Die Storie van Oom Braam, Sipho, Andries en Thembi

Miskien is die storie oor Oom Braam?

Miskien is dit oor Sipho, Andries en Thembi.

Miskien is die storie oor Iemand heeltemal anders?

Hoe dit ookal sy, dis die moerse saamtrek in Bloemfontein, nou onlangs (April 2017), wat Frans herhinner aan Oom Braam-hulle.

Veral die ding wat Oom Angus gese het: we go home to put our house in order, we put the Bible first, the change starts with us.

Dit was 1990 toe Frans vir Oom Braam ontmoet het, daar, ver, in die ou Kalahari.

Teen daai tyd was Oom Braam al ‘n suksesvolle boer.

Hy’t die wins gehad van die stabiliteit van die 70’s en die vroee 80’s.

En van ‘n Pa wat voor hom geboer het.

As’t ware pad vir hom gemaak het.

Op grond wat die Ingelse Regering uitgesit het, na die 2de Wereld Oorlog.

Sy Pa was Italie toe vir die Queen en die 3000ha, dorsland, sonder water of pad of kamp of heining of huis of stoor, dit en ‘n paar beeste was Oom Braam se Pa se beloning.

Nie net syne nie.

‘n Paar ander ‘die-hards’ sin ook.

Natuurlik met die verwagting dat hulle kos sal produseer, en voedsel sekuriteit sal skep vir ‘n Empire oor wie die son nooit sak nie.

Hulle het met die beeste, ‘n ou hout wa, ‘n paar flenter tente en de nodigste voorade uit Vryburg pad gevat plaas toe.

Oom Braam se Pa het nooit oor die oorlog gepraat nie.

Hy’t darem sy jong vrou, twee perde, ‘n paar donkies en ‘n handjie vol arbeiders ook saam met hom gevat.

En hy’t geboer.

Poste gebou.

Kampe gemaak.

Leeus en luiperds en jag luiperds en Wilde Honde en Weer Wolwe wat sy kallers wil vang en sy beeste wil verniel verjaag en geskiet en gejag en ge’trap’.

Toe Braam oppad was, so teen 1950, toe staan daar al ‘n huisie en ‘n stoor.

En in die stoor ‘n paar implemente.

Op ‘n droee land het mielies gelowig gegroei.

En die handjie vol beeste was al mooi besig om te ontwikkel in ‘n kudde.

Teen die tyd dat Oom Braam skool klaar gemaak het, het die 3000ha gegroei na 6000, die huis was geriefliker en die kudde beeste het ‘n gieie bydra gemaak tot voedsel sekuriteit.

Toe Frans Oom Braam ontmoet, was Oom Braam se Pa semi-retired en die boerdery het seepglad geloop op 12000ha met ‘n kudde van 1200 koeie.

Oom Braam se twee seuns was al op Universiteit – die 1stes in sy gesin om te werk aan ‘n graad en sy dogters was in die laaste jare van skool.

Die kinders met wie Oom Braam as kind gespeel het, het hom nie meer klein-basie geroep nie. Hulle het groot geword, nes Oom Braam, en hulle kinders het groot geword saam met Oom Braam se kinders, en terwyl Oom Braam se kinders in Bloemfontein uithang in De Ja Vu, het hulle kinders gehelp om 1200 beeste te versorg.

Jy kan dink, kalf tyd was ‘n bedrywigheid en speen tyd ‘n gedoente.

Oom Braam het gespog met 98% kalf syfer, jaar in en jaar uit.

Sy beeste het rekords gebreek en pryse gewen.

Hormone en voere en anti-biotikas het hom help winste maak waarvan sy Pa nooit gedroom het nie.

En toe’s Oom Braam eendag Bloemfontein toe om na n nuwe trekker te gaan kyk, sy seuns te groet en oor Harrismith huistoe te mik, want daar was ‘n ou wat ‘n bul gehad het waarin Oom Braam belang gestel het.

1200 koeie het ‘n hele paar bulle nodig en om kwaliteit vleis te boer, moet jy bele in kwaliteit bulle.

In Bloemfontein het alles glad geloop.

Die nuwe MasseyFerguson sou dalk op die plaas wees nog voor Oom Braam.

In Harrismith het dit anders afgeloop.

Niks fout met die bul nie.

Die is gekoop en gestuur.

Maar die aand, toe’s daar ‘n ou wat Oom Braam se om saam met hom stadsaal toe te gaan. Hoe hy dit reggekry het en wie presies hy was weet niemand tot vandag toe nie.

Moet my nie verkeerd verstaan nie.

Oom Braam was nog altyd ‘n goeie ou.

Sout van die aarde.

Maar Sondag oggend was vir Kerk.

Elke ander oggend was vir werk.

En in die aand het Oom Braam ‘n Braamfyn verkies bo ‘n Sondagskool les.

In elk geval – Oom Braam het gegaan, en niks was ooit weer dieselfde nie.

Hy’t by die huis gekom, sy vrou in die bakkie gelaai en met haar ‘n ver end die veld in gery.

Daar, onder ‘n groot ou Kameel Doringboom, het hy in die koelte van die laat middag parkeer en naderhand sy hart leeg gemaak.

Hy’t haar vertel.

Waar hy was.

Wat hy gehoor het.

Wat in hom gebeur het.

Sy was verlig.

Sy dag sy’t kak aangejaag, of na 22 jaar se gedeelde lewe het hy besluit sy moet ingeruil word vir ‘n nuwwer model.

‘Ek dien net myself’, se hy vir haar.

‘Die man, daar in Harrismith, hy het gepraat oor die ‘ryk jong man’ wat by Jesus gekom het.

‘Vir hom gevra het wat hy moet doen om hom te kan volg.

‘En toe se Jesus vir hom, gaan verkoop al jou goed, gee die geld weg, en kom dan terug.

‘Fokkit, Bessie.  Ek’t daai storetjie al 20 maal gehoor.  Maar nou die aand.  Daar in die saaltjie.  Ek weet nie.  Dit was ‘n nuwe storie wat ek gehoor het.  ‘n Ander storie.

Bessie het net geluister.

Sy is lief vir haar Braampie van altyd af.  Sy ‘adore’ hom.  En sy weet, as hy haar hier na die groot ou Kameelboom toe  bring, dan is dit diep hartsgoed wat hy nodig het om te praat.

Daar was net twee ander kere wat hy haar hierheen uitgery het.

Lank terug toe hulle net-net nie meer kinders was nie.

Daar was ‘n kombers op die sand en ‘n piekniek op die kombers.

En ‘n ‘proposal’ op sy lippe.

En ‘n baby 9 maande later in die kot.

En dan was daar die keer toe haar Braampie se sussie in die ongeluk dood is.

Die boom is hulle kapel.

Hulle bruidskamer.

Hulle heilige plek.

‘In die storie.  Daai ryk ou.  Hy’t nie kans gesien vir die ding wat Jesus vir hom gese het nie.  En ek se jou.  Toe ek die ding hoor.  Bliksem, ek het ook nie kans gesien vir die ding nie.

‘Die man daar op Harrismith.  Hy’t gese die Here is vanaand by ons in die saal.

‘Ek sweer, Bessie.  Hy was reg.

‘Hy was nie net in daai saal nie.

‘Die eerste ‘gap’ wat ek gekry het, het ek myself uit die voete gemaak.

‘Klub toe gemik vir ‘n fynetjie.

‘Die donner.

‘Hy’s saam met my.

‘Die prediker?’, vra Bessie verdwaas.

‘Nee-nee.  Die Here.

‘Hy’s saam met my uit daai saal.  Ek’t skaar my eerste slukkie gevat toe’s Hy hier in my ore.’

‘En jy Braam?’

‘Ek voeter amper van my stoetjie af.

‘Jy ken my.  Ek is nie ‘n ou vir die goed nie.

‘Maar ek se jou.  Daar in die klub.  By die kroeg.  Los my not-de-fok.

‘Wat gaan jy maak?’, vra Hy.

‘Gaan jy jou huis in orde stel?’

‘Gaan jy die Bybel eerste sit?’

‘Gaan jy My dien?’

‘Gelukkig ken die ouens op Harrismith my nie.  Ek se jou, as hulle my geken het, sou hulle geweet het iets is aan die broei.

‘My Pop.’

‘Jy weet.’

Oom Braam praat stadig.

Asof hy nie eintlik die woorde het om die ding wat in hom gebeur het, te se nie.

‘Ek’s ‘n fokkin bliksem.’

‘Net vir myself.’

‘Al die bleddie jare.’

‘Ek maak myself ryk.’

‘Meer en meer en fokkin meer.’

‘Dis nooit verdomp genoeg nie.’

‘Jy weet, die Here is saam my daar uit die kroeg uit.  ‘n Stalker se ek jou.  In die bakkie.  Al die pad hiernatoe.  Hy sit seker nou daar agter op die baal.  Fokkin los my nie uit nie.

‘Daai ryk jong man.

‘Hy wou he wat die Here het om te gee.

‘Maar hy wou dit he op sy eie terme.

‘En dit werk nie, my Pop.

‘Dit fokken werk nooit nie.

‘Dis soos Hermaans wat sy lone wil he, sonder om een dag sy kop uit die stroois te steek.

‘Ek is soos Hermaans.

”n Sleg arbeider.

‘Jy’s ‘n goeie man’, kom Bessie tussen beide.

‘Kak!’, protester Oom Braam.

‘Jy kyk mooi na jou mense.  Jy versorg ons.  Jy smokkel nie.  En as iemand hulp nodig het, dan’s jy daar.’

‘Goed se moer, my Pop.

‘Ek is miskien nie sleg nie.  Of dalk darem nie kak-sleg nie.  Maar ek is nie goed nie.  En in elk geval, so lyk dit my, maak nie saak wat jy doen nie.  As jy jouself dien, dan kan jy maar die mooiste goed doen, dit beteken fokkol.  Want jy help net jouself.’

Hulle het lank daar in hulle bruidskamer-kapel gesels.

Oom Braam het sy hart prober leegmaak.

Op die ou einde, toe die bakkie se ligte soos spoke oor die lang gras speel, het Oom Braam die ding vir sy Bessie gese:’Ek weet nie wat gebeur het nie, my Pop.  Ek weet nie wat dit alles beteken nie.  Ek weet nie waarheen dit ons gaan vat of wat ek moet doen nie.  Maar iets het gebeur.  En ek wil graag klaar aan myself gedien wees.  Ek’s sorry.  Ons twee.  Ons deel dekades en ek was nie ‘n goeie man nie.  Ek het jou saam met my gesleep in my ‘self-serving slime’.  Jy, die mooiste van alle vroue.  Ek het jou besmet met my stront.  Ek hoop jy kan my vergewe.  En ek hoop ons kan saam op die nuwe pad stap.’

Die volgende oggend is Oom Braam af na die strooise.

Hy’t nie veel geslaap die nag nie.

Hy’t gebid.

En gedink.

Gelees.

Hy’s in by Hendrik se huis.

‘Nou wats dit nou vanmore, Basie?’, was die verbaaste uitroep.

Oom Braam het kom om verskoning vra.

‘Hendrik.  Jy en ek, en Gert en Hermaans, ons was maters as kinders.  Ons het saam gespeel.  Saam kak aangejaag.  Saam slae gekry en saam die eerste keer dronk geword op jou Pa se bier.

‘En ek is vorentoe.  En hier is julle.

‘My kinders is vorentoe.

‘En hier is julle kinders.

‘Ek is jammer, my vriend.  Ek is ‘n kak vriend.  Nie een dag het ek aan julle gedink nie.  Toe ek hoerskool toe is, toe fok julle die veld in agter wegloop bokke.

‘In elk geval.

‘Op ‘n manier kan mens nie die kak wat jy gemaak het, wegmaak nie.

‘Maar mens kan probeer om nie nuwe kak te maak nie.

‘Julle is my een voor.  Julle is al Oupa’s en Ouma’s. My laaities fok nog rond.

‘Julle kinders is my kinders.

‘En julle kleinkinders is nou my klein-kinders.

‘Sorry dat ek dit nie geweet het nie.

En Oom Braam het ‘n Juffroutjie van die dorp af laat kom.

En hy’t ‘n voorskooltjie begin, net daar naby sy huis, tussen sy huis en die strooise.

Nie ‘n halfgebakte ding nie.

“‘n Fokkin ordentlike ding waar ek my eie kinders sal stuur,” het hy gese.

Met al die toerusting wat nodig is.

En ‘sy klein-kinders’ is geskool.

Die voorskool het ‘n Laerskool geword.

Die een Juffroutjie het 6 Juffrouens geword.

En die 12 ‘kleinkinders’ het 60 geword, met nog ‘kleinkinders’ wat van buur-plase af aangedra word om te kom deel in dit wat Oom Braam vir sy mense doen.

Een aand, net so ‘n paar weke na Oom Braam se skool mooi op dreef gekom het, was hy en Bessie by die Boeresaal.

In een hoek het die staats veaarts en staats dokter gesit en ‘Stout’ drink.

‘n Paar manne het gestaan en ‘darts’ speel.

Bessie en van die ander vrouens was besig om aartappeldis aanmekaar te slaan, want die vleis was amper gaar.

En toe die kinders die vleis inbring.

En almal ‘n lekker bord geskep het.

Toe se Oom Braam:”Manne!  Julle weet ek was in Harrismith.  Julle weet ook dat iets nou anders is.  Ek weet nie wat dit is nie, maar ids anders.  In elk geval.  As ek siek word, dan klim ek in my bakkie en ek ry Vryburg toe.  En as hulle my nie in Vryburg kan help nie, dan stoot ek deur Bleomfontein toe.  En as ek te fokkin siek is om in my bakkie te klim, dan laat kom ek ‘n fokkin chopper en vlieg.  Maar ons werkers is nie so lucky nie.  As hulle siek is, dan moet hulle wag tot Donderdag om die dokter te sien, want hy’t baie plekke om by te kom.  En as hulle baie siek is, dan moet hulle wag tot Saterdag, vir die ‘patient transport’ om hulle hospitaal toe te vat.  En wie weet wat daar gebeur.  Die mense is ons mense.  Hulle werk vir ons.  Hulle is ons hande.  Baie van hulle het saam met ons groot geword.  En saam met ons gespeel.  En ons is ryk.  En hulle is arm.  Want die Ingelse het vir ons die grond gegee.  En ons het dit geboer.  As ek doodgaan wil ek wragtig nie net onthou word vir die fokkin vetste Os op die veiling nie.  Ook nie vir daai aand toe ek met my bakkie op die sandhoop op gejaag het, sonder om te weet nie, en rustig daar op die sandhoop vorentoe gestoot het, asof ek nog oppad is, totdat Schalkie aan die venster klop en vir my vra wat ek maak.  Ek wil onthou word as iemand wat nie net vir himself geleef het nie.  Iemand wat nie himself gedien het nie.  So ek het gedink dis tyd dat ons ons eie hospital begin.’

En hulle het.

‘n Paar van hulle saam.

En dit was beter vir die mense.

En hulle het ingehaak by die plaaslike staat skool.  Net ‘n Laerskool, maar darem ‘n skool.  En hulle het sportgronde gebou.  En hulle het ‘beheerraad-onderwysers’ aangestel.  En hulle het heel gemaak en reggemaak.  En opgegradeer.

‘Ons kan tot more sit en ‘bitch’ oor wat die staat nie doen nie’, het Oom Braam gese.

‘Of ons kan van ons selfsugtige gatte af opstaan en ordentlike mense wees.’

En hulle was.

Die skool het floreer.

En die hospital.

En die voorskool op die plaas.

Later het hulle ‘n bus gekoop en ‘n drywer aangestel.

Om kinders na ‘n ordentlike Hoerskool te vat.

‘Nie een fokkin kind van hierdie wereld sal met standard vyf te vrede wees nie.  Nie een fokkin kind sal op 12 die veld ingejaag word om bokke te soek nie.  Dai kak is op ‘n einde,’ het Oom Braam gese.

En dit was.

‘As dit nie goed genoeg is vir my kinders nie, is die nie goed genoeg vir jou kinders nie’, het Oom Braam aan Hendrik en Gert en Hermaans verduidelik.’

En vandag is, 27 jaar na daai aand in Harrismith, is Sipho Oom Braam se prokeur.

Hy en Andries en Thembi was die eerste geslag wat uit Oom Braam se strooise voorskool toe gebring is.

En Andries is Oom Braam se ‘Personal Banker’.

En Thembi is onderwyseres by die Laerskool.  En Voorsitter van die Trust wat die Beheer-raad Poste dra.

Hulle is maar net 3.

Die 7 verpleegsters van die klein privaat hospitaaltjie wat 27 jaar gelede gebore is kom almal van die plase af.

Binnekort sal die dokter ook ‘n boorling wees.

En Hermaans se kind, jy sal dit nie glo nie, hy is nou sy eie boer.

Pa en seun saam.

Oom Braam het 3000ha gekoop.

‘Ek gaan nie laat jy my bedonner nie.  Ons is ‘partners’ en as jy my wys die Landbou Graad wat jy in Bloemfontein gaan haal het is iets werd, dan sal ek ophou om jou ‘partner’ te wees.’

En hy het.

Opgehou.

Want Hermaans se kleintjie het nie sy kleuterjare aan ‘n opgebruikte Ouma se tiet deurgebring nie.

Hy’s geskool.

Met die beste moontlike skool.

En hy’t geleer van karrakter.

En opstaan.

En werk vir wat jy wil he.

Hy’t geleer van goed wees en goed doen.

En teen die tyd dat hy begin boer het, hy en sy Pa, op hulle eie grond, was hy nie net nog ‘n ‘slaaf’ met ‘n ‘slaaf-mentaliteit’ wat oor dekades en dekades gekweek is nie.

Hy was ‘n mens.

‘n Man.

Wat weet van reg en verkeerd.

Wat ken van werk en beplan en doen.

Nie om himself te dien nie.

Maar om die Here te dien wat Oom Braam daai aand van die saal af, na die kroeg, na die bakkie, na die plaas gevolg het en nooit weggegaan het nie.

Dis goed om te se: ‘we will put our house in order.’

Dis puik om te se: ‘South Africa belongs to Jesus.’

Dis uitstekend om te se: ‘we will put the Bible first.’

Dis wat Oom Braam gedoen het.

En dit maak my opgewonde dat 1 miljoen ouens met hulle Fortuners en GSX650’s en Choppers Wilde Als toe gemik het en die ‘sinners prayer’ gese het en die ‘wind’ op hulle gesigte gevoel het en hulle ‘commit’ het aan ‘the change begins with us’.

Want 27 jaar van nou, wat de fok ookal met Zuma en die ANC en die DA en Mmusi gebeur … 27 jaar van nou sal Suid Afrika ‘n helemal ander plek wees.

Want dis hoe dit lyk as ons ophou om onsself te dien.

En begin om die Here te dien.

Oom Braam is nie regtig nie.

Dis sommer ‘n storie wat ek opgemaak het.

Fok.

Imagine hy was regtig.

Victor Hugo se in sy boek Les Misrables: “God delivers over to men his visible will in events …”

Wat ek en jy doen, terwyl ons Hom dien – dit is sy wil.

En as ek en jy Hom dien, regtig dien, soos Oom Braam van ons storie, dan word Zuma en al die ander kak irrelevant.

En jy kan nou maar beswaar maak, soos ouens sekerlik doen en se, ja, maar ek het nie 1200 beeste op 12000ha nie en ‘n bank vol geld nie.

Ek los jou met wat Oom Braam vir die predikantjie van die plaaslike Kerk gese het, toe die allerhande redes uitdink om vir Oom Braam te oortuig om die geld wat hy nou mors op skole en hospitale eerder vir die Kerk te gee, sodat die Kerk kan doen wat hy moet.

“Wie de fok dien jy?  Jy dien net jou fokken self en jou eie fokkin belang, jou sleg moer.  Jy praat, praat, praat oor die Here dit en die Here dat, maar jy’s ‘n bleddie ‘con-artist’, want dit gaan nie vir jou oor die Here nie, dit gaan net oor jouself.  Wake-up!  En luister ‘n slag na Die Here van Wie jy so praat.  Hy’s bleddie ‘relentless’.  Hy sal aanhou.  Maar jy moet fokkin ophou.  Ek en jy en almal van ons sort.  Ons moet fokkin ophou om onsself te dien en van ons selfsugtige gate af opstaan en ‘be the change’, ‘by serving God’ en daars nie ‘n manier dat ek of jy God kan dien, solank as wat ons nog onsself dien nie.  So komaan dominee, ‘be a man’ en ‘own-up to all the shit’ en kom ons doen dit soos ons nog altyd veronderstel was om dit te doen.”

 

 

Advertisements

SaveSA

Our country needs saving.

We need saving.

The people who came to be citizens of South Africa.

We need to be saved from Zuma.

We need to be saved from Zuma’s government.

We need to be saved from our materialism.

And our selfishness.

From our individualism and our personal aspirations.

In a sense, Zuma and his greedy government, are merely representative of the ultimate consequence of our values.

For, if we give ourselves to the accumulation of stuff, and the collecting of benefits and privileges and advantages for me and my family and my business and my interest group, be it race or gender or cause, we choose the path which Zuma snd his government chose.

The path of self.

Self interest.

And as we protest, we should protest against ourselves.

Against our own fearful hearts.

So that we come out on the other side, truly saved.

Free, from selfishness and fear.

Free, to live from love and peace, humbly giving up ourselves, regardless of what we may or may not gain.

I wonder if we are ready to be free?

If we are willing to embrace a life of collectiveness, regardless of everything which happened to this moment?

Frans Reisema en die Krismis Boodskap

Hy’t nie gedink hy sal ooit weer ‘n Krismis boodskap bring nie.

Sy 1ste Krismis boodskap was baie jare gelede bedien.

Hy was ‘n klein seuntjie.

Dit was ‘n ander tyd.

‘n Ander wereld.

Salvia Singel.

‘n Soel Somers aand.

‘n Opgewonde mense in die pastorie se groot agterplaas.

Kurry Bunnies.

Pannekoeke.

Javvels.

Frans in ‘n lang wit laken, soos ‘n Romein, handoek om die kop, met ‘n lang riet-stok in die hand.

Opgedress soos ‘n herder.

Kaalvoet op die groen gras.

En op ‘n stadium kom al die klein herdertjies, soos skapies, bymekaar gejaag, en dan sing hulle, soos Engele:”Herders op die ope velde, het die nag die Engle koor, met die blye Evangelie, uit die Hemel aangehoor.”

Die ooms en tannies ‘ooo’ en ‘aah’, kyk hoe pragtig is die kindertjies.

‘n Mooi Krismis aand.

Later het Frans by die Beachview Strandoord vir ‘n handjievol vakansiegangers in sandale en kort broeke vertel van die gebeure van ‘n aand in Bethlehem.

En in die Kalahari vir boere en onderwysers.

En in die middestad van Port Elizabeth vir Dokters en Prokureurs en sakemanne.

Asof hulle nie geweet het van die gebeure nie.

En toe, een aand, laat in Oktober, toe’t Frans vir oulaas voor mense gestaan, nie om vir hulle te vertel van die Krismis gebeure nie, want mens praat nie in daai omgewing, in die laat Lente oor Bethlehem en herders en wyse manne nie.

Daai aand, sonder dat iemand geweet het, het hy koebaai gese.

Vir hulle.

En vir ‘n stuk van sy lewe.

Nie omdat hy nie meer in die Krismis storie geglo het nie.

Omdat die lewe nie toevallig is nie.

En ons nie die kaptein van ons eie skip is nie.

Ons is nie die Meester van ons eie Bestemming nie.

Eintlik, in Frans se hart, was dit nog altyd die ‘boodskap’ van Krismis.

Vanoggend lees hy ‘invloedryke teoloe’ se gesprek.

Hy’s ver van al die goed.

Hy sit in China, in die kombuis van sy ‘village’ huis.

Drink ‘n koppie koffie wat hy gemaak het met moer wat op JD.com bestel is en met ‘n elektriese scooter-trokkie in die ‘village’ afgelewer is.

Die manne, die slim ouens wat naby aan die hartklop van die Afrikaanse Kerke in Suid Afrika is, en nie te ver staan van die hartklop van Evangeliese en Gereformeerde Kerke in Europa en Amerika nie, wonder of dominees en predikante moedig genoeg sal wees, die jaar, om eerlik te wees daaroor dat die ding van ‘n maagdelike geboorte en ‘n stal en ‘n God wat mens word, en ‘n Engele koor, sommer maar fabel is.

Storie, gebou oor eeue heen, om mense te mislei.

Frans skud sy kop.

Dis nie somer waar hy is nie.

En Krismis, hier, is versierde bome, goue letters en ‘n ou vet man met rooi klere en ‘n lang grys baard.

Miskien is dit maar Krismis, oral?

Nie dat Krismis ‘n ‘heilige tyd’ is, meer as enige ander tyd nie.

Die geskenke, die saam-wees van familie en vriende, die kuier en eet, dis alles baie mooi.

En lekker.

Maar, as hy nou reg onthou, is die ‘tyd’ van die jaar histories misplaas.

En in elk geval, die ‘geboorte’ is nie so belangrik soos die lewe nie.

“So this is when you celebrate the birth of your God?” vra iemand vir Frans.

Mmmm

Nee.

Maar hoe verduidelik jy nou dit?

Vir iemand met beperkte Engels, as jou eie Chinees nog meer beperk is?

En tempels vol staan met groot goue beelde?

Van ‘n span gode wat maklike genoeg is om twee rugby spanne, met reserwes en afrigters op te maak?

God is nie gebore nie.

God is.

Van voor tyd.

Van ewigheid tot ewigheid.

God is die Oorsprong van alles.

God is die Bron en die Brongewer.

God is die Onderhouer.

En die rigtingewer.

Ons.

Ons weet hiervan.

En ons probeer hard om ‘n houvas hierop te kry.

Ons bou altare, met growwe klip, en brand karkasse.

Ons laat torings styg hoog die hemel in, in Babel.

Ons smelt oorbelle en armbande, maak ‘n kalf, en dans daarom.

Ons ontwerp en sit aan mekaar, groot geboue, met kruise en kerse en duiwe en prentjies teen die mure en in die ruite.

Oorweldigende geboue wat ons klein laat voel.

En ons hoop, iewers in dit alles, sal ons aan God se kleed kan raak.

Krismis se vir ons, ons hoef ons nie in te span, om te probeer om naby God te kom nie.

God is met ons.

As daar nie ‘n stal was nie.

As daar nie ‘n maagd Maria was nie.

As daar nie herders was en wyse manne met goud wierook en mirre nie.

Dan was daar ook nie ‘n skepping nie.

Dan is daar nie ‘n God nie.

Dis nie complicated nie.

Of God is.

Of God is nie.

‘There is no middle ground’.

En as God is, dan is God God.

Onverklaarbaar.

On verduidelik baar.

Meer as wat ons hart of intelek kan beskryf of beduie.

Teoloog?

Theos Logos?

Wat ‘n laster.

Hoe kan ‘n mens so verwaand wil wees, om te kenne te wil gee, dat hy Godskennis het?

Dat hy God bestudeer het.

En nou kan se, dis hoe dit is.

Miskien is dit waarom die teoloe so ywerig is om mietes en fabels op die tafel te sit, want in al die jare van studie kon hulle God jie onder die vergrootglas en mikroskoop ingedruk kry nie – en as hulle dit nie kon doen nie, dan kan God nie wees nie?

Maar God is.

Dit weet Frans.

In sy hart.

Hy’t al probeer om die wete af te skud.

Hy’t gelees.

Alles wat hy kon lees.

Al die verduidelikings.

Al die idees.

En hy’t probeer leef, sonder God.

Asof hy God eenkant toe kan stoot.

Asof God eenkant toe stoot baar is.

God is.

Die Oorsprong.

Van alles.

En almal.

Een God.

Erken deur Jood en Moslem en Christen.

Die God van Genesis.

Van Abraham en Ishmael, Isak en Jakob.

Van Jakob se 12 seuns en Moses en Josua.

Van Dawid.

Van Salomo.

Van elke mens wat nog ooit was en is en sal wees.

Van Frans.

Nie die goedkoop ‘Jesus’ van die Kerk wie se verdienste so onvoldoende is dat mense moet doen en probeer en offer en anders leef, om guns te wen nie.

God.

Begin.

En Ewigheid.

Verbind aan hierdie bestaan.

En elke ander bestaan.

“Nee. Ek kan dit nie vir jou bewys nie. Sorry, man. Vat ‘n oomblik. Sit onder ‘n boom. Maak jou oe toe en se ‘hallo’. En luister.

“Jy sal God hoor. Want God is nie ver nie. Maar God is ook nie ‘over bearing’ nie.

“Luister goed.

“Want God is nie ‘n storm wind en donderweer nie.

“Luister vir die fluister.

“Met jou wese.

“Ek kan God nie vir jou wys nie.

“Ek kan God nie vir jou verduidelik nie.

“Ek is nie ‘n teoloog nie.

“Daar is nie so iets nie.

“Dis alles ‘smoke en mirrors’.

“God wys Self.

“God praat Self.

“God is.

“En daarom is ons.

“En daarom het ons nuwe dae.

“En lewens vol met betekenis.

“God is.

“En daarom kan ons, midde in die ‘loss and gain and loss again’, lewe.

“Vol.

“Met liefde en vreugde en vrede.

“Ontvang.

“Met geduld.

“Vriendelikheid.

“Goedhartigheid.

“Getrouheid.

“Nederigheid.

“En self beheersing.

“Nie offers op ‘n ‘crude’ altaar om God se guns te wen nie.

“Geskenke.

“Uit God se hand.

“Om ons te gee, wat ons is.

“En was.

“En sal wees.

“Om ons te ‘enable’ om te wees.

“Ons kan baie praat.

“Baie spekuleer.

“Maar iewers, in dit alles, het ons nodig om terug te kom hierby.

Se Frans vir die wind.

Die eenvoudige opslaan tafel in sy kombuis.

Die yskas en die stoof.

Want daar is niemand anders vir wie hy dit kan se nie.

En daarvoor is hy ook dankbaar.

Want, ook dit, is Gods geskenk.

Frans Reisema en die Tempel

Vanmiddag is Frans by die Tempel.

Dis ‘n ou Tempel.

Een van die oudstes in die omgewing.

Eeue gelede, nog in Qing Dinastie, het mense van Beijing en Tianjin ver gereis om hier te kom bid.

Die ‘Emperor’ het hier, teen die mooi berghange vir homself ‘n tydelike paleis gebou en die monnike het ‘n massiewe pot uit koper beslaan, waarin ‘pap’, of wat westerlinge ‘sop’ sou noem, vir 1000 mense voorberei kon word.

Die pot staan nog hier.

Die ‘duisend-monde-pot’ word dit nou genoem en daar word vertel, pelgrims het geglo as jy uit die pot sop ge-eet het dan sou dit nie net jou honger stil nie, dit sal jou algemene gesondheid goed maak en selfs ligte krankhede genees.

Miskien is daar waarheid in?

Dat mense wat hierheen gekom het, ‘n groter welstand ontdek het, nie soseer omdat die sop in die pot betowerd was nie, maar omdat hulle ‘n reis onderneem het, vir ‘n oomblik uit hulle sisteem geklim het, die geskarrel van elke dag agter gelaat het en kom fokus het op iets anders?

Frans is nie hier om te bid nie.

Nie dat hy ongelowig is nie.

Geloof het nog altyd in Frans gelewe.

Vandat hy kan onthou het hy geleef met ‘n wete, ‘n oortuiging dat God is.

Lank voor sy Ma hom laat kniel het, hom toegewyd voorgegaan het en hom ‘help’ bid het “Jesus, maak my hartjie rein, vergewe my sonde, en neem my lewe, laat dit U gewy wees”, het Frans op sy eie gebid.

Hy onthou die dag.

Vandag weer.

Terwyl hy dink aan die dowee spieel waarin ons kyk.

Sy sussie was ‘n babatjie, miskien ‘n paar maande oud.

En hy’t met haar gespeel.

Sy was sy geskenk.

‘n Geskenk vir baie ander.

Maar syne ook.

Want hy’t gehoor van die God wat vir Abraham ‘n seun gegee het.

En vir Dawid gehelp het om Goliat met ‘n klein wit klippie en sy eie reuse swaard te verslaan.

En vir Moses die plae laat bring het.

En manna uit die Hemel.

Die God wat ‘n See oopgekloof het en water uit ‘n klip laat kom het en vir Daniel in die leeu kuil en die vuur oond beskerm het.

En die God het hy gevra vir ‘n sussie, onwetend dat wat hy vra ook is vir ‘n ma om eers van klier kanker genees te word en ouers wat nie meer kinders wou he nie te bring op ‘n plek waar hulle ‘n dogtertjie met oop arms ontvang.

Sy was so tussen kruip en loop.

Al miskien 7 of 8 maande saam met hom.

En hy’t haar opgetel.

Met sy 5 jarige seuntjies arms.

Die gang af gedra na waar hy speelgoed neergesit het om haar mee te vermaak.

By die punt van die gang het hy gegly op ‘n teelepel wat op die mat gele het.

Hy’t geval.

Met haar in sy arms.

Hy’t seergekry.

Sy kop gestamp teen ‘n arm leuning van een van die stoele in die TV kamer.

Hy’t gebloei.

Hy onthou die bloed.

Die bloed.

Sy’t ook seergekry.

Hy’t gedink dis haar bloed.

En dit was vir hom erger.

Want hy was lief vir sy sussie.

Van voor sy gebore is.

Sy’t gehuil.

Hart stogtelik.

Soos net ‘n baba dogtertjie van nog nie 9 maande nie kan huil.

En hy’t gehuil.

Oor die stamp teen die kop.

En oor die onvermoe.

Oor die goeie bedoelinge wat skeef loop.

In sy lewe sou Frans nog baie daaroor huil.

Hy was nie ‘stout’ nie.

Hy’t dit geweet.

Maar op ‘n manier is dit wat in die oomblik kom sit het en sy Ma het die Evangeliese oomblik uitgekoop, midde in die storm van 2 huilende kinders, om vir hom te verduidelik dat ons baie verkeerde dinge sal doen en ons enigste hoop, ons enigste troos, is dat Jesus ons vergewe en ons help aan die lewe.

Frans is dankbaar vir sy Ma.

Nes hy het sy ook maar net kon kyk in ‘n dowwe spieel.

Haar spieel was die Evangelies Gereformeerde Blye Boodskap wat in die NG Kerk van die sestiger en die sewentiger opgehou is.

Dit was deur beskikking haar spieel.

Want as daar ‘n God is dan’t God tog sekerlik beskik dat sy aan die Suid punt van Afrika gebore is, die eerste dogter van Andries Daniel Faber en Catherine Dorothy Verster, wie sou groot word om te trou met die seun van ‘n Franse vlugteling en ‘n Ierse Katoliek wat sy lewe sou gee aan bediening van die Evangelie en sakramente en bevestiging van huwelike en hou van begrafnisse?

Beskikking.

As daar ‘n God is, dan was die God tog sekerlik nie afwesig, 1000 jaar gelede, hier by die ‘Tempel van die Wolk Woning’ in die Jishing Berge, waar ‘n duisend mense op een slag sop ge eet het uit ‘n enkele pot nie?

Frans en sy dogtertjie stap die Tempel deur.

Van wierook bak na wierook bak.

Op teen die trappies.

Die eerste bid plek is vir gewone goed soos kos en klere.

Hulle elkeen steek 3 wierook stokkies aan en plant dit langs ander wierook stokkies buite die kamer waar die beelde van Bhuddas wag.

Binne, voor die groot beeld van ‘n effe oorgewig, vriendelike man wat kruisbene sit, is daar bordjies met vrugte en gebak.

Helder kleurige lappe hang van die ongelooflike mooi geverfde plafon tot omtrent ‘n meter bo die grond.

Die geel en groen en rooi en blou soos verf wat drup uit gedetaileerde krulletjies en versiering.

Nee, meer soos toue waarmee opgeklim kan word in ‘n skool saal wat dubbel diens doen as Gymnasium vir die Standerd 2 klas se LO periode.

Mooier.

Maar net so ‘daunting’ soos daai toue.

Want niemand kan klim nie.

Op teen die trappe, by die volgende bid plek is daar ‘n beeld waar gebid word vir gesondheid.

Terwyl Frans en sy dogtertjie se twee maal drie wierook stokkies die koue vroee winter lug geur, dink hy daaraan dat ons almal tog op ‘n manier dieselfde is.

In wat ons hoop.

En wat ons besef.

Ons almal hoop om genoeg te he.

Genoeg om van te lewe.

Om vir ons gesin te kan sorg.

Skuiling teen hitte en koue.

Klere.

Kos.

En ons almal hoop om gesond te wees.

Niemamd van ons, of ons nou deur beskikking in die Weste van Europa gebore is, of die Verre vreemde Ooste of die wilde onbekende Suidpunt van Afrika, ons wil nie leef onder die las van siekte nie.

En op ‘n manier weet ons almal dat, op die ou einde, na al ons pogings, die uitkomste van hierdie dinge nie regtig in ons eie hande vasgehou word nie.

Dat daar ‘n Ander is.

Uit Wie ons lewe tot ons kom.

‘n Entjie verder op, by die volgende bid-plek, word daar gesmag na krag.

Vermoe.

Om te kan.

Want hierdie lewe vra van ons almal deursettingsvermoe.

Om te kan aanhou.

Want dit is meedoenloos.

In die ritme van verloor en wen en weer verloor.

Frans en sy dogtertjie steek elkeen weer 3 wierook stokkies aan.

Hulle bid nie.

Of miskien bid hulle tog?

Want in hulle elkeen se harte is daar hoop.

“I made a wish, Daddy”, se sy dogtertjie vir hom in Afrikaans en Engels en Chinees gemeng.

Want dis haar taal.

Hierdie dogtertjie wat ook deur beskikking tot lewe gekom het.

En deur beskikking so anders lewe as haar twee ouer Sussies en Ouboet.

So anders groot word.

“Wat het jy gewens, my Poppie?” vra Frans, nuuskierig om te weet wat lewe in haar hartjie.

“I wished that we will be happy. Dat ek die Kindergarten ding sal regkry. En ha-ou Ren sal wees.”

Haar wereld.

Haar hart.

En dan as hulle binne kom, in die saaltjie waar die groot beeld van ‘n sterk man met ‘n swaard in die hand en ‘n voet op die kop van ‘n roofdier, die spasie domineer, dan vra sy:”Ta shu shy?”

“Wie is hy?”

En Frans verduidelik dat hy ‘n voorstelling van vermoe is.

Frans weet ook nie regtig nie.

Hy ken nie Bhudisme nie.

Hy’t nog net fragmente daaroor gelees en by homself gedink dis heeltemal te ‘n ingewikkelde sisteem van denke om mee sin te maak van die lewe.

“Hy’s sterk”, verklaar sy dogtertjie.

“Hy lyk so”, stem Frans saam.

En dan mik hulle weer boontoe.

Nog ‘n stel trappe op teen die berg, deur die Tempel Kompleks met sy ongelooflike tuine en verstommende argitektuur wat skuins teen die berghange opklim, boontoe.

Die volgende bid plek is vir Wysheid.

Kos, klere, skuiling.

Gesondheid.

Vermoe.

Wysheid.

“Sonder wysheid maak ons dit nie, my Pop”, verduidelik Frans, meer vir homself, as vir sy 4 en ‘n halfjarige dogtertjie wat styf teen hom staan.

“Wat is wysheid, Daddy?”

“Miskien om te weet?

“Om te weet hoe om ‘n Pappa vir jou dogtertjie te wees?

“Om te weet, as jy ‘n Pappa is, hoe om Man vir daai dogtertjie se Mamma te wees?

“Om te weet wat is goed en reg?

“Wat is belangrik.

“Wat is die beste om te doen en die beste redes om dit te doen.

“Miskien is wysheid om te weet hoe om te lewe, midde in die verloor en wen en weer verloor, op so ‘n manier dat jy nie ander seermaak nie, maar help?”

“Wa sijangjou wysheid, Daddy.”

“Ek wil he, wysheid, Pappa.”

“Dan het jy dit al, my Pops, want om dit te wil he, en te weet dat jy dit nodig het, dit is miskien die grootste wysheid.”

“En jy, Daddy. Nie jou hou. Jy’t dit ook”, verklaar sy.

En hulle steek elkeen hulle 3 wierook stokkies aan.

Staan ‘n oomblik in die skoon berg lug.

Steek die stokkies, langs mekaar sin, in die wierook bak, by baie ander wierook stokkies wat die lug versier.

Hulle harte hoopvol.

Saam.

Vol verlange.

Dat wysheid hulle sin sal wees.

Dat hulle sal weet.

Hoe.

Om te lewe.

Nou stap hulle Suid en Noord.

Kante toe.

‘n Onderbreking in hulle boontoe mik van wierook bak tot wierook bak.

Hier, op hierdie vlak van die Tempel is daar ‘Pagodas’.

Een aan die Noorde kant.

Opgerig in die 1600’s.

Om belangrike dokumente en instrumente te bewaar.

13 meter hoog.

Uit klip en teels gebou.

Ook, om te onthou.

‘n Man wat voor daardie jare baie beteken het vir die mense wat hier geleef het en gekom het.

Aan die suidekant staan die ouer ‘Pagodas’.

Wat nooit verwoes was deur oorloe teen Japanese of tyd of weer nie.

‘n Grote wat hoog die hemel in toring.

Omring deur vier kleintjies.

En dan ‘n entjie verder Suid, 3 soortgelyke ‘Pagodas’ wat bekend staan as ‘The Three Abots’, waar 3 manne begrawe is.

3 manne wat kort op mekaar se hakke hard gewerk het om hierdie Tempel te vestig.

En die werk te doen, wat hulle gedoen het.

Die Tempel, ‘Yunju Tempel’, soos dit in Chinees bekend is, was ‘n plek waar tekste geskep en bewaar is.

Vir die 1ste 6 of 700 jaar van die Tempel se geskiedenis is ure en ure en dae en maande gewy daaraan om Sutras in Chinees te vertaal en op klip tafels en hout tablette en papier te verewig.

Iewers langs die stroom van tyd het almal vergeet van die werk wat gedoen is en eers weer in die laat 1940’s is die klippe en tablette in grotte, hoer op teen berg, ontdek.

En uitgehaal.

En skoongemaak.

En is nie net antieke Sutras gevind nie, maar geskiedenis van hierdie mense en wat hulle gesien het en gedink het en beleef het.

Frans wonder of die drie ‘Abbots’ ooit gedroom het dat wat hulle doen, nog ‘n duisend jaar later daar sal wees?

En of hulle van mekaar geweet het?

Of hulle beplan het om een na die ander die werk te doen en diep spore te trap wat nie deur die wind toegewaai sal word nie.

En hy wonder oor sy eie lewe, terwyl sy dogtertjie in haar bloedrooi winter baadjie tussen torings hardloop.

Hy wonder nie of hy diep spore getrap het nie.

Want om spore te trap is nie deel van die begeertes van sy hart nie.

Lig loop.

Dis eerder waarvoor hy hoop.

So, dat selfs al sou sy voete vir ‘n oomblik in druk op die sand waar hy tree, die Wind spoedig sal kom sodat tekens van sy teenwoordigheid spoedig spoorloos sal verdwyn.

Hy weet sy vinger merke sit.

Op sy kinders.

En hier, vandag, so tussen die torings wat die ‘Abbots’ onthou, bid hy weer: “bewaar hulle van my bose, sodat hulle ongeskonde kom by groot mens wees en kan wees, sonder huiwering, alles wat hulle geskep is om te wees, en kan leef, sonder vrees, uit alles wat in hulle geplant is van nog voor ek en sy kon hoop of droom om Pa en Ma vir hulle te wees.”

En Wind ritsel deur die herfsblare.

En die strome van water vloei verby in die voor.

Berg af.

Rivier toe.

En sy dogtertjie vat sy hand.

En saam klim hulle die laaste trappies van hierdie Tempel.

Tot by die wierook bak wat staan en wag voor die beeld van die vrou met ontelbare hande.

In elke hand hou sy iets vas.

‘n Vis in hierdie een.

‘n Borsel in daardie een.

Iets wat lyk soos wind of donderweer in ‘n ander een.

‘n Mandjie in nog een.

‘n Gerf koring are.

‘n Swaard.

‘n Sirkeltjie met ‘n vierkantige gaatjie in die middel.

Wolke.

Reis.

‘n Wa.

‘n Dak.

‘n Boek.

‘n Boekrol.

‘n Hemp of rok of kledingstuk.

Kruie.

Te veel hande met te veel dinge.

Alles.

So verduidelik die brons plaatjie in ongemaklike Engels die betekenis van die beeld.

Sy hou in haar ontelbare hande alles vas.

En sy wil vir ons gee, alles wat ons nodig sou he.

Die enigste vrou tussen al hierdie beelde.

Die enigste een by wie daar spesifiek verduidelik word dat sy angstig is, ywerig om te gee.

Alles.

En Frans wonder oor die dowwe spieel.

Of hier, in hierdie uitbeelding, nie miskien weergegee word, ‘n oogwink nie?

Van wat uit die hoek van die oog gesien is, terwyl met opregte bedoeling gekyk en gekyk is in die dowwe spieel wat vir hierdie mense beskik is nie?

‘n “Glimpse”?

Van Hulle van Wie ons kom?

Die Een Wie gretig is om te gee, al die goeie gawes, ingeweef in verlies en wen en weer verloor?

“Ons almal sien, soos in ‘n dowwe spieel, in ‘n raaisel”, verduidelik Frans vir sy dogtertjie. “En hier, miskien, as hulle hierdie beeld gemaak het, het hulle iets gesien van ons Bron en Lewe? Van Hulle Liefde vir ons wat deur Hulle hand en Woord en Wind tot lewe kom en gekom het en sal kom? Miskien het hulle iets gesien van ons Oorsprong se Gewer-wees, van Self en Wees en Lewe? En dit vertaal in hierdie kunswerk van ‘n vrou met ontelbare hande, waarin sy nie net vashou ‘alles’ wat ons sou mag nodig he om te lewe nie, maar ‘Alles’ wat is en was en sal wees, omdat uit ons Oorsprong alles is en tot ons Oorsprong alles weer kom?”

Miskien.

Soos daardie beeld wat die ou op die plein gesien het, waarvan die Handelinge van die Apostels vertel, wat gemaak is van die ‘Onbekende God’ van Wie hy hulle vertel het?

Hulle steek hulle twee stelle van drie stokkies wierook aan.

Plant dit in die wierook bak.

Nie omdat hulle dink dit het betekenis nie, enigsins, verder as om net die oomblik hier saam te merk nie.

Frans se hart merk ook die oomblik.

Met dankbaarheid.

Want al is die spieel dof, is daar tog genoeg te sien.

Nie net in tekste en boeke en briewe en geskrifte of beelde nie, maar in lewe.

In ‘n Sussie gebore, tot ‘n onskuldige klein seuntjie.

In ‘n groot word, met min vinger merke en nie eens die stank van rook op klere nie.

In ‘n maat wat gekies het om die lewe te deel, ongeag van die verlies en wins en weer verloor wat so noodwendig meedoenloos oor ons spoel.

In 4 kinders, geskenk in ‘n skoot wat, al is sy reip en vrugbaar, nie hierdie skeppende wonder sou kon ken nie, bloot omdat sy gekies het om die lewe te deel, ongeag van die verlies en wins en weer verloor.

En tog die wen daarvan beleef het.

En nou die verlies van kinders wat groot word, om spasie te maak vir ‘n ander wen, van lewe deel met vier uitsonderlike wesens wie self sal wees, soveel meer as wat Frans ooit was, omdat daar ontelbare genade hande is wat keer en dra en onderneem.

In ‘n betowerde lewe.

Vol.

Selfs miskien betekenis vol, ten spyte van die onbeholpenheid en onbelangrikheid waarmee gestrompel is van een verjaarsdag na die volgende.

In Die Weg van die Geskenk wat gee, sonder voorbehoud, Lewe in Oorvloed.

Die volgende oggend staan Frans en wag vir bus 835.

Hy’s oppad Ambasade toe.

Hy sukkel om sy kinders se ‘unabridged’ geboorte sertifikate te kry.

Al lank.

3 jaar.

Hy’t dit nodig.

Hulle wil reis.

En visas moet hernu word.

En beedigde verklarings werk net so lank.

Dis koud.

Hy steek sy hande in sy swart leer baadjie se sakke.

Hy voel iets.

Vat vas en haal uit.

Dis ‘n gevlegde rooi toutjie.

Hulle het dit gister vir hom gegee by die Tempel.

Toe hy die wierook gekoop het.

‘n Armbandjie van soorte.

Miskien om te wys jy was by die Tempel.

Of om te herhinner.

En soos hy opklim.

En sit.

En begin vertel, alles wat maal in sy hart, terwyl die bus sy pad vind na die middestad, weet hy nogsteeds, hy’t nie nodig om ‘n Tempel te besoek om sy God te sien nie.

Hy’t nie nodig om wierook te brand of ‘n pelgrims tog te onderneem nie.

Ons Oorsprong is.

En was.

En sal wees.

1000 jaar gelede en verder, by daardie 3 ‘Abbots’ teen die hange van die berg.

En 45 jaar gelede in die hospitaaltjie op George in Afrika.

En elke oomblik, wat ons beleef, in ons stomp kronologie.

Met ons.

Of ons selfs eens weet of daar ‘n dowwe spieel is om in te kyk, of nie.

En Frans se nog ‘n keer dankie.

Hierdie keer tussen ‘n skare oppad.

Want om te lewe is geskenk en om te Leef.

En alles is, soos dit moet wees, want ons is nie aan onsself oorgelewer nie en ons is nie uitgelewer aan tyd en omstandighede nie.

En iewers, diep in sy hart, waar hy selde kom of kyk, weerkaats ‘n hoop, vaal onder die stof, dat tog, op ‘n manier, in sy wees en leef, die spieel vir ‘n ander dalk net effe minder dof sal wees.

Miskien.

Tog.

Uit die Hand van Hulle wat nie laat vaar die werke van Hulle hande nie?

Frans Reisema en die Spieel

Dis ‘n ou storie wat in Frans se kop maal vanaand.

Hy staan hy Liuliqiao Oos Stasie.

Hy wag vir die bus.

Dit reen saggies.

Almal soek skuiling onder die effense dakkie van die lang silwer bus stop.

Hier en daar staan ‘n haastige een, sambreel in die hand, in die pad.

Kyk links of die bus nie al aankom nie.

Dis nie in hierdie oomblik dat die verhaal skielik by Frans kom spook nie.

Al heeldag draai dit om en om.

Maar in hierdie oomblik val dit skielik in plek.

Ons vertel ons kinders van ‘n dogtertjie met ‘n bose stiefma.

Daar’s ‘n paar sprokies waarin stiefmas die antagonis speel.

Hansie en Grietjie het mos ook ‘n selfsugtige stiefma wat hulle houtkapper Pa oortuig om die kinders in die woud te los?

In die vertelling wat Frans hier by die bus stop onthou, is die prentjies van ‘n dogtertjie en dwergies.

Sy Ma het die storie vir hom gelees.

Dikwels.

By slaaptyd.

Na gebid en Bybel gelees is.

Maar die prentjies in Frans se kop is die van die Walt Disney Film wat hy saam met sy boetie gaan kyk het by Kine 500 in Newton Park.

Hulle het bus gevat.

50c betaal vir die fliek.

Pouse tyd het hulle ‘n roomys gekry en Wine Gums gekoop.

En toe, na Spieel Internasioneel, kom die hoof vertoning op die skerm, nadat die diep rooi gordyne dramaties oopgetrek is.

Happy.

Dis die dwergie wat op Frans die grootste indruk gemaak het.

Of miskien het hulle hom Dopey genoem in daai film.

Mens onthou nie altyd so mooi nie.

Die stiefma kyk in die spieel en vra met groot gedoente: spieeltjie, spieeltjie aan die hand, wie is die mooiste in die land?

Sy wil natuurlik hoor dat sy die mooiste is.

Ons almal wil dit hoor.

Net mooi.

Maar die spieel jok nie.

Nooit nie.

En die res ken jy.

Want eerder as om tot vrede te kom met wat sy sien, vaar sy uit op ‘n verwoestende veldtog om van Sneeu Witjie ontslae te raak.

Sneeu Witjie is natuurlik nie net fisies mooi nie.

Sy is onskuldig.

En goed.

Terwyl haar stiefma, in kontras, in die spieel haar eie boosheid sien.

Soos Frans.

Die dat die fabel flatter in sy gedagtes.

Want hy kyk in sy eie spieel.

Nie met die vraag “wie’s die mooiste” nie.

Bloot, “wie’s ek”?

En, asof die Lig helderder val, sien Frans iets anders.

Iets wat hy nog nooit te vore opgelet het nie.

Hy sien sy lewe.

Sy wees oor 45 jaar heen.

En in die wees ingeweef, ‘n donker draad.

Gal swart.

Met spatsels gif grys.

En as hy vra, “wat is dit?”, dan kom ‘n antwoord wat vir hom netso swaar is om te hoor as die antwoord van die spieel van die storie van baie lank gelede.

“Al jou ‘liefde’, jou ‘goedheid’ en ‘goed doen’ is besoedel. Jy’t mooi geleef. Maar in jou doen is ingemeng die toksiese hartseer van angstige selfsug. Van hoop, dat in jou doen en late, daar wins sl wees. Van wederkerigheid. En om lief te he, sodat jy liefgehe kan word, is geen liefde nie.”

Frans se spieel is ongenaakbaar.

Wreed.

In al sy eerlikheid.

Want as die waarheid skyn oor 45 jaar, dan is daar niks.

Wat na iets gelyk het, bloot skaduwees, verdryf deur Son wat skyn op wees wat nooit was nie.

En as die skaduwees verdwyn, in twaalf uur Lig, dan is die werklikheid onhoudbaar.

Want wie wil dan na amper 5 dekades kaalgat staan met leed hande?

Lank gelede het Fras geleer dat goed en dinge en goedters sonder betekenis is.

Dat al wat waarde het, liefde is.

En in sy dae en maande het hy probeer.

Om goed te doen.

Goed wat meer is.

Nie groot nie.

Dieper.

Wyer.

Wat raak en help en meer maak.

Maar nou …

Nou wys die spieel ‘n ander storie.

Een wat Frans dompel in ‘n oorweldigende hartseer.

Bedrenk met teleurstelling.

Selfs hierdie lewe, opsetlik gekies, so leeg soos …

Soos ‘n pakkie sigarette op ‘n laat Vrydagaand.

Soos ‘n yskas na weke sonder inkopies.

Soos ‘n botteltjie bier op ‘n warm dag.

Dol leeg.

En lee goed word weggegooi.

Of soms vol gemaak.

‘n Skat in kleipotte.

Iewers het Frans iets daarvan gehoor.

Miskien is daar skatte?

Miskien is daar ‘n ander manier?

Maar op hierdie oomblik, as bus 835 uiteindelik sy opwagting maak en mense die reen in storm om 1ste op te klim om ‘n sitplek in plaas van ‘n staan plek te kry … op hierdie oomblik verblind die Lig.

Dalk het ons nodig om weer gebore te word?

Weer en weer en weer en nog ‘n keer?

Om van nuuts af te begin?

Die swart gif en grys gal van gister dalk die kompos waarin nuwe wees kan word?

Frans weet nie.

Op 45 weet hy min.

Hy wonder net.

En hoop.

Moontlik?

Miskien kan iets blom?

Frans en die Eensame Graf

Elke dag ry Frans by die graf verby.

Op sy fiets.

Oppad bus stop toe.

In die laat oggend.

En dan weer in die aand, netso skuins voor 9.

Oppad huistoe.

Elke dag dink Frans daaraan dat hy nog ‘n dag by die graf verby hou.

En meeste dae is Frans dankbaar.

Vir nog ‘n dag.

Want ons dae is getel.

En niemand weet of more weer sal kom nie.

Vandag verpoos Frans ‘n oomblik by die graf.

Die laaste paar dae wonder hy of die uiteinde nie dalk beter is as die ontduik van die onvermydelike nie?

Vandag tel Frans.

Sy dae.

Vol gemaak met verlies en wins en weer verlies.

Hy dink aan verwerping.

Mooi skilderye word opgehang in opgesmukte kamers.

Ou karre, selfs al is hulle vervalle, word gevind en weer gerestoreer.

Verlepte huise word gesloop.

En vuil stink lappies word weggegooi.

Hoe baie word ons weggegooi?

Vir Frans is geld nie eintlik belangrik nie.

Was nog nooit.

En hoe ouer hy word, hoe minder prominent is dit in sy lewe.

Jy kan dit sien.

Want hy’t nie veel daarvan opgegaar in store en skure nie.

En dit pla hom nie.

Hy’t genoeg.

Nog altyd.

Selfs toe hy te min gehad het, het hy genoeg gehad.

Verhoudinge is vir Frans belangrik.

Liefde.

Vrede.

Getrouheid.

Die verlies wat aan Frans knaag het niks met geld te doen nie.

Dit het te doen met gedeelde lewe.

En op hierdie oomblik, so dink Frans, is lewe maar altyd half gedeel.

Lank terug het ‘n jong outjie wat Koning sou word, sy God gevra: ‘ondersoek my hart, suiwer my, reining my …’

En dit doen Frans baie.

Want dis maklkik om te blameer.

Dis moeilik om eerlik jou self te sien.

Om te kyk, sonder vooroordeel, na jou eie wese en te sien wat is goed en wat is stukkend en wat het salf nodig en wat is kosbaar.

Om een of ander rede is ons self ondersoek altyd uit balans.

Of arrogant.

Of vernietigend.

Selde skoon.

Van die gebrokenheid waarmee ons belas leef in hierdie werklikheid.

Miskien is dit hoekom priesters en predikante en pastore in eeue gelede so belangrim was en sielkundiges en raadgewers so belangrik geword het?

Iemand wat buite staan.

En kan sien, waarvoor my eie oe blind is.

Die goed en die sleg.

Die heel en die stukkend.

Die stukkend verteer Frans die laaste rukkie.

Miskien omdat sy kinders groot word.

Sy seun is fort.

Om sy eie volwasse lewe te begin.

Sy dogters is kort op sy hakke.

En dis goed.

Objektief weet Frans dat dit goed is.

Dis hoe dit hoort.

Dis waarvoor hulle groot gemaak is.

Om volwasse man en vrouens te wees, wat onafhanklik en verantwoordelik kan lewe.

Sy jongste is Kindergarten toe.

En sy ‘vriende’ is stil.

En sy familie is grootliks afwesig.

Ja, dit le ook nog rou in Frans se wese.

Daar is iets spesiaal daaraan om deur jou eie bloed ontken te word.

“As jy nie goed genoeg is … as jy nie aanvaarbaar is vir jou eie bloed nie … hoe kan jy aanvaarbaar wees vir enige iemand anders?” vra Frans die verweerde wit klip bo-op die effense hopie grond.

En die stilte gee geen antwoord nie.

En Frans klim op sy fiets, want busse wag vir niemand nie.

En minute gaan altyd verby.

Hierdie oomblik net nou vir ‘n oomblik.

En hy hou verby die graf.

Tog dankbaar.

Want dalk is dit nie soveel oor liefgehe word nie?

Dalk is dit meer oor lief wees.

Oor liefde gee?

En wie dit neem, neem dit.

En wie dit nie wil he nie, nou ja, daaraan kan niks gedoen word nie.

Want ons kies net vir onsself.

En selfs ‘n gesloopte huis het ‘n paar bakstene wat herwin kan word.

En ‘n vuil stink lappie kan vrot en die aarde voer om weer iets anders voort te bring.

En dalk is ons waarde nie op gesluit in wie ons om-arm nie?

Dalk is ons waarde sommer net.

Omdat ons is.

En omdat ons is, kan ons om-arm.

Of dit geneem word of nie?

So dink Frans as die bus die snelweg slaan.

Hy dink dit.

Dalk, oor ‘n paar dae sal hy dit kan glo?

En dan sal hy weer dankbaar wees vir die dag wat hy by die graf verby gehou het.

Miskien.

Frans Reisema en die Verdoeseling

En hy was sy hare.

Met geurige kokosneut sjampoo.

Sy lyf met laventel stort jel.

Hy skeer sy gesig en versier sy baard.

Trek ‘n mooi donker blou nuwe denim aan.

‘n Kleurvolle hemp en Adidas Skoene.

Hy spuit parfuum bo oor onder arm.

En hy hoop, met al die moeite, dat hy sal kan wegsteek die donker duisternis, die stukkend en boosheid wat skuil in die kamers van sy hart.

Terwyl hy weet.

In al die jare.

Het al sy pogings.

Gekom tot niks.

Want waar hy kom.

Verwyl vir ‘n oomblik.

Uiteindelik breek die stank deur die roosmaryn en vlug hulle van die pyn.

Frans Reisema en die Vlug

Vandag het Frans gevlieg.

Miskien vlug hy nog sy hele lewe.

Maar vandag het hy gevlieg.

Agteruit.

So 3 meter.

So 40 cm bo die grond.

Hy was oppad huistoe.

Dis ‘n Donderdagaand.

Eers moltrein tot by Liuliqiao Oos Moltrein Stasie.

Dan bus 835 tot by Sili Stasie.

Die bus is vollerig.

Nie soos Vrydagaande nie.

Maar vol genoeg dat Frans moet staan, so met sy boud teen ‘n stoel se rugleuning.

Tablet in die hand.

Hy kyk ‘Modern Family’ vir ‘n bietjie ‘comic relief’ en om die 35 minute tot by Doudian ‘n rapsie vinniger te laat gaan.

Die drywer het remme aangeslaan.

Hard.

Skielik.

En Frans het gevlieg.

Sy skouers druk teen die bestuurder se konsole.

Sy tablet le op die 2de trappie van die bus se voordeur.

Die draadjie van die oorfone soos ‘n naelstring uitgestrek oor die vloer tot by Frans se linker oor.

Daar is ‘n stilte in die bus.

Frans weet nie of dit hyself is wat ‘n oomblik katswink is en of dit geskokte stilte van pasasiers is nie.

Hy rol op sy maag.

Strek sy regter arm teen die trappies af en tel sy tablet op.

Kom tot op sy kniee.

En dan hoor hy ‘n paar stemme wat ‘n koor word, wat angstig vra of hy ‘okay’ is.

En hy staan op.

Sy kop het ‘n knop.

Sy ego ‘n diep blou kneusplek.

En op ‘n manier het hy terug gevlieg in tyd.

In sy siel.

In sy wese.

En sonder dat hy dit weet op die oomblik, het die skielike rem en die dramatiese vlug, hom terug geneem.

Na goed in hom wat nog nie afgehandel is nie.

Ons het almal goed in ons wat nog nie afgehandel is nie.

By Sili Stasie, soos die bus die stop nader, bekyk die drywer Frans vraend.

Hy wil seker mak Frans is nie kwaad nie.

Dit sien Frans in sy oe.

Hy’s seker bang Frans sal kak maak.

Iewers gaan kla.

Frans glimlag.

Se vir hom dankie vir die rit.

En klim af.

Gaan haal sy fiets om die 2 kilometer tot by die huis te trap.

Terwyl hy ry in laat herfs koue, lag hy klip hard.

Hy sien homself trek deur die lug en die stom geslaande pasasiers.

En dan ry hy by die graf verby.

Elke dag ry hy by die graf verby.

‘n Eensame graf, in ‘n verslete veldjie, agter die Beijing Nationalities University.

Elke dag dink hy dis nog ‘n dag wat hy by die graf verby hou.

Elke dag weet hy, dit sal nie vir altyd aanhou nie.

Iewers sal daar ‘n dag wees dat hy nie by die graf verby ry nie.

En niemand sal daarvan weet nie.

Dit sal maar net nog ‘n dag wees.

En die graf sal eensaam staan en wag, vir die volgendes om te kom.

En dan ontketting ‘n reeks gebeure.

Van die oomblik dat Frans by sy huis instap.

Asof sy vlug hom deur ‘n portaal geneem het, na ‘n plek waar hy nie anders kan as om sy eie monsteragtige siel te sien nie.

Die stukkend.

Die ‘ugly’ wat hy so bekwaam versteek tussen glimlag en verfynde vriendelikheid.

Sy vrou en kinders onskuldige bystanders in die verwoestende spoor van vernietiging.

Vir 7 dae en 7 nagte worstel Frans.

Stoei met almal om hom.

Terwyl hy eintlik stoei met homself.

Met sy gebroke verstoteling skap.

Wat sy werklikheid is.

Vandat hy kan onthou.

En sy werklikheid word, met elke tree wat hy gee.

“Miskien is dit beter om eerlik te wees”, mompel Frans, terwyl hy fanaties aan sy huisie se vloere en mure skrop, in ‘n poging om beheer oor iets te kry, want hy het nie beheer oor sy lewe nie.

Of miskien is dit nie dat hy nie beheer oor sy lewe het nie.

Niemand het ‘beheer’ oor sy lewe nie.

Meegesleur is elkeen van ons, deur tyd en omstandighede, waaraan ons niks kan verander nie.

Miskien is dit eerder dat Frans skrop, want anders moet hy eerlik wees met homself.

Oor sy patalogie.

“Nog altyd. Nog altyd was dit maklik vir mense om weg te stap. Van my af.”

Hy sit, met ‘n vuil lappie, plat op die vloer.

Beijing se stof, swart en taai op die teel vloer, ingemeng met sy jongste dogtertjie se lekkergoed en kos, waar sy dikwels speel.

Sy vuil siel in sy borskas.

Sy eensame vuil siel.

Sy bang eensame vuil siel.

Liedjies maal in sy hart terwyl sy hande ritmies vryf om vuil te probeer weg was.

“Enkeling. Verstoteling. Dag na dag …

“Weerlose, weerlose mense …

“Wat ek is, is net genade …”

“Verdomde genade”, antwoord hy die lied.

“Want ek is nie veel nie.”

Of Frans sy pad gaan vind, sal ons nie weet nie.

Of daar ‘n pad is, weet ons nie.

“Niks anders as enige iemand anders nie”, herhinner hy homself, terwyl hy die swart water uit die rooi emmer in die toilet afgooi, voor hy nuwe water tap om nog vuil mee te skrop.

“Alleen strompel ons deur die lewe.

“Elkeen op ons eie pad.

“Die illusie van verhoudinge en vriendskap en liefde.

“‘n Bitter sousie wat ons oor alles gooi, om die dis meer eetbaar te maak.

“Maar wat is, is.

“Op die ou einde.

“Na alles.

“Is ons verdwaal.

“Ek.”

En Frans gaan slaap.

En Frans staan op.

En Frans werk.

En Frans lees.

En Frans betaal.

En Frans ry verby die graf.

Weer en weer en nog ‘n keer.

En hy wonder of die grond en die wurms ‘n warm tuiskoms is.

En hy glimlag.

En hy help.

En hy ondersteun.

En hy bewys goedheid en guns.

Terwyl sy siel huil.

Groot vet onsigbare krokodil trane.

Tot die reservoir van smart ook opdroog.

Frans Reisema en sy Ma

Vanaand frommel Frans  ou fotos tussens sy vingers.

Hy bedink vergange se dae.

Dae wat sin gehad het, maar wat, soos sy vriend uit die Vrystaat hom herhinner, nie sin kan gee aan hierdie dae nie.

Dis sy ma se skuld dat hy so in gedagtes verdwaal.

Sy is in die vertreksaal.

Of miskien het sy reeds.

Miskien is ons almal in die vertreksaal, sonder dat ons dit besef, en ons leef asof ons nie weerlose mense op reis van peron tot peron is nie?

Maar, daar kom ‘n tyd wanneer die laaste afkondigging gemaak word.

En hulle jou naam roep, want die vliegtuig wil opstyg en hulle wag net vir jou om jou ‘boarding pass’ in te gee.

Frans haak vas by die vuilngevatte swart en wit foto, wat in die dubbelgevoude A5 pamflet gedruk is.

Voorop.

Hy onthou toe die foto geneem is.

Dit was die sewentigerjare in ‘n ander Suid Afrika.

Sy Pa is bevestig as predikant by ‘n nuwe gemeente, en daardie dae was dit nogal ‘n gedoente.

Heel naweek se besigheid, met weke vooraf se voorbereiding, waarvan hy natuurlik salig onbewus was.

Vyfjarige seuntjies steur hulle nie aan opgetofde gedoentes nie.

Hy was gelukkig daardie tyd.

Sy Sus was bykans pas gebore.

Hy’t ‘n  teroriste pak en speelgoed masjien geweer gehad, wat hom dae lank in Salvia Singel se werf besig gehou het.

Vrydagaande was Kentucky Fried Chicken en Coke op die spyskaart.

Met ‘n vroegaand Somer swem by St Georges Park se Ooenbare swembad en roomys op ‘n stokkie vir nagereg.

Saterdae het sy Pa vleisgebraai en roosterkoeke.

Sondae was Kerk en Sondagskool.

En Oupa en Ouma en Oom en Tannie en Niggies.

Soms sommer net daar in Westering.

Ander kere in sy Oupa se spoorweg huis wat uitkyk oor die hawe.

En partykeer op Uitenhage, waar sy Oom altyd die tafel tennis tafel sal opslaan en hulle eers met sy linkerhand sal wys dat hulle nog baie het om te leer.

Vir Frans was dit onbewustelike dae.

Onbewus van baie goed.

Onskuldige dae.

As jy vyf is glo jy sonder skroom wat die groot mense vir jou se.

Dis eers later dat mens jou eie gedagtes vorm.

Frans onthou hoe sy Ma met hom vroegoggend in die sandpit gespeel het.

Terwyl sy boeties en sussie en Pa nog bietjie slaap.

En hoe hy in haar werk kamer rond gehang het.

Terwyl sy ywerig naaldwerk doen om klere aan hulle lyf te sit.

Altyd aan die gesels.

Op ‘n manier, eerlik.

Met die veronderstelling en verwagting dat hy sal verstaan.

Met ‘n oop oor wat luister.

Haar gesels altyd met ‘n wag voor haar mond.

Want sy het geleef uit lojaliteit.

En as mens leef uit lojaliteit, dan’t mens soms botsende lojaliteite, wat dit moeilik maak om alles bloot te le.

Frans onthou hoe sy Ma met hom Tuba klasse toe gery het.

In die vaal-wit Kewertjie.

Haastig deur Port Elizabeth se strate.

Hy onthou koekies bak voor Somer vakansie op Kenton on Sea.

Blikke en blikke vol.

En stap langs die hoofstrand, met sy Pa wat die bal vir hulle 3 seuns gooi.

Hoog in die lug.

En sy Ma wat hulle almal wit smeer uit sulke blou ‘lotion’ botteltjies met ‘n vyf op, dat die son hulle nie verbrand nie.

Frans onthou aandetes op weeksaande.

Altyd met ‘n nagereg, al was dit dan nou net pienk mousse uit ‘n pakkie opgeklits.

En Bybellees, na nagereg.

En hande vat vir gebede.

Sy Ma bid eerste.

Dan sy ouboet.

Dan sy ander ouer broer.

Dan hy.

En toe sy Sussie oud genoeg is, sy na hom, want sy is die jongste.

En laaste sy Pa.

Met ‘n plegtige gebed.

Vir hulle elkeen en vir hulle as gesin en vir die gemeente waar hulle werk.

Later in die aand, met slaaptyd, dan was daar weer Bybel lees.

En bid.

Die keer lees sy Ma.

Van Dawid en Goliat.

Van Moses en biesies mandjies en slawedrywers en plae en oopngekloofde see, van strydwaens en Manna en kwartels, van ‘n slang op ‘n stok en ‘n beloofde land en seuns weggevoer in balingskap, en ‘n leeukuil en ‘n vuuroond.

In sy Ma se lees hoor hy opregte geloof.

Toewyding.

Na die lees kniel hulle langs die bed.

Sy Ma tussen hom en sy boetie.

Want hulle deel kamer.

En hulle bid weer.

Die keer eerliker.

Vir die mense agter die yster en bamboes gordyn.

In lande waarvan Frans niks geweet het nie.

En vir vergiffenis.

Dat Jesus sy hartjie skoon sal wees.

Elke aand oor-en-oor, asof Jesus nie klaar gewas kry nie, of Frans net te morsig is om skoon te bly.

Daai tyd het Frans nie geweet nie, maar hy het gebid.

En hy’t geluister as sy Ma bid.

Vir hom en hulle.

Dankbare gebede.

Wat in Frans die oortuiging wakker gemaak het dat ons leef uit God se hand.

En dat ons ‘wees’ kosbaar is.

Wat van al die gebede geword het, weet Frans nie.

Dalk, deur dekades heen, het hulle tot as verbrand in die wierook bak vooor God se troon?

Dalk, brand hulle nog, daar in die troonsaal, in ‘n ewigheid ongeaffekteer deur tyd en kronologie.

Nou leef Frans agter die bamboes gordyn, en gee Engels vir die kinders en kleinkinders van die mense wat ook kinders was, toe hy kind was en vroom langs sy Ma gekniel het.

En in hom brand nogsteeds ‘n oortuiging.

Dat God is.

Miskien ‘n oortuiging in hom aan die brand gesteek deur sy Ma?

Hoe dit ookal sy – hierdie oortuiging het hom gedra, en dra hom, terwyl hy voort strompel in die kort gangetjie van die toonbank waar die bagasie geweeg word tot by die ‘boarding gate’.

Sy Ma het hom geleer dat hy kan.

Om hom te staal teen die lewe, miskien te veel, dat niks onmoontlik is met harde werk en deursettings vermoe nie.

En sy’t hom geleer om te luister.

Hoeveel dae het Frans onder die ronde stinkhout tafeltjie met sy groen sybokhaar tafeldoek gele?

In die sitkamer.

Gele en luister.

Terwyl sy Ma luister.

Na vrou op vrou, wat hart kom oopmaak.

Frans onthou nie regtig wat alles vertel is in die sitkamer nie.

Maar hy onthou sy Ma se oor.

En haar versigtige raad gee.

En haar ywerige gebede bedrup met liefde.

Daar is te veel om te onthou.

Die dringendheid wat oor haar gekom het toe sy met kanker gediagnoseer is.

En wat in haar vasgesteek het vir dekades na die dokters haar vertrek voorspel het.

Dis nogal iets om in jou dertigs te hoor jy’t miskien ‘n jaar oor en dan dit te maak tot by oud wees en beroerte kry en heup vervanging en gedagtes verloor.

Dis geskenk.

Geskenk met las en verlies.

Frans dink vanaand aan sy Ma se onkreukbare lojaliteit aan sy Pa.

Tot haar eie skade.

Deur alles.

Dis beautiful.

Hy het, soos die ou gese het, ‘n geskenk gekry wat baie meer werd is as goud of silwer.

Sy sou ‘n goeie dokter kon wees.

Sy sou ‘n ’empire’ gebou het as sy die kans gehad het om haar alles in ‘n besigheid in te sink.

Sy sou skoolhoof en inspekteur geword het, as sy aanhou skoolgee het, verby hulle geboorte en die Kerk en die dien.

Sy het besluit om niks van daai goed te wees nie.

Om vrou te wees vir haar man.

Heel eerste.

Altyd fyn versorg, vir hom.

Altyd nederig onderworpe aan sy wil, al het sy geweet of gedink, daar is dalk ‘n ander pad.

Altyd in diens van sy roeping.

En van ons, haar kinders.

Besig om ons te leer.

En te klee.

En te voer.

Besig om, tussen bid ure en vrouediens en kinderkrans en bazaar en jeug-byeenkomste en Pinkster dienste en Sondag tee en Kerkraadsvergaderings heen, iets bymekaar te maak.

Om vir musieklesse te betaal.

Of ‘n skool toer.

Of ‘n ekstra ietsie om te help met Universiteits gelde.

Altyd.

In diens.

Van ander.

Dis laat as Frans die gevrommelde pamflet wegsit by die paar herhinnering goedjies wat hy soms uithaal om te onthou.

Sy Ma was nie Moeder Teresa nie.

Dit weet hy goed.

En dat daar kamers in haar hart was wat hy nooit geken het nie, dit kan nie betwyfel word nie.

En dat daar verwydering gekom het.

Tussen hom en haar.

Toe hy destyds nie meer ook nog in haar man se diens wou staan nie.

Dit is.

Maar miskien, as alles gese en gedoen is, dan kan daar nie verwydering kom tussen ‘n Ma en haar kind nie.

Want sy plant iets.

Iets van haar self.

Baie meer as wat ‘n Pa kan, belas met ambisie en werk.

En wat sy geplant het word bome.

Ten goede en kwade.

Dit word woude.

Woude wat nooit verwoes kan word nie.

En miskien is die beste wat Frans kan doen, om sy Ma en al haar liefdesdiens te eer, om sy eie vrou lief te he, en haar nooit te besit nie, maar aan te spoor om alles te wees wat haar hart begeer, in vryheid.

En om vir sy kinders ‘n oor te he wat luister.

En by hulle in te haak.

En wanneer hy onder die ou neut boom sit, op sy plankies bankie, om die wierook bak in die troonsaal vol te hou.

Met die lieflike geur van dankbaarheid.

Ook vir haar.

En dit wat sy is en was en sal wees.

3 jaar terug het Frans haar gaan groet.

Haar styf teen hom vasgedruk, daar op die stoep voor hulle strandhuisie en haar herhinner dat hy haar lief het.

Dalk het sy geweet dis sy laaste groet.

Dalk het sy gehoop dit is nie.

As hy agteroor le, in die warm Beijing Somers aand, se hy vir oulaas: Koebaai, Ubi. Dankie.  Well done. Ek sien uit om weer te sien, as ons weer lewe, sonder die stukkend. Jy’t goed gedoen. Vir ons almal.

Frans Reisema en die Evangelie Lied

image

Frans is ‘n ‘hummer’.

Altyd aan die neurie.

Een of ander wysie sonder woorde.

Wat later woorde kry.

Soms is die melodie die van ‘n ou Afrikaanse Volksliedjie.

Ander kere betrek die klanke van Kerkorrel of Koos du Plessis sy hart.

Party keer is dit Brenda Carlysle of Jeniffer Rush wat by hom besoek afle, uit die tagtiger jare van sy tiener dae.

En elke liedjie kom met herhinnering.

Of idee wat maal.

Wat vorm kry op die ritme van vergange dae se klankbaan.

“Nou moet jy regtig vir jouself ‘n ander wysie soek”, se Frans se vrou vir hom toe sy vroegoggend in die kombuis inkom en hom by die tafeltjie met ‘n koppie koffie kry.

En Frans besef die wysie draai nou waarskynlik al ‘n hele paar dae op die draaitafel van sy wese.

En hy wonder hoekom.

Dis nooit ‘n volledige liedjie wat op die ‘playlist’ is nie.

Altyd net so stukkie.

“Kry die lewe sin en vind ek rus in Hom.” speel dit oor-en-oor.

“Toe ek opstaan en nog vermoeid my hand in Syne sit, kry die lewe sin en vind ek rus in Hom.”

Die res van die lied is verlore op die slagveld van die lewe.

Maar hierdie woorde draai.

En Frans weet nienhoekom nie.

Want hy is nie ‘vermoeid’ nie.

En die sogenaamde Teologie van die Evangelie Lied is vir Frans maar redelik bedenklik.

Maar so is dit.

Die goed wat ons oor en oor hoor en weer en weer sing, soos die dae en weke plek maak vir maande en jare en ons groei van kleuter tot tiener, dit steek iewers vas en kom altyd weer by ons op.

‘Sin’.

Dat die lewe ‘sin’ kan he en ons siele ‘rus’ kan he, dit is miskien die vishoek wat Frans se wese vang?

Want ‘sin’ is vir hom belangrik.

En om met ‘n siel in be-‘rus’-ting te lewe is waarvoor Frans elke dag hoop.

Dalk is dit omdat Frans homself teen soveel ‘vermoeide’ mense vasloop?

Mense wat moeg is.

Moeg vir die lewe.

Moeg vir die stukkend en die seer.

Die teleurstelling.

Dalk is dit hoekom die kinderjare kerklied so vasteek in sy stem?

“Dit is in ons Oorsprong dat ons ‘sin’ en ‘rus’ vind”, verduidelik Frans vir sy vrou, in ‘n poging om dit wat tot vervelens toe en tot irritasie van almal om hom so oor en oor die stilte versteur waar Frans homself bevind.

“Maar dis ‘n bietjie oppervlakkig”, se hy, “die liedjie”.

“Dis nie sommer net vir opstaan en my handjie in Jesus se handjie sit nie.”

Dalk was dit die gesprek om die aandete tafel wat die ding in Frans wakker gemaak het?

By die wees-huis het hulle ‘n Amerikaanse gesin ontmoet.

‘n Man.

Sy vrou.

Hulle dogter van 12 en seuntjie van 9.

Hulle reis.

Die gesin.

En neem foto’s en videos.

Vir ‘humanitarian organizations’.

“Om iets goeds, iets ‘sin’-vol te probeer doen”, verduidelik die man in Frans-hulle se werfie, langs die oop vuur waar stukkies hoender op vlou kole wag om gaar te word.

En dan gesels die vrou oor die Verre Oostelik Land waar hulle is.

En oor Godsdiens.

En hulle eie soeke na ‘n eenvoudiger lewe.

En sy maak die stelling:”It seems, as long as you don’t try to Evangelize anyone, you won’t get in trouble for your religion.”

En Frans se dogter vra heel onskuldig:”Wat is ‘Evangelize’?”

En Frans glimlag verlee, want sy kinders wat gebore is as kinders van ‘n NG Kerk Predikant, blyk heel onbeholpe te wees in die sake van Kerk en Godsdienstigheid.

Onkundig eintlik.

En Frans verduidelik vir haar:”Dis wanneer jy vir iemand vra of hy ‘Jesus’ ken en probeer om hom te ‘bekeer’.”

En dan besef hy die taal wat hy gebruik is onvoldoende, want van ‘bekeer’ en ‘Jesus ken’ weet die kind nie eintlik iets nie.

Sy ken God en Christus.

Sy bid.

En sy leef met ‘n wete dat ons lewens geskenk is.

Geskenk uit die hand van die Een uit Wie ons kom.

Maar sy’t nog nooit nodig gehad om ‘n ‘sondaars-gebed te bid nie.

Sy’t nog nooit behoefte gevoel om weg te draai van ‘n lewe wat gewoon saam met haar Skepper geleef word nie.

“Party mense glo dat God net sommige mense lief het”, probeer Frans verder in sy onbeholpenheid voort strompel.

“Hulle is van die oortuiging dat mense God moet kies, voordat God ‘n verbintenis met hulle maak en hulle red.”

“Maar waarvan moet hulle ge-‘red’ word?” vra sy.

“Nee, dit weet ek nie my Meisiekind.

“Miskien van die verwoesting wat ons almal oorval.

“Miskien van die onbeholpenheid waarmee ons deur die lewe voetter.

“Dalk van onsself.

“Ons stukkend, waarin ons gebore word en waarmee ons omring word, elke dag van ons bestaan, vandat ons aanmekaar geweef word in ons Ma se skoot.

Frans sien die twee Amerikaners en hulle kinders se fronse.

Hy besef hulle is nou ongemaklik.

Hier loop hulle, hulleself vas teen ‘n gesin wat bra stomp is in die dinge van Evangelisasie en heel duidelik buite die ruimte van aanvaarbare godsdienstigheid lewe.

“Dis God wat ons kies”, se Frans vir sy vrou terwyl hy rustig die dompelpompie uitspoel om ‘n vars pot koffie aanmekaar te slaan.

Een pot koffie is nie genoeg vir die twee van hulle in die oggend nie.

Lekker vars moer koffie.

Dis ‘n luukse waaroor Frans dankbaar is.

Toe hulle net in China aangekom het was die kontant min en die koffie kits.

Vir die beste deel van ‘n jaar.

Maar so leef ons deur alles.

En of ons nou kits koffie drink en of ons die voorreg van moer koffie het, in alles is ons dankbaar.

Want ons ontvang.

Elke dag.

Elke oomblik.

Elke bord kos.

Elke stukkie lewe, uit die hand van die Een wat ons almal tot lewe gebring het, en tot lewe bring en tot lewe behou.

“Daar is nie ‘n manier dat ons God kan kies nie,” hou Frans sy noot of nood, terwyl die twee leppeltjies moer in die vlekvrye staal potjie val.

“God maak ons.

“En God draai nie Sy rug op dit wat Hy gemaaknhet nie.

“Nie op een deel of een stukkie of een iemand van dit wat Hy geskepnhet nie.”

“Dis alles goed en wel, my man,” staan Frans se vrou hom teen, terwyl amper kookwater die moer tot geur roep in die sagte vloei van stoom en skuim.

“Wat van almal wat so stoei?

“Almal wat so sukkel?

“Wat leef, aan hulleself uitgelewer?”

“Yip”, stem Frans in.

“Dit is so.

“Beslis.

“Daar is ‘n verdomde oorweldigende massa vermoeides.

“En verkragtes.

“En vernietigdes.

“Bedruktes.

“En beswaardes.

“En befoeterdes.

“Daar is ‘n ontelbare skare wat voort strompel deur die lewe.

“Hulle lewens regeer deur die stukkend, van alles wat hulle beleef het, en alles wat hulle is.

“Alles wat ons is.

“En ek weet nie hoekom nie.

“Want ek het geen twyfel dat God die mensdom is ons totaliteit lief het nie.

“Selfs dit is ‘n argaiese idee.

“Dit weet ek ook.

“Dat daar ‘n God is Wie ons Oorsprong is en in Wie ons lewe vind.

“Dat ons almal heel toevallig uit ‘n een sel blob ontwikkel het

“Dis meer intelektueel.

“Maar waar daai blob vandaan kom of hoe daai blob totstand gekom het kan die slim ouens ook nie se nie.

“So iewers glo ons almal iets.

“Of vat ons ‘n raam wat ons om ons lewens hang.

“I can’t accept your frame”, se die meisietjie nou die aand in moegheid en moedeloosheid vir Frans.  “I’m not you.  I can’t look at life the way you do.  Sometimes I’m tired and fed up and life is crappy and I don’t like myself and everything is shit.  I don’t want your fucking frame.  It is a load of bull.”

Hy was so bietjie uit die veld geslaan.

Frans.

So vir ‘n oomblik.

Want dis nie asof hy mense loop en ‘Evangeliseer’ met sy raampie nie.

Hy lewe maar net.

En as mense hom vra, dan vertel hy hoe dit vir hom lyk.

Deur sy oe.

Op daardie oomblik.

En dit lyk vir hom mooi.

In al die wins en verlies.

In alles wat soveel minder is as die perfekte foutloosheid van sukses en wit hout heinings en uitgekamde lang haar honde wat vrolik bons op netjies gemanikuurde groen grasperke.

Maar hy besef, sy ‘happiness’, wat die teenoorgestelde van ‘vermoeidheid’ en ‘verslaenheid’ is, kan waarskynlyk netso irriterend wees soos sy ‘incessant humming’ vir die mense wat dit die heeltyd moet aanhoor.

Maar netsoos die wysies wat oor en oor op sy stembande kom sit, is die ‘happiness’ nie iets wat hy met moeite kies nie.

Dit is net daar.

Sonder dat hy dit besef.

En dit maak die spasie vol, waar hy homself bevind.

Meeste van die tyd.

Netsoos ‘crappy’ en ‘shitty’ en ‘disappointment’ die spasie in sy vriendinnetjie se hart die meeste van die tyd sonder moeite vol maak.

En hy wonder, Frans, hoe’t dit gekom?

Hierdie ‘sin’ en ‘rus’ en ‘general sense of well-being’ wat in sy hart leef, wat mense so af ‘piss’?

Miskien is dit Waarheid?

‘Truth’?

Miskien is dit dat hy die moed ontvang het om die Waarheid te sien?

Of iets van die Waarheid, nie as ‘n objek nie, maar as ‘n Iemand.

Miskien is dit dat die Waarheid hom oorweldig het.

“Maar God is nie ‘n boelie nie”, spring sy gedagtes tot woorde wat arm aan ‘n gedagtegang is en wat vir sy vrou redelik uit die bloute kom, terwyl hulle drink aan donker swart koffie.

“God dwing ons nie om Hom of Hulle te sien nie.

“Paulus se ‘self-beheersing’ is deel van die vrug, die resultaat van God se Gees in ons”, onthou Frans na-lees werk wat hy dekades gelede vir ‘n preek in die Kalahari gedoen het.

In ‘n tyd toe hy nie eens gedroom het dat hy en sy gesin ooit in hierdie vreemde wereld sou wees nie.

“Self-beheersing.   As ek reg onthou, verduidelik die een ou die Griekse woord so:’the ability to make free choices, because of a truthful knowledge of self and God’.

“Ek dink dis die Waarheid.

“Die Waarheid wat ons oorval.

“En ons die vermoe gee om ‘op te staan’ en ons ‘vermoeide hand’ na God uit te strek.

“En dis nie iets wat ons voor kan vra nie.

“Nie sonder dat ons dit ontvang nie.

“Maar as ons dit ontvang, dan is dit anders.

“As ons die Waarheid kan sien.

“Oor waar ons vandaan kom.

“In ‘n groot Oorsprong-sin en in ‘n klein tyd en plek gebonde sin, dan verander dit ons.

“Dan maak dit ons ‘vry’.

“Of ‘red’ ons.

“Miskien het ons nodig om gered te word van die teleurstelling en die hartser en die stukkend en die misplaaste verwagtinge en die verwronge idees waarmee ons volgemaak word van die oomblik wat ons tot bestaan kom?

“Miskien is dit waarvan ons ge-‘red’ moet word?”, dink Frans nou, vanoggend, moes hy dalk vir sy dogter verduidelik het.

“Ek weet net dit”, se hy jou vir sy vrou, “in alles is dit ons Oorsprong,  die Een uit Wie ons kom, Wie ‘sin’ en ‘rus’ in ons lewens bring.

“Maar dit moet ge-‘bring’ word, dit kan nie ge-‘haal’ word nie.”

Die kombuis is stil.

Behalwe vir ‘n paar vuurwerke wat ver in die afstand skiet.

Vuurwerke.

Daar’s altyd iemand wat iewers hier in die wereld ‘n bleddie vuurwerk aansteek.

“Ons kan nie onsself bekeer nie.

“Ons kan nie regtig ons ‘hand’ in ‘Syne’ sit nie.

“Maar o, donner, ons het nodig om oorweldig te word deur die genade van Waarheid.

“Om te sien wie ons is en was.

“En te sien wie ons geskep is om te wees.

“En te sien dat ons nodig het om inge-ent te word op Hulle.

“Dat ons nodig het om ge-ent te word op die Bron van alle lewe.

“Dis die Evangelie, my meisiekind,” se Frans dit te laat, terwyl sy dogter nog slaap, dae na die Amerikaners klaar gesmul het aan die stukkies hoender wat ook uiteindelik gaar gekom het.

“Dat daar Een Oorsprong is van alles wat is en was en sal wees.

“Dat Hulle skep, in liefde.

“Dat Hulle nie tot niet laat gaan of vernietig enige van dit wat Hulle tot stand gebring het nie.

“En dat ons die beste af is, wanneer ons inge-ent saam met Hulle lewe.

“Dat ons dan, dan eers, loskom van die stukkend wat in hierdie werklikheid gekom het.

“En lewe.

“In rus.

“En met sin.

“Gelukkig.

“Te midde van die wins en verlies wat noodwendig deelmis van die orde waarbinne ons onsself bevind.

“Die stukkend.

“Dis baie.

“Dis te veel.

“Nie net in kinders wat sonder sig gebore word en deur ouers weggegooi word nie.

“In oorlog.

“In moord in stad en op plaas.

“In honger.

“So honger dat ek steel.

“In Ma’s wat so koeg is dat hulle nie omgee om hulle dogters te offer nie.

“En Pa’s wat die offers verslind, sonder gedagte aan kore, en sonder herhinnering as more kom.

“In trek arbeid.

“In Politieke sisteme.

“In vernietigende ekonomie.

“In onversadigbare honger wat gekweek word deur bottels en ‘daycare’ en afwesige ouers.

“Fokkit!

“Die stukkend is om ons en by ons en in ons.

“Ek wonder hoeveel my stukkend my kinders vernietig?

Dis die een gebed wat Frans oor-en-oor bid.

“Verlos my kinders van jy Boosheid.  Maak dit vir hulle, asof niks daarvan is nie.  Sodat hulle ten minste kan lewe, nie met ‘n agterstand nie, maar met ‘n skoon vel.  Waarop geteken kan word, sonder die vuil uitvee merke wat die meeste van ons eers moet maak.”

En die dag begin.

En die liedjie is weg.

Maar die wete dwaal.

En die hoop.

Dat Hulle uit Wie ons kom, in al Hul Goedheid en Guns, Wasrheid sal skyn.

Op Frans.

En in Frans.

En op sy huis.

Sy kinders.

En sy vriende.

En die paar blinde kindertjies met wie hy van tyd tot tyd speel.

En die mense wat gekies het om hulle te versorg.

Want Waarheid is onveranderlik.

Maar dit is nie ons nie.

En ons het altyd weer nodig om die lig daarvan op ons siel te voel.

Soos die son op die groen blare van die Wilger Boom.

Sodat ons kan groei en meer word.

En so kry Frans se lewe sin en vind hy rus in Hom.