Frans Reisema en sy Ma

Vanaand frommel Frans  ou fotos tussens sy vingers.

Hy bedink vergange se dae.

Dae wat sin gehad het, maar wat, soos sy vriend uit die Vrystaat hom herhinner, nie sin kan gee aan hierdie dae nie.

Dis sy ma se skuld dat hy so in gedagtes verdwaal.

Sy is in die vertreksaal.

Of miskien het sy reeds.

Miskien is ons almal in die vertreksaal, sonder dat ons dit besef, en ons leef asof ons nie weerlose mense op reis van peron tot peron is nie?

Maar, daar kom ‘n tyd wanneer die laaste afkondigging gemaak word.

En hulle jou naam roep, want die vliegtuig wil opstyg en hulle wag net vir jou om jou ‘boarding pass’ in te gee.

Frans haak vas by die vuilngevatte swart en wit foto, wat in die dubbelgevoude A5 pamflet gedruk is.

Voorop.

Hy onthou toe die foto geneem is.

Dit was die sewentigerjare in ‘n ander Suid Afrika.

Sy Pa is bevestig as predikant by ‘n nuwe gemeente, en daardie dae was dit nogal ‘n gedoente.

Heel naweek se besigheid, met weke vooraf se voorbereiding, waarvan hy natuurlik salig onbewus was.

Vyfjarige seuntjies steur hulle nie aan opgetofde gedoentes nie.

Hy was gelukkig daardie tyd.

Sy Sus was bykans pas gebore.

Hy’t ‘n  teroriste pak en speelgoed masjien geweer gehad, wat hom dae lank in Salvia Singel se werf besig gehou het.

Vrydagaande was Kentucky Fried Chicken en Coke op die spyskaart.

Met ‘n vroegaand Somer swem by St Georges Park se Ooenbare swembad en roomys op ‘n stokkie vir nagereg.

Saterdae het sy Pa vleisgebraai en roosterkoeke.

Sondae was Kerk en Sondagskool.

En Oupa en Ouma en Oom en Tannie en Niggies.

Soms sommer net daar in Westering.

Ander kere in sy Oupa se spoorweg huis wat uitkyk oor die hawe.

En partykeer op Uitenhage, waar sy Oom altyd die tafel tennis tafel sal opslaan en hulle eers met sy linkerhand sal wys dat hulle nog baie het om te leer.

Vir Frans was dit onbewustelike dae.

Onbewus van baie goed.

Onskuldige dae.

As jy vyf is glo jy sonder skroom wat die groot mense vir jou se.

Dis eers later dat mens jou eie gedagtes vorm.

Frans onthou hoe sy Ma met hom vroegoggend in die sandpit gespeel het.

Terwyl sy boeties en sussie en Pa nog bietjie slaap.

En hoe hy in haar werk kamer rond gehang het.

Terwyl sy ywerig naaldwerk doen om klere aan hulle lyf te sit.

Altyd aan die gesels.

Op ‘n manier, eerlik.

Met die veronderstelling en verwagting dat hy sal verstaan.

Met ‘n oop oor wat luister.

Haar gesels altyd met ‘n wag voor haar mond.

Want sy het geleef uit lojaliteit.

En as mens leef uit lojaliteit, dan’t mens soms botsende lojaliteite, wat dit moeilik maak om alles bloot te le.

Frans onthou hoe sy Ma met hom Tuba klasse toe gery het.

In die vaal-wit Kewertjie.

Haastig deur Port Elizabeth se strate.

Hy onthou koekies bak voor Somer vakansie op Kenton on Sea.

Blikke en blikke vol.

En stap langs die hoofstrand, met sy Pa wat die bal vir hulle 3 seuns gooi.

Hoog in die lug.

En sy Ma wat hulle almal wit smeer uit sulke blou ‘lotion’ botteltjies met ‘n vyf op, dat die son hulle nie verbrand nie.

Frans onthou aandetes op weeksaande.

Altyd met ‘n nagereg, al was dit dan nou net pienk mousse uit ‘n pakkie opgeklits.

En Bybellees, na nagereg.

En hande vat vir gebede.

Sy Ma bid eerste.

Dan sy ouboet.

Dan sy ander ouer broer.

Dan hy.

En toe sy Sussie oud genoeg is, sy na hom, want sy is die jongste.

En laaste sy Pa.

Met ‘n plegtige gebed.

Vir hulle elkeen en vir hulle as gesin en vir die gemeente waar hulle werk.

Later in die aand, met slaaptyd, dan was daar weer Bybel lees.

En bid.

Die keer lees sy Ma.

Van Dawid en Goliat.

Van Moses en biesies mandjies en slawedrywers en plae en oopngekloofde see, van strydwaens en Manna en kwartels, van ‘n slang op ‘n stok en ‘n beloofde land en seuns weggevoer in balingskap, en ‘n leeukuil en ‘n vuuroond.

In sy Ma se lees hoor hy opregte geloof.

Toewyding.

Na die lees kniel hulle langs die bed.

Sy Ma tussen hom en sy boetie.

Want hulle deel kamer.

En hulle bid weer.

Die keer eerliker.

Vir die mense agter die yster en bamboes gordyn.

In lande waarvan Frans niks geweet het nie.

En vir vergiffenis.

Dat Jesus sy hartjie skoon sal wees.

Elke aand oor-en-oor, asof Jesus nie klaar gewas kry nie, of Frans net te morsig is om skoon te bly.

Daai tyd het Frans nie geweet nie, maar hy het gebid.

En hy’t geluister as sy Ma bid.

Vir hom en hulle.

Dankbare gebede.

Wat in Frans die oortuiging wakker gemaak het dat ons leef uit God se hand.

En dat ons ‘wees’ kosbaar is.

Wat van al die gebede geword het, weet Frans nie.

Dalk, deur dekades heen, het hulle tot as verbrand in die wierook bak vooor God se troon?

Dalk, brand hulle nog, daar in die troonsaal, in ‘n ewigheid ongeaffekteer deur tyd en kronologie.

Nou leef Frans agter die bamboes gordyn, en gee Engels vir die kinders en kleinkinders van die mense wat ook kinders was, toe hy kind was en vroom langs sy Ma gekniel het.

En in hom brand nogsteeds ‘n oortuiging.

Dat God is.

Miskien ‘n oortuiging in hom aan die brand gesteek deur sy Ma?

Hoe dit ookal sy – hierdie oortuiging het hom gedra, en dra hom, terwyl hy voort strompel in die kort gangetjie van die toonbank waar die bagasie geweeg word tot by die ‘boarding gate’.

Sy Ma het hom geleer dat hy kan.

Om hom te staal teen die lewe, miskien te veel, dat niks onmoontlik is met harde werk en deursettings vermoe nie.

En sy’t hom geleer om te luister.

Hoeveel dae het Frans onder die ronde stinkhout tafeltjie met sy groen sybokhaar tafeldoek gele?

In die sitkamer.

Gele en luister.

Terwyl sy Ma luister.

Na vrou op vrou, wat hart kom oopmaak.

Frans onthou nie regtig wat alles vertel is in die sitkamer nie.

Maar hy onthou sy Ma se oor.

En haar versigtige raad gee.

En haar ywerige gebede bedrup met liefde.

Daar is te veel om te onthou.

Die dringendheid wat oor haar gekom het toe sy met kanker gediagnoseer is.

En wat in haar vasgesteek het vir dekades na die dokters haar vertrek voorspel het.

Dis nogal iets om in jou dertigs te hoor jy’t miskien ‘n jaar oor en dan dit te maak tot by oud wees en beroerte kry en heup vervanging en gedagtes verloor.

Dis geskenk.

Geskenk met las en verlies.

Frans dink vanaand aan sy Ma se onkreukbare lojaliteit aan sy Pa.

Tot haar eie skade.

Deur alles.

Dis beautiful.

Hy het, soos die ou gese het, ‘n geskenk gekry wat baie meer werd is as goud of silwer.

Sy sou ‘n goeie dokter kon wees.

Sy sou ‘n ’empire’ gebou het as sy die kans gehad het om haar alles in ‘n besigheid in te sink.

Sy sou skoolhoof en inspekteur geword het, as sy aanhou skoolgee het, verby hulle geboorte en die Kerk en die dien.

Sy het besluit om niks van daai goed te wees nie.

Om vrou te wees vir haar man.

Heel eerste.

Altyd fyn versorg, vir hom.

Altyd nederig onderworpe aan sy wil, al het sy geweet of gedink, daar is dalk ‘n ander pad.

Altyd in diens van sy roeping.

En van ons, haar kinders.

Besig om ons te leer.

En te klee.

En te voer.

Besig om, tussen bid ure en vrouediens en kinderkrans en bazaar en jeug-byeenkomste en Pinkster dienste en Sondag tee en Kerkraadsvergaderings heen, iets bymekaar te maak.

Om vir musieklesse te betaal.

Of ‘n skool toer.

Of ‘n ekstra ietsie om te help met Universiteits gelde.

Altyd.

In diens.

Van ander.

Dis laat as Frans die gevrommelde pamflet wegsit by die paar herhinnering goedjies wat hy soms uithaal om te onthou.

Sy Ma was nie Moeder Teresa nie.

Dit weet hy goed.

En dat daar kamers in haar hart was wat hy nooit geken het nie, dit kan nie betwyfel word nie.

En dat daar verwydering gekom het.

Tussen hom en haar.

Toe hy destyds nie meer ook nog in haar man se diens wou staan nie.

Dit is.

Maar miskien, as alles gese en gedoen is, dan kan daar nie verwydering kom tussen ‘n Ma en haar kind nie.

Want sy plant iets.

Iets van haar self.

Baie meer as wat ‘n Pa kan, belas met ambisie en werk.

En wat sy geplant het word bome.

Ten goede en kwade.

Dit word woude.

Woude wat nooit verwoes kan word nie.

En miskien is die beste wat Frans kan doen, om sy Ma en al haar liefdesdiens te eer, om sy eie vrou lief te he, en haar nooit te besit nie, maar aan te spoor om alles te wees wat haar hart begeer, in vryheid.

En om vir sy kinders ‘n oor te he wat luister.

En by hulle in te haak.

En wanneer hy onder die ou neut boom sit, op sy plankies bankie, om die wierook bak in die troonsaal vol te hou.

Met die lieflike geur van dankbaarheid.

Ook vir haar.

En dit wat sy is en was en sal wees.

3 jaar terug het Frans haar gaan groet.

Haar styf teen hom vasgedruk, daar op die stoep voor hulle strandhuisie en haar herhinner dat hy haar lief het.

Dalk het sy geweet dis sy laaste groet.

Dalk het sy gehoop dit is nie.

As hy agteroor le, in die warm Beijing Somers aand, se hy vir oulaas: Koebaai, Ubi. Dankie.  Well done. Ek sien uit om weer te sien, as ons weer lewe, sonder die stukkend. Jy’t goed gedoen. Vir ons almal.

Frans Reisema en die Evangelie Lied

image

Frans is ‘n ‘hummer’.

Altyd aan die neurie.

Een of ander wysie sonder woorde.

Wat later woorde kry.

Soms is die melodie die van ‘n ou Afrikaanse Volksliedjie.

Ander kere betrek die klanke van Kerkorrel of Koos du Plessis sy hart.

Party keer is dit Brenda Carlysle of Jeniffer Rush wat by hom besoek afle, uit die tagtiger jare van sy tiener dae.

En elke liedjie kom met herhinnering.

Of idee wat maal.

Wat vorm kry op die ritme van vergange dae se klankbaan.

“Nou moet jy regtig vir jouself ‘n ander wysie soek”, se Frans se vrou vir hom toe sy vroegoggend in die kombuis inkom en hom by die tafeltjie met ‘n koppie koffie kry.

En Frans besef die wysie draai nou waarskynlik al ‘n hele paar dae op die draaitafel van sy wese.

En hy wonder hoekom.

Dis nooit ‘n volledige liedjie wat op die ‘playlist’ is nie.

Altyd net so stukkie.

“Kry die lewe sin en vind ek rus in Hom.” speel dit oor-en-oor.

“Toe ek opstaan en nog vermoeid my hand in Syne sit, kry die lewe sin en vind ek rus in Hom.”

Die res van die lied is verlore op die slagveld van die lewe.

Maar hierdie woorde draai.

En Frans weet nienhoekom nie.

Want hy is nie ‘vermoeid’ nie.

En die sogenaamde Teologie van die Evangelie Lied is vir Frans maar redelik bedenklik.

Maar so is dit.

Die goed wat ons oor en oor hoor en weer en weer sing, soos die dae en weke plek maak vir maande en jare en ons groei van kleuter tot tiener, dit steek iewers vas en kom altyd weer by ons op.

‘Sin’.

Dat die lewe ‘sin’ kan he en ons siele ‘rus’ kan he, dit is miskien die vishoek wat Frans se wese vang?

Want ‘sin’ is vir hom belangrik.

En om met ‘n siel in be-‘rus’-ting te lewe is waarvoor Frans elke dag hoop.

Dalk is dit omdat Frans homself teen soveel ‘vermoeide’ mense vasloop?

Mense wat moeg is.

Moeg vir die lewe.

Moeg vir die stukkend en die seer.

Die teleurstelling.

Dalk is dit hoekom die kinderjare kerklied so vasteek in sy stem?

“Dit is in ons Oorsprong dat ons ‘sin’ en ‘rus’ vind”, verduidelik Frans vir sy vrou, in ‘n poging om dit wat tot vervelens toe en tot irritasie van almal om hom so oor en oor die stilte versteur waar Frans homself bevind.

“Maar dis ‘n bietjie oppervlakkig”, se hy, “die liedjie”.

“Dis nie sommer net vir opstaan en my handjie in Jesus se handjie sit nie.”

Dalk was dit die gesprek om die aandete tafel wat die ding in Frans wakker gemaak het?

By die wees-huis het hulle ‘n Amerikaanse gesin ontmoet.

‘n Man.

Sy vrou.

Hulle dogter van 12 en seuntjie van 9.

Hulle reis.

Die gesin.

En neem foto’s en videos.

Vir ‘humanitarian organizations’.

“Om iets goeds, iets ‘sin’-vol te probeer doen”, verduidelik die man in Frans-hulle se werfie, langs die oop vuur waar stukkies hoender op vlou kole wag om gaar te word.

En dan gesels die vrou oor die Verre Oostelik Land waar hulle is.

En oor Godsdiens.

En hulle eie soeke na ‘n eenvoudiger lewe.

En sy maak die stelling:”It seems, as long as you don’t try to Evangelize anyone, you won’t get in trouble for your religion.”

En Frans se dogter vra heel onskuldig:”Wat is ‘Evangelize’?”

En Frans glimlag verlee, want sy kinders wat gebore is as kinders van ‘n NG Kerk Predikant, blyk heel onbeholpe te wees in die sake van Kerk en Godsdienstigheid.

Onkundig eintlik.

En Frans verduidelik vir haar:”Dis wanneer jy vir iemand vra of hy ‘Jesus’ ken en probeer om hom te ‘bekeer’.”

En dan besef hy die taal wat hy gebruik is onvoldoende, want van ‘bekeer’ en ‘Jesus ken’ weet die kind nie eintlik iets nie.

Sy ken God en Christus.

Sy bid.

En sy leef met ‘n wete dat ons lewens geskenk is.

Geskenk uit die hand van die Een uit Wie ons kom.

Maar sy’t nog nooit nodig gehad om ‘n ‘sondaars-gebed te bid nie.

Sy’t nog nooit behoefte gevoel om weg te draai van ‘n lewe wat gewoon saam met haar Skepper geleef word nie.

“Party mense glo dat God net sommige mense lief het”, probeer Frans verder in sy onbeholpenheid voort strompel.

“Hulle is van die oortuiging dat mense God moet kies, voordat God ‘n verbintenis met hulle maak en hulle red.”

“Maar waarvan moet hulle ge-‘red’ word?” vra sy.

“Nee, dit weet ek nie my Meisiekind.

“Miskien van die verwoesting wat ons almal oorval.

“Miskien van die onbeholpenheid waarmee ons deur die lewe voetter.

“Dalk van onsself.

“Ons stukkend, waarin ons gebore word en waarmee ons omring word, elke dag van ons bestaan, vandat ons aanmekaar geweef word in ons Ma se skoot.

Frans sien die twee Amerikaners en hulle kinders se fronse.

Hy besef hulle is nou ongemaklik.

Hier loop hulle, hulleself vas teen ‘n gesin wat bra stomp is in die dinge van Evangelisasie en heel duidelik buite die ruimte van aanvaarbare godsdienstigheid lewe.

“Dis God wat ons kies”, se Frans vir sy vrou terwyl hy rustig die dompelpompie uitspoel om ‘n vars pot koffie aanmekaar te slaan.

Een pot koffie is nie genoeg vir die twee van hulle in die oggend nie.

Lekker vars moer koffie.

Dis ‘n luukse waaroor Frans dankbaar is.

Toe hulle net in China aangekom het was die kontant min en die koffie kits.

Vir die beste deel van ‘n jaar.

Maar so leef ons deur alles.

En of ons nou kits koffie drink en of ons die voorreg van moer koffie het, in alles is ons dankbaar.

Want ons ontvang.

Elke dag.

Elke oomblik.

Elke bord kos.

Elke stukkie lewe, uit die hand van die Een wat ons almal tot lewe gebring het, en tot lewe bring en tot lewe behou.

“Daar is nie ‘n manier dat ons God kan kies nie,” hou Frans sy noot of nood, terwyl die twee leppeltjies moer in die vlekvrye staal potjie val.

“God maak ons.

“En God draai nie Sy rug op dit wat Hy gemaaknhet nie.

“Nie op een deel of een stukkie of een iemand van dit wat Hy geskepnhet nie.”

“Dis alles goed en wel, my man,” staan Frans se vrou hom teen, terwyl amper kookwater die moer tot geur roep in die sagte vloei van stoom en skuim.

“Wat van almal wat so stoei?

“Almal wat so sukkel?

“Wat leef, aan hulleself uitgelewer?”

“Yip”, stem Frans in.

“Dit is so.

“Beslis.

“Daar is ‘n verdomde oorweldigende massa vermoeides.

“En verkragtes.

“En vernietigdes.

“Bedruktes.

“En beswaardes.

“En befoeterdes.

“Daar is ‘n ontelbare skare wat voort strompel deur die lewe.

“Hulle lewens regeer deur die stukkend, van alles wat hulle beleef het, en alles wat hulle is.

“Alles wat ons is.

“En ek weet nie hoekom nie.

“Want ek het geen twyfel dat God die mensdom is ons totaliteit lief het nie.

“Selfs dit is ‘n argaiese idee.

“Dit weet ek ook.

“Dat daar ‘n God is Wie ons Oorsprong is en in Wie ons lewe vind.

“Dat ons almal heel toevallig uit ‘n een sel blob ontwikkel het

“Dis meer intelektueel.

“Maar waar daai blob vandaan kom of hoe daai blob totstand gekom het kan die slim ouens ook nie se nie.

“So iewers glo ons almal iets.

“Of vat ons ‘n raam wat ons om ons lewens hang.

“I can’t accept your frame”, se die meisietjie nou die aand in moegheid en moedeloosheid vir Frans.  “I’m not you.  I can’t look at life the way you do.  Sometimes I’m tired and fed up and life is crappy and I don’t like myself and everything is shit.  I don’t want your fucking frame.  It is a load of bull.”

Hy was so bietjie uit die veld geslaan.

Frans.

So vir ‘n oomblik.

Want dis nie asof hy mense loop en ‘Evangeliseer’ met sy raampie nie.

Hy lewe maar net.

En as mense hom vra, dan vertel hy hoe dit vir hom lyk.

Deur sy oe.

Op daardie oomblik.

En dit lyk vir hom mooi.

In al die wins en verlies.

In alles wat soveel minder is as die perfekte foutloosheid van sukses en wit hout heinings en uitgekamde lang haar honde wat vrolik bons op netjies gemanikuurde groen grasperke.

Maar hy besef, sy ‘happiness’, wat die teenoorgestelde van ‘vermoeidheid’ en ‘verslaenheid’ is, kan waarskynlyk netso irriterend wees soos sy ‘incessant humming’ vir die mense wat dit die heeltyd moet aanhoor.

Maar netsoos die wysies wat oor en oor op sy stembande kom sit, is die ‘happiness’ nie iets wat hy met moeite kies nie.

Dit is net daar.

Sonder dat hy dit besef.

En dit maak die spasie vol, waar hy homself bevind.

Meeste van die tyd.

Netsoos ‘crappy’ en ‘shitty’ en ‘disappointment’ die spasie in sy vriendinnetjie se hart die meeste van die tyd sonder moeite vol maak.

En hy wonder, Frans, hoe’t dit gekom?

Hierdie ‘sin’ en ‘rus’ en ‘general sense of well-being’ wat in sy hart leef, wat mense so af ‘piss’?

Miskien is dit Waarheid?

‘Truth’?

Miskien is dit dat hy die moed ontvang het om die Waarheid te sien?

Of iets van die Waarheid, nie as ‘n objek nie, maar as ‘n Iemand.

Miskien is dit dat die Waarheid hom oorweldig het.

“Maar God is nie ‘n boelie nie”, spring sy gedagtes tot woorde wat arm aan ‘n gedagtegang is en wat vir sy vrou redelik uit die bloute kom, terwyl hulle drink aan donker swart koffie.

“God dwing ons nie om Hom of Hulle te sien nie.

“Paulus se ‘self-beheersing’ is deel van die vrug, die resultaat van God se Gees in ons”, onthou Frans na-lees werk wat hy dekades gelede vir ‘n preek in die Kalahari gedoen het.

In ‘n tyd toe hy nie eens gedroom het dat hy en sy gesin ooit in hierdie vreemde wereld sou wees nie.

“Self-beheersing.   As ek reg onthou, verduidelik die een ou die Griekse woord so:’the ability to make free choices, because of a truthful knowledge of self and God’.

“Ek dink dis die Waarheid.

“Die Waarheid wat ons oorval.

“En ons die vermoe gee om ‘op te staan’ en ons ‘vermoeide hand’ na God uit te strek.

“En dis nie iets wat ons voor kan vra nie.

“Nie sonder dat ons dit ontvang nie.

“Maar as ons dit ontvang, dan is dit anders.

“As ons die Waarheid kan sien.

“Oor waar ons vandaan kom.

“In ‘n groot Oorsprong-sin en in ‘n klein tyd en plek gebonde sin, dan verander dit ons.

“Dan maak dit ons ‘vry’.

“Of ‘red’ ons.

“Miskien het ons nodig om gered te word van die teleurstelling en die hartser en die stukkend en die misplaaste verwagtinge en die verwronge idees waarmee ons volgemaak word van die oomblik wat ons tot bestaan kom?

“Miskien is dit waarvan ons ge-‘red’ moet word?”, dink Frans nou, vanoggend, moes hy dalk vir sy dogter verduidelik het.

“Ek weet net dit”, se hy jou vir sy vrou, “in alles is dit ons Oorsprong,  die Een uit Wie ons kom, Wie ‘sin’ en ‘rus’ in ons lewens bring.

“Maar dit moet ge-‘bring’ word, dit kan nie ge-‘haal’ word nie.”

Die kombuis is stil.

Behalwe vir ‘n paar vuurwerke wat ver in die afstand skiet.

Vuurwerke.

Daar’s altyd iemand wat iewers hier in die wereld ‘n bleddie vuurwerk aansteek.

“Ons kan nie onsself bekeer nie.

“Ons kan nie regtig ons ‘hand’ in ‘Syne’ sit nie.

“Maar o, donner, ons het nodig om oorweldig te word deur die genade van Waarheid.

“Om te sien wie ons is en was.

“En te sien wie ons geskep is om te wees.

“En te sien dat ons nodig het om inge-ent te word op Hulle.

“Dat ons nodig het om ge-ent te word op die Bron van alle lewe.

“Dis die Evangelie, my meisiekind,” se Frans dit te laat, terwyl sy dogter nog slaap, dae na die Amerikaners klaar gesmul het aan die stukkies hoender wat ook uiteindelik gaar gekom het.

“Dat daar Een Oorsprong is van alles wat is en was en sal wees.

“Dat Hulle skep, in liefde.

“Dat Hulle nie tot niet laat gaan of vernietig enige van dit wat Hulle tot stand gebring het nie.

“En dat ons die beste af is, wanneer ons inge-ent saam met Hulle lewe.

“Dat ons dan, dan eers, loskom van die stukkend wat in hierdie werklikheid gekom het.

“En lewe.

“In rus.

“En met sin.

“Gelukkig.

“Te midde van die wins en verlies wat noodwendig deelmis van die orde waarbinne ons onsself bevind.

“Die stukkend.

“Dis baie.

“Dis te veel.

“Nie net in kinders wat sonder sig gebore word en deur ouers weggegooi word nie.

“In oorlog.

“In moord in stad en op plaas.

“In honger.

“So honger dat ek steel.

“In Ma’s wat so koeg is dat hulle nie omgee om hulle dogters te offer nie.

“En Pa’s wat die offers verslind, sonder gedagte aan kore, en sonder herhinnering as more kom.

“In trek arbeid.

“In Politieke sisteme.

“In vernietigende ekonomie.

“In onversadigbare honger wat gekweek word deur bottels en ‘daycare’ en afwesige ouers.

“Fokkit!

“Die stukkend is om ons en by ons en in ons.

“Ek wonder hoeveel my stukkend my kinders vernietig?

Dis die een gebed wat Frans oor-en-oor bid.

“Verlos my kinders van jy Boosheid.  Maak dit vir hulle, asof niks daarvan is nie.  Sodat hulle ten minste kan lewe, nie met ‘n agterstand nie, maar met ‘n skoon vel.  Waarop geteken kan word, sonder die vuil uitvee merke wat die meeste van ons eers moet maak.”

En die dag begin.

En die liedjie is weg.

Maar die wete dwaal.

En die hoop.

Dat Hulle uit Wie ons kom, in al Hul Goedheid en Guns, Wasrheid sal skyn.

Op Frans.

En in Frans.

En op sy huis.

Sy kinders.

En sy vriende.

En die paar blinde kindertjies met wie hy van tyd tot tyd speel.

En die mense wat gekies het om hulle te versorg.

Want Waarheid is onveranderlik.

Maar dit is nie ons nie.

En ons het altyd weer nodig om die lig daarvan op ons siel te voel.

Soos die son op die groen blare van die Wilger Boom.

Sodat ons kan groei en meer word.

En so kry Frans se lewe sin en vind hy rus in Hom.

Frans Reisema en die Bootjie

image

Frans sit by Jishuitan se meer.

Hy eet Chao Mie Jen. 

‘Fried Noodles’.

Niks soos die Chaomein wat hy by die Sjienese Restaurant in sy tuisdorp gekoop het nie.

Hierdie is lekker.

En om te staan en kyk hoe die ou in die klein winkeltjie dit aanmekaar wikkel is ‘n belewenis van vlamme en geure wat jy nie op TV of in ‘n tydskrif kan kry nie.

Die meer is Frans se eet plek op ‘n dag soos vandag.

Klasdag.

Heeldag.

Behalwe vir die 60 minute tussen 12h30 en 13h30.

Dan stap hy rustig meer se kant toe.

Koop eers ‘n Coke by die Moslem vroutjie se stalletjie.

En dan die noodles by die ou net langsaan, voor hy verder stap, deur die smal straatjies met hulle outydse grys Chinese baksteen huisies, tot by die meer waar die antieke hout tempel staan en uitloer oor die water vir eeue en eeue.

Frans was nog nie in die tempel nie.

Die is toe vir ‘renovations’.

Baie goed in China word ge-‘renovate’.

En wat nie ge-‘renovate’ word nie, word plat geslaan en oorgebou, of vervang met iets nuuts.

Die meer is ‘n oase in ‘n massiewe stad.

Wilgers met hulle treurige groen blare wat afgroei waterkant toe, oral op die oewer.

En restaurante.

Waar Frans nie waag om te eet nie, want hy sal liewer die 10¥ Chao Mie Jen kap en bietjie geduldig wees en dan dalk eendag saam met sy span by een van die restaurante gaan eet.

In elk geval.

Hierdie is goed vir hom.

Hy hou hiervan.

Sit op ‘n klip.

Eet sy vleislose dis met ‘chopstick’ uit die karton bakkie en kyk vir die Oompie wat ‘n vis probeer vang, en die Ouma met haar kleinkind baba wat angstig die mannetjie probeer skoon hou en weg van die water wat net te aanloklik is.

Dan trek ‘n skuit weg by een van die restaurante.

Nie ‘n nuwe gesig nie.

Frans het dit al gesien.

Besoekers klim op die antieke skuit met sy krulletjie dak en vaar uit op die meer.

So 15 minute later vertrek ‘n klein elektriese bootjie stil en ongesiens met ‘drinks’ en ‘snacks’, en net voor Frans terug mik klas toe, dan is die partytjie verby en die gaste klim oogewonde weer aan land.

Vandag, net so rukkie na die skuit begin uit vaar, kom daar ‘n wind op.

Nie ‘n ‘perfect storm’ of iets nie, maar ‘n wind waarvoor die ou Chinese Plesier Skuit nie gebou is nie en die jong lat wat aan die roer is, nie opgelei is nie.

Dan spring ‘n outjie op ‘n net so oud platboom roei bootjie.

Begin roei asof sy lewe daarvan afhang.

Op die oewer staan ‘n ry oersoneel met tou in die hand.

Frans besef dis ‘n reddings poging.

Die tou is vasgemaak aan die platboom roei bootjie.

En die outjie roei na die skuit, sodat die skuit ingesleep kan word, want die wind druk hom te ver, en die outjie aan die roer kom nie die mas op nie.

Die petalje hou so 15 minute aan.

As Frans die laaste happie Chao Mie Jen vat is die tou aan die skuit vasgemaak en die personeel aan wal begin trek met alles wat hulle het.

Die skuit word ingesleep.

Die gaste is veilig.

Drink liewer ‘n drankie op die restaurant se beskutte stoep.

En dan sien Frans hom.

Die outjie in die roei bootjie.

Stadig.

Teen die wind.

Besig om sy pad terug te maak.

Te roei.

Stukkie vir stukkie.

En Frans besef, dis hoe dit is in die lewe.

Soms.

Dan klim jy op ‘n klein roei bootjie, om ouens in hulle groot ‘fancy’ skuit te gaan help.

En lank na die ouens veilig is, dan is jy nog alleen in jou booitjie en jy moet roei dat dit klap om maar jouself weer aan land te bring.

‘Dis okay’, dink Frans.

Die outjie het iets goeds gedoen vandag.

Die waarde daarvan le nie in die mense wat hy gehelp het se dankbaarheid of erkenning nie.

Dit le in hom.

En al moet hy maar op sy eie terug neuk land toe, en al vat dit lank, en al is dit moeilik en eensaam, dis die moeite werd, want hy het gedoen wat goed is.

En om te doen wat goed is, is altyd die moeite werd.

Ons werp ons brood op die water.

Wat daarvan sal word weet niemand nie.

Maak nie saak nie.

Om te werp is goed.

Frans Reisema en Rooi Kappie

image

Vanoggend is Frans die nare Wolf.

Sy kleinste is Rooi Kappie.

Hulle speel in ‘n woudjie so 5 minute per fiets uit die ‘village’ wat sy ken as huis.

Die kind.

Sy was skaars 18 maande oud toe Frans en Kie opgepak het daar in Afrika, en net met ‘n tas in die hand geklim het, om ver op reis te gaan.

Sy’t nou al meer verjaarsdae in Ooste gehad, as wat sy gegun was onder Afrika se son.

Oppad woud toe staan sy agter Frans op die driewiel fiets bakkie ding se raam en die onderwerp van bespreking is Renosters.

“Ek sal graag ‘n Renoster wil he”, se sy.  “Hoekom is hier nie Renosters nie?”

Aai, die vrae.  Frans weet selde hoe om antwoorde te gee op al haar naspeur werk en wonderry.

“Ek hou ook van Renosters”, antwoord Frans, sonder om te antwoord.

“Ek wil een he”, dring sy aan.

“Maar Renosters het baie plek nodig”, verduidelik Frans.

“Dan net ‘n baba Renostertjie”, hou sy vol.

En Frans glimlag, want sy Poppertjie het baie planne.  Laas week wou sy ‘n baba olifantjie gehad het.  ‘n “Siaoda Dasiing” het sy van gepraat, want op 4 weet sy nie lekker van 3 tale wat haar omring nie, en is sy salig onbewus dat daar mense is, soos haar Pa en Ma, wat nie ‘n idee het waarvan sy praat as sy sonder besef oorslaan na Chinees nie.  “Wa siangjo-ou siado dasiing.  Wa ai ta.”   En nog meer, wat Frans nie seker is of dit Chinees is, of Engels of Afrikaans of AfrEngChees nie.

Nous hulle in die woud.

Sy Poppertjie het ‘n mandjie in die hand met twee appels, twee koekies en ‘n botteltjie Pepsi daarin.

Frans staan non challant teen ‘n boom, terwyl sy al singende in die smal woud paaidjie afgestap kom.

En dan se hy:”Hallo daar”, in die slinkste Wolferigge stem wat hy kan uitkry.

En sy is verras, asof sy onbewus was van sy teenwoordigheid.

“Hallo”, antwoord sy vriendelik.

“Wat is jou naam?” vra die Wolf.

“Ek is Rooi Kappie”, bied sy maklik die inligting aan, “ek is oppad na my Ouma, sy is siek, ek het vir haar appels en koekies en medisyne”.

Sy ken die draaiboek van die storie.

“Jitte, maar jy’s ‘n gawe klein dogtertjie”, maak die Wolf praatjies.  En dan die na-vraag:”Waar bly jou Ouma?”

En sy Poppertjie lag.  “Ek gaan nie vir jou se nie!  Jy’s ‘n nare Wolf en as ek jou se waar my Ouma bly dan gaan jy vinnig soontoe hardloop, haar op-eet en probeer om my ook op te eet!”

En sy spring om, gooi haar mandjie neer en storm die woud in, die Wolf kort op haar hakke, met ‘n woeste grom.

“O, so!  Jy probeer wegkom ne!  Dan sal ek JOU maar moet op eet!”

En Frans gryp haar.

En sy se:”Pappa!  Kom ons hou piekniek.”

En Frans is nie meer Wolf nie, maar die blou kombersie word op die woud blare vloer oopgegooi en die appels en die koeikies en Pepsi word bedien.  Die grootste ‘breakfast’-feesmaal wat Frans in ‘n lang tyd gehad het.

“Jy’s ‘n goeie Wolf, Pappa.  Ek was bang vir jou”, se sy terwyl sy aan haar appel kou.

En dan gaan haal sy takke onder die bome, want sy wil ‘n huis bou.

En Frans help haar.

Die pratery is eers op ‘n einde.

Sy Poppertjie konsentreer op die beste langste takke vind, om ‘n goeie huis te bou.

“Geen Wolf gaan my huis omblaas nie”, verklaar sy met die optel en soek saam.

En Frans dink aan die Wolwe van die lewe.

Daars altyd ‘n verdomde Wolf wat alles wil opfok.

As hy nie vir Rooi Kappie en haar Ouma wil verskeur nie, dan wil hy die 3 klein varkies se huise omblaas en die 3 boeties vir aandete eet.

Of jou eers in die strik van skuld vang, en dan met die galgtou om die nek jou wurg en wurg tot jy nie meer kan nie.

Of jou woonbuurt bitter gallig maak met ‘n konstante gesanik oor heinings en honde en opritte en geraas.

Of jou uitmergel by die kantoor, met ‘petty competitiveness’.

Of iets.

Miskien is dit hoekom ons die stories vir ons kinders vertel en Rooi Kappie in die woud speel?

Sodat hulle weet van die Wolwe.

En soos sy Poppertjie ten minste die ‘savvy’ het om om te spring en op die vlug te slaan met die eerste kans wat sy kry.

Al help die vlug nie altyd nie.

Dalk is daar ‘vindication’ in nie jouself offer as ‘n slagskaap nie?

En dan bou hulle huis.

Leuen die takke wat sy bymekaar gemaak het sorgvuldig teen ‘n boom, tot daar iets staan wat soos ‘n bos skuiling lyk.

Sy Poppertjie vat ‘n bossie en vee haar huis se vloer.  “Die gaste gaan nou-nou hier wees.”

Dis vir Frans ongelooflik om tyd saam met hierdie mens te he.

Elke oomblik is ‘n les en ‘n stukkie lewens kommentaar, in-een-gerol met liefde en onskuld.

Iemand vra hom nou die dag:”Wat maak jy in elk geval daar in China?”

En hy sou baie antwoorde kon gee.

“Ek probeer studeer.”

“Ek reis maar ‘n bietjie.”

“Ek staan ‘n bietjie terug.  Na 20 jaar se aspirasie en woeker.  Ander ouens het die luukse van ‘sabaticals’.  Eknhet skoolgee in China.”

Die waarste antwoord, op hierdie oomblik, is egter:”Ek speel Rooi Kappie en die Wolf, met my Poppertjie, op ‘n Lente oggend, in ‘n semi-verlate woudjie.”

Hierdie oomblik.

Dit is …

Wat is dit?

Frans weet nie.

Betekenisvol?

Miskien.

Miskien is betekenisvol die verkeerde woord.

Miskien is dit eg.

More, netsoos alles waaraan Frans die afgelope 20 jaar gewy het, sal die hout huisie nie meer staan nie.

Maar dit sal nie saak maak nie.

Want dit gaan nie oor die huisie nie.

Dit gaan oor die oomblik.

Die wees.

Saam.

Hier op ‘n plek wat niemand anders ken nie.

Besig met iets wat nie regtig saak maak nie.

Wat nie bedoel is om ‘n verskil te maak of wins te skep of toekoms, of wat ookal nie.

Wat sommer net is.

Vir die lekker daarvan.

Nie deel van ‘n groot plan nie, alhoewel dit deel was van sy Poppertjie se planne.

En dis ‘okay’.

Miskien is dit hoe God ook met ons omgaan.

Help ons bymekaar maak aan stokkies en help ons bou aan ons huisies, wat vir ons so geweldig belangrik is, al sal dit nie staan nie?

“Ek weet nie.” se Frans hardop.

“Wat weet jy nie, Pappa?” Vang sy Poppertjie hom in sy gedagte dwaal.

“Ek weet nie of hierdie huis sal bly staan teen die Wolf se ge-‘huff’ en ge-‘puff’ nie?” antwoord Frans te vinnig.

“Maar gaan roep hom”, se sy.

En Frans stap ‘n paar tree weg die woud in.

En die Wolf kom baie naar en kwaai aangestap na die huisie.

“Kom uit klein varkie.  Ek wil joumop-eet.”

“O, nee jou nare Wolf!  Vir my gaan jy nie eet nie.  Ek en jy Pappa het ‘n stewige huisie gebou.”

“Dan sal ek maar hyg en blaas en blaas, tot ek jou huisie onderstebo blaas”, se die Wolf.

En hy hyg en blaas en hyg en blaas, maar die huisie staan.

“Sien jy Pappa!” se sy met n bree glimlag.  “Jy’s verniet bekommerd.  Die Wolf sal ons nooit kan vang nie.”

Verniet.

Bekommerd.

Want miskien is die Wolf wat ons so dreig maar net ‘n storie?

“So what, as ek nie orals kan by-kom nie en nie ‘n baba Renoster of Olifantjie kan aanhou nie?  So what as ek nie die rykdom van Bransons en Zumas kan vergaar nie en nie die aanstellerige faam van ryk  hoer middelklas mense met hulle klein townships in duur woonbuurte kan bekostig nie?  Wat maak dit alles saak?  Wat van dit staan tog op die ou einde?”

Nou die aand bak Frans se vrou koek vir hulle Poppertjie se verjaarsdag.

Nie uit ‘n resepte boek nie.

Sommer so uit haar kop en hart, met al die ondervinding van 33 ander koeke wat te vore gebak is.

En Frans dink daaraan, dat al is ons tasse in die hand lig en leeg, is ons tasse vol.

Met kennis.

En ervaring.

Met belewenis.

En ontdek.

Met ondervindinge van ‘n klomp goed wat aangepak is en geleer is op ‘n interesante lewenspad.

En geen doane en aksyns offisier kan mens dwing om die tas uit te pak nie.

Wat ingepak is, is in.

En altyd weer reg om uitgehaal te word op die tyd wat dit nodig is.

Asof iemand gehelp pak het.

Iemand anders.

Iemand Wie geweet het wat in die tas moet kom, vir volgende bestemmings wat altyd raaisels bly in hierdie oomblik.

Oppad huistoe se Frans se Poppertjie vir hom:”Dit was lekker, Pappa.  Ek hou daarvan om by jou te wees.”

En Frans wonder oor wat alles in haar tassie gepak word.

En of hy kans gaan kry om te sien wat sy eendag uithaal.

En hy wonder oor die ander ‘privilege’ wat ons almal het.

Om gelukkig te lewe.

In ‘n wereld wat moeg gestoei is.

En hy glimlag terwyl sy Poppertjie bloeisels pluk van appelkoos en peer en perske bome, soos die lendelam drie wiel fiets bakkie ding die kronkel paadjie huistoe vind.

Want sy lewe is vol.

En die geskenke wat hy elke dag oopmaak is ‘beautiful’.

Raar en kosbaar.

Frans Reisema en die ‘White Privilege’

image

Frans voel nie vanaand baie ‘privileged’ nie.

Dis Vrydag  skuins voor 10.

Deur die moltrein se vensters sien hy die liggies van Fangshan, Beijing.

Hierdie moltrein-lyn se laaste stukkie is nie onder die grond nie.

Hoog bo snelwee, kronkel sy spoor na die buitewyke van ‘n massiewe stad wat meedoenloos uitwaarts kring met hoe hyskrane wat dapper meer en meer geboue hemel toe trek.

Frans sit op sy kamp stoeltjie.

Die’t hy vir 15¥ by die mark gekoop, want die moltreine is vol, selfs nou, die tyd van die aand is daar dalk sitplek vir ‘n derde van die pasasiers en om 2 ure herwaarts en 2 ure derwaarts te staan is ‘okay’ so elke nou en dan, maar om dit dag in en dag uit te doen maak Frans moeg.

So hy sit op sy eie opvou stoeltjie wat hy afslaan en in sy rugsak steek, by die rekenaar en boeke en kragkabels wat hy elke dag saam met hom sleep.

‘n Kruier, soos miljoene ander kruiers wat eentonig heen-en-weer pendel.

Opstaan.

Eet.

Stap.

Bus.

Stap.

Fangshan-lyn.

Stap.

Lyn 9.

Stap.

Lyn 4.

Darem net twee stoppe tot by Xhizimen.

Stap.

Lyn 2.

Tot by Jishuitan.

Stap.

Klasgee.

Voorberei.

En dan van vooraf.

Huiswaarts.

Na die village.

Hy is ‘privileged’.

Dit weet Frans.

Maar hy voel dit nie vanaand nie.

Om ‘privileged’ te wees beteken seker om te he wat baie ander nie het nie.

En met ‘privilege’ kom ‘responsibility’.

Of so was dit, of kon dit gewees het, miskien, in eeue wat lankal verby gegaan het.

Maar nou?

“Miskien is ek net moeg vanaand”, probeer Frans die donkerte wat nader kruip eenkant toe stoot.

Die verdomde donkerte.

Soos nag wil dit altyd weer die dag oorweldig.

As Frans nie ‘privileged’ was nie, sou hy nie nou op die moltrein gesit het nie.

Dis ‘n leeftyd van ‘privilege’ wat hom tot hier gebring het.

Gebore in ‘n Staats Hospitaal, wat destyds, in die vroee sewentigs die eweknie van enige hedendaagse privaat hospitaal was.

Geskool in Staats Skole, in die middel sewentigerjare, met Swembaddens en Sport Velde en Gimnasiums en Biblioteke wat meeding met die beste wat duur privaat-skole tans adverteer en verkoop.

R5.

As hy reg onthou was dit die skoolgeld wat sy Pa-hulle vir hom betaal het.

R5 per kwartaal.

R20 ‘n jaar.

En dit het musiek-lesse en Drama Klasse en Sport Afrigting en Voortrekkers en Volkspele ingesluit.

Soos almal anders,  al die ander Sub A-seuntjies, was hy onbewus dat daar ook iets anders is.

Hy’t nie eens gedink aan ander nie.

Kinders van 6 of 7 dink nie aan baie meer as hulle self nie, wat nog te praat van bewus wees dat daar dalk, net oor die bult, kinders kan wees wat nie toegang het tot ‘n tiende van dit wat op hom oordadig bedien word nie.

Uit hoe kwaliteit primere en sekondere onderrig is Frans Universiteit toe.

Dit was nie ‘n vraag, ooit, of hy Universiteit toe sal gaan nie.

Nie soos in baie ander huise wat hy later sou ontdek nie.

Dit was bloot ‘n vraag wat hy sou studeer.

Nie dat sy bevoorregte ouers geld gehad het om te betaal vir sy klasgelde nie, maar sy ‘privilege’ het hom toegang gegee, tot meer as Universiteit.

Tot beurse.

Tot lenings.

Tot werk.

En na sewe jaar op Universiteit kon Frans hoogs geskool en sonder skuld die lewe ingaan.

Sy plek inneem in ‘n samelewing wat teen daai tyd al begin verander het, maar waar hy nietemin nog ‘privilege’ kon ‘claim’.

Predikant in die Nederduitse Gereformeerde Kerk.

Oombliklik, as gevolg van sy ‘privilege’, op 26, ‘n Gemeenskapsleier met invloed in Kerk en Skool en Sake-Wereld.

Wat advies bedien en uitkomste beinvloed, soos ‘n ‘Earl’ of ‘n ‘Count’ van ouds.

Sy ‘privilege’ het hom nie gehelp om rykdom te vergaar nie.

Daarvoor sou hy Dokter of Prokureur of Dosent moes word.

Miskien Ingeneur.

Of dalk sou hy Loopbaan Offisier in die Vloot moes wees, in plaas van om net die diensplig af te handel.

Hoe dit ookal sy, selfs met die opdroog van invloed, nadat hy weggestap het van Kerk en Christelik-Nasionaal en krimpende Afrikaner-(King)-Dom, het sy ‘privilege’ hom bly agtervolg, soos ‘n roofdier wat nie kan afsien van sy prooi se reuk nie.

Sy geskooldheid en ondervinding het geleenthede vir hom oopgemaak, dit het mense vertroue in hom gegee, vertroue wat hy uiteindelik agter gekom het meestal misplaas was.

Tog, dit het hom instaat gestel om ‘n betowerde lewe te lei.

Van Kerk na Media en Sosiale Aktivisme, sonder teenspoed.

‘n Lewe, vol, met ryk belewenisse.

En voorregte.

Wat hy na sy kinders kon aangee.

Woon in welgestelde buurtes, besig met die dinge wat welgesteldes besig hou.

Konserte.

Kultuur.

Reis.

Eksklusiewe naweke by eksklusiewe bestemmings.

Kuns uitstallings.

Intelektuele praatjies en invloedryke gesprekke met invloedrykes wat die omgewing waarin hulle geleef het geraak het.

Nie meer eerstehandse invloed nie, maar die meer koloniale agter die skerms invloed van Imperiale Nasies wat ‘new territories’ oorwin en ontgin.

Niks van dit het ooit vir Frans veel waarde gehad nie.

Of liewer, hy’t nie eintlik waarde geheg aan invloed en status nie.

Nie sy eie nie.

En ook nie die van die mense met wie hy omring was nie.

Inteendeel, hy’t altyd gedink dis bietjie aanstellerig en oordrewe.

Miskien omdat hy naief was.

Of is.

Eers nou, nou dat hy bietjie buitekant staan, sien hy werklik die effek van al die voorreg en invloed.

En die vernietiging van dit alles.

Nie net uit die hand van die wat dit bedien nie, maar tot die hand van die wat dit bedien.

Sonder dat hulle dit eens weet.

“Hulle”, dink hy vanaand, terwyl hy tussen al die ander kruiers op die moltrein sit.  “Dankie tog dis nou ‘hulle’ en nie meer ‘ons’ nie, want watter vokkin goed kan tog kom van al die waansin”.

Maar ten spyte van sy verligting, is Frans verniet verlig.

Sy ‘privilege’ agtervolg hom, soos die Tokkelossie in die Baviaans.

Dit het hy weer gesien toe hy sy nuwe werk begin het, wat hom nou dag in en dag uit op die moltrein laat kruip.

Hy’t, op die vleuels van sy grade, wat hy op die wind van sy ‘privilege’ versamel het, werk gekry by ‘n Universiteit in Haidian-Distrik in Beijing.

‘n Goeie werk wat mettertyd vir hom sal help om van al die skuld wat hy opgegaar het, so met die roer van sy septer, in ‘n lewe wat ‘n leeftyd gelede was, ontslae te raak.

“Mens raak nie in ‘n rukkie ontslae van dekades se skuld nie, netsoos mens nie in ‘n week aan die anderkant van jare se emosionele kak kom nie.”

Frans was nog altyd, ten spyte van sy naiwiteit, ‘n bietjie van ‘n realis.

In elk geval, sy ‘privilege’ het hom die werk gekry.

Saam met ‘n ander Suid Afrikaner het hy opleiding begin.

In ‘n week is hy deur die proses.

Met vleuende vaandels.

Ses weke later is Bongani Mvubu nog hard aan die probeer

Bongani, die kosprys van Frans se ‘privilege’.

“Die outjie kan nie krities dink nie.  En hy kan nie ‘n groter prentjie sien nie.  Hy’t grade soos ek, maar sy onderrig was nie hoer nie.” deel Frans sy opinie, een aand, met sy vrou, in die privaatheid van hulle kombuis.  “Hy’s slim.  Hy’t taal-vaardigheid.  Maar hy’t iets gemis in sy onderwys.  En ek weet nie hoe hy dit ooit gaan opvang nie?  Dis goed wat jy moet kry as jy klein is.  Goed wat jy mis as jou Pa ‘n ‘migrant-worker’-myner is wat maande op ‘n slag weg van die huis is en jou ma ‘n huis bediende wat moet inslaap en net Sondag vir die dag huistoe kom, oor ‘n ver afstand, om 11 uur by die huis te kom, om 4 uur weer aanstaltes te maak, want die Miesies se kinders se kosblikke moet reggesit word vir more se skool, en jy is aangewese op die sorg en aandag van ‘n ou Ouma wat nie meer kans sien nie.  Kolonialisme en Imperialisme en Industrialisasie het kosbare mense verarm.  In hulle gees en hart en wese en verstand.  En dit het my verryk.  En daar is nie ‘n manier wat al die BBEEE of Nasionalisering dit ooit sal kan regstel nie.  Nie vir die ouens wat al grootmense is nie.  Miskien is daar hoop vir hulle kinders, of hulle klein kinders, as … as ons iets kan doen om ‘n stukkie van die ‘privilege’ wat ons gehad het te kan ont-‘privilege’.  As ons dit ‘common’ kan maak en hulle kinders en klein kinders ‘propperse’ onderwys kan gee … miskien dan sal daar iets anders wees in ‘n wereld van more, maar die wil, die intensie, ontbreek.  Dit bestaan nie in ‘n land of wereld wat eintlik maar nogsteeds regeer word en gerig word deur Kapitaliste vir wie mense vir altyd net ‘n manipuleerbare bron in ‘n bree spyskaart van bronne is wat benut moet word om maksimum wins en voorreg te skep en verseker vir ‘n 1% wat al hoe minder word, soos die wereld populasie en armoede en ongeleterdheid en daarmee saam konserwatisme en fundementalisme en godsdienstigheid toeneem.”

Sy vrou luister maar.

Sy’t al agtergekom, as Frans so aan die praat raak gaan dit nie oor gesprek nie.

Dis sommer net gedagtes op gedagtes wat opgekook en verbrand is, wat uitgekrap en weggegooi moet word, en daar is nerens anders vir die swart aanbrandsel om uitgekrap te word nie.

“Ek en jy!   Ons het die ‘privilege’.  Ek en jy en ons soort.  En ons en ons soort voel so verontreg oor hulle nie meer aan bewind is nie, hulle is verblind deur hulle verlies.  Ons is verblind.  Ja, ons het nie gevra vir die ‘privilege’ nie.  Dis vir ons gegee.  Dit is so.  Dis nie asof ek aansoek gedoen het om toegang daartoe te kry nie.  En ons was ook maar net ‘tools’ in ‘n ander man se gereedskaps-kis.  Miskien moet ons dit eerder raaksien en ‘acknowledge’, dat ons ‘loss’ en ontnugtering nie soveel te doen het met die ‘loss of power’ as wat dit te doen het met die onbewustelike besef dat ons nie so slim en ‘smart’ was of is, as wat ons gedink het nie.  Die besef dat ons dienaars, eerder as Konings was, en is.  Bediendes in ‘fancy klere’ tot diens van Anglo-Amerika en al sy monsteragtige ‘subsidiaries’.  Daai vet president met sy klomp vrouens en rondawel paleis.  Hy’s ook net ‘n bediende.  Hy bedien dieselfde Meester wat Verwoerd en Vorster en Botha en De Klerk gedien het.  Miskien was Mandela en Mbeki nie bediendes nie?  Ek sou graag so wou hoop, maar as ek eerlik moet wees, dan weet ek die hele fokkin spul was nog altyd die ‘Maids of Imperialism’.  ‘White’ in ‘White Privilege’ het lankal nie meer te doen met die kleur van iemand se vel nie.  Ook nie kleur van iemand se vlag of party nie.  22 jaar in die pad af is dit kleurloos, die ‘privilege’ en uitsluiting gekoop en gereserveer, met geld wat nie verdien is nie, by privaat-skole en orivaat hospitale en privaat klubs en duur winkels en ryk woonbuurtes.  Ons het die ‘privilege’ geleef.  Ek en jy.  En ons gaan nog lank die prys daarvoor betaal.  Maar nie net ek en jy en ons klasmaats nie.  ‘White Privilege’ is nou die ‘burden’ van ‘n hele nuwe generasie mense.

“Rhodes!”, spring Frans se gedagtes oenskynlik. “Sy fokkin beursies is krummels van die oorvloed wat hy geroof het.  Dis goed dat sy bleddie beeldjie geval het.  Hy’t nie net bronne geroof nie.  Hy en sy kamerade.  Hulle het ons siel geroof.  Myne.  En joune.  En die siel van elke ander kind van Afrika se grond.  Met ‘social-manipulation’ en ‘engineering’ op ‘n skaal wat nie een van ons besef nie.  En hulle nasate het nog nie opgehou nie.  Hulle roof ons nogsteeds.  En die ‘sun set’ nogsteeds nie op die ‘Empire’ nie.  En die beste wat my en jou soort kan doen, wit en swart en bruin en geel, is ‘bitch’.  ‘Bitch’ en jag.  ‘Bitch’ oor ons verlies.  ‘Bitch’ oor mekaar.  En jag.  Jag vir geld.  Soveel as moontlik geld, want dis verdomp al wat oorgebly het vir mense wat kaalgat staan in ‘n siele-wereld waar liefde en vreugde en vrede nog altyd die nuutste mode was.”

En dan drink Frans stadig aan sy goedkoop Chinese bier.

Want miskien is die swart aanbrandsels uitgekrap?

Vir eers.

“Dis alles goed en wel”, se sy vrou deur die stilte, van ver, want Frans se gedagtes is nie in die kombuis nie.

Dis die geneuk met 2 ure herwaarts en derwaarts op die moltrein karwei – jou gedagtes dwaal, al probeer jy lees en sinvol besig wees, jou gedagtes dwaal na allerhande plekke en allerhande goetters en jy stop nie sommer dwalende gedagtes in sy spoor nie.

“Maar wat staan ons te doen?” hou sy vol.

Dis die gedagte wat vanaand, hier skuins voor 10 met Frans stoei, hier op die moltrein tussen Haidian en Fangshan.

“Die duiwel alleen weet”, prewel Frans in sy binneste.  “Miskien.  Miskien is dit maar die orde van dinge.  Afrika vir altyd uitgelewer aan die ou wereld en haar Konings.  En materialisme die enigste pyn-stiller in ‘n wereld wat nie eintlik hoop het nie.  ‘n Wereld in die greep van Meesters wat nie ‘n saak het met enige iemand of iets wat nie tot diens gebring kan word nie.”

Maar dit kan nie wees nie.

Hoe kan dit wees?

Hoe kan dit die uiteinde wees van alles?

Ja, voor die groot wit Konings met hulle groot beseilde skepe geland het was daar ander konings in Afrika.

Hulle agter klein kinders nou self deel van die ‘White Privilege-Servants-Corpse’ wat diens doen aan Konings en Koningine van Eeue gelede.

Voor die Portugeuse en Hollanders en Engelse kom Boesmans jag het in die Karoo, was daar Xhosas en Zulus wat hulle eie jagwerk gedoen het en hulle eie oorloe gevoer het.

Biskruit en Tegnologie het net gewen.

Sodat een Meester buig voor ‘n groter Meester.

“Maar voor wie sal die Meesters van hierdie aarde buig?”

“Miskien”, kom die gedagte by Frans op sy rooi opvou stoeltjie, in die oorlaaide moltrein, soos dit nader trek aan Suzhuang Stasie, ‘The Terminal of the Train’, “miskien is daar hoop in die prysgee van alles wat geinstitusionaliseerd is?  ‘Anarchy’?  Dis sekerlik wat mens dit noem?  Maar hoe anders breek mens die houvas van Meesters wie hulle-self oor eeue heen ingegrawe het in Heerskappy?  Hoe anders as om alles wat deur hulle geskep is te vernietig en oor te begin.  Oor-spronklik?”

Frans skud sy kop, want dis een geweldige gedagte wat selfs hierdie dwaal trein van gedagtes nie kan verwerk nie.

“Hoe’t ek hierby gekom?” vra hy homself.

“Miskien sal ons net vry kom, as ons Staat en Kerk en Ekonomie in totaliteit vernietig?  Hoe anders maak mens jou los van ‘n sisteem wat ingeweef is in die wese van samelewing op samelewing?”

En dan lag Frans.

Klip hard.

Soveel so dat die mede-pasasiers, wie al gewoond geraak het aan die wit-mens op sy opvou stoeltjie, aan die agterkant van die moltrein-wa, opkyk van hulle fone en boeke en sepies, ten spyte van hulle oorfone wat religieus gedra word.

Maar Frans gee nie om nie.

“Hoe ‘stupid’ kan mens wees?  Dis sy ma wat altyd gese het net ‘n donkie stamp sy kop twee keer op dieselfde plek.  Het jy nie probeer om die sisteem te verander nie, Fransie?  Destyds?  Toe jy toga gedra het?  Wat het dit jou in die sak gebring?”, vra hy homself.

En dan antwoord hy sommer hardop, die moegheid van ‘n lang dag se klasgee, en ure se pendel te veel:”Ja. Niks.  Skuld.  Maar skuld is nie iets nie.  Dis eintlik minder as iets.  Die teenwoordigheid van minus iets.”

En as die dametjie in fyn Engels aankondig “This train is arriving at Suzhuang Station, the terminal of the train.  All passengers,  please prepare to get off.  Make sure you have all your belongings with you.  Thank you for using Beijing Subway”, dan kom Frans tot sy sinne.

“Niks nie, ‘my love’.  Daar is niks wat ons kan doen nie.  Ons kan ons skuld getrou betaal.  Ons kan werk, sodat ons ons kinders kan voer en klee en vir hulle die beste onderwys kan koop wat ons kan bekostig.  En ons kan vir hulle leer dat die ‘privilege’ wat so ewe in hulle skoot geval het werklik is.  En dat dit met ‘n verantwoordelikheid kom.  ‘n Verantwoordelikheid wat maklik afgeskud kan word en veruil kan word vir die blink lee blik van goedters wat nooit goed is nie.  En ons kan liefhe, waar ons is.  En ons kan omgee, vir wie in ons pad kom.  Maar dis dit.  Ons kan nie anargie bring nie.  En ons kan nie Afrika red uit die greep van haar Konings van die afgelope eeue nie.”

En sedertdien loop Frans in stilte.

Van huis tot klas tot huis.

Dwaal hy van kamer tot kamer.

Want nog ‘n stukkie van sy onskuld het tot sterwe gekom.

En miskien daarmee saam ‘n stukkie van homself.

Frans Reisema en die Verjaarsdag Toespraak

image

“Om gelukkig te kan lewe, met vrede en liefde, is ‘n rare en kosbare geskenk.”

Frans se stem is effe emosioneel.  Sy gehoor is die belangrikste gehoor met wie hy nog gepraat het.

Nie dat Frans dikwels voor mense moet praat nie.

Nie meer nie.

‘n Leeftyd gelede, in ‘n ander wereld, in ‘n ander lewe.

“Om dertien te word, is ‘n groot oomblik.”

In Frans-hulle se huis is vryheid belangrik.

Selfs in daardie ander lewe, in daardie ander wereld, ‘n leeftyd gelede, was vryheid belangrik.

“In baie kulture is dertien ‘n mylpaal.  ‘n Deur.  Na ‘n lewe van verantwoordelikheid.  Julle ken die Jode se Bar Mitzva.  Op dertien word ‘n Joodse seun verantwoordelik onder die wet.  In Islam en Hinduisme is daar soortgelyke gebruike.  Vikings wat gereed was om Stryders te word.  En dis maklik om te dink, dis ou gebruike wat ontstaan het in ‘n tyd toe lewensverwagting kort was.  As mens verwag om net 30 of 40 jaar oud te word, dan is dertien belangrik.  ‘n Oomblik voor jy trou en kinders kry, voor jy jou bydra maak tot die samelewing waarvan jy deel is, sodat jy van waarde kan wees, voordat jy toegespit word.”

Frans onthou die aand in Port Elizabeth,  dertien jaar gelede.

Diana en Charlene het na die ander twee kleintjies by die huis gekyk.

Dit was ‘n geskenk.

In ‘n ideale wereld sou daar seker oupas en oumas gewees het wat kon kyk, sodat Frans by sy vrou kon wees en die kraam kon deel, maar niemand leef in ‘n ideale wereld nie, en oupas en oumas is soms ver en ander kere is hulle opgevang in lewens-bedrywigheid.

En dikwels is daar genade oor ons.

Die genade van mense wat genoeg omgee om in te staan, waar niemand anders staan nie.

Vanaand wonder Frans of hy ooit, in die opwinding van die oomblik, sy dank sterk genoeg uitgespreek het teenoor die twee vrouens wat die nag by hulle huis deurgebring het, sodat hy by sy vrou kon wees en kon deel in die oomblik toe hulle tweede dogter, hulle derde kind, haar verskyning in hierdie wereld gemaak het?

“Jy moet onthou dat jou waarde nie le in wat jy doen nie.”

“Jy is waardevol.”

Dis waar van ons almal, maar vanaand praat Frans met sy dogter, wie sy jongste dogter was, vir bykans nege jaar, totdat hulle heel kleinste een haar opwagting gemaak het, kort voor Frans se een-en-veertigste verjaarsdag.

“Daar is baie mense en gelowe wat vir jou sal wil wys maak dat jou waarde opgesluit is in jou produksie.  In wat jy doen of bereik of behaal.  Dis ‘n stront storie.  Jy is waardevol, omdat jy is.  Twee stukkies verganklike aarde wat aanmekaar geweef is deur ons Oorsprong,  in wie Oorspronklike Asem geblaas is, om jou tot lewe te bring.

“Natuurlik gaan jy baie mooi goed in jou lewe doen.  Jy is talentvol.  Kreatief.  Slim.  Jy het ‘n hart vol liefde en ‘n fyn gees wat dinge weet, sonder dat jy dit eens weet.

” As jy dit ontvang om jou lewe in te weef met die lewe van ‘n ander mens, sal jy die ongelooflikste lewensmaat wees.

“As jy dit ontvang om ‘n Ma te word, sal jou kind of kinders die mooiste geskenk ontvang in jou liefde en onvoorwaardelikheid.

“As jy dit ontvang om ‘n werk te he, sal jou werkgewer bevoorreg wees om jou in hulle diens te he.

“En as jy dit ontvang om ‘n werkgewer te wees, sal jou werknemers altyd met heimwee terug dink aan die tyd toe hulle vir jou gewerk het.

“Vir wie jy ookal ‘n vriend is, gee jy ‘n kosbare geskenk.

“En wat jy ookal aanpak, dit sal betekenis he.

“Maar in niks daarvan is jou waarde opgesluit nie.

“Dit alles sal betekenis kry, omdat jy waarde het.

“Omdat jy is.”

Frans weet nie of hy vanaand te veel se nie.  En of hy dit reg se nie.  Hy’s nie baie goed met woorde nie.  En in die oomblik sukkel hy altyd om homself uit te druk. 

Hy wonder of sy woorde nie te swaar is vir die geleentheid nie?

Dertien.

Hy onthou toe hy dertien was.

‘n Standerd Vyf seuntjie aan Sunridge Laerskool.

Sy grootste bekommernis was of hy sy woorde sal onthou vir die Oparette wat Mevrou Marx aanmekaar gesit het.

Dit was nie ‘n sang rol nie.

Die Kermis Baas met sy bloedrooi baadjie en lang swart stewels was ‘n moeilike karrakter.

En tog, as Frans nie vanaand se wat hy moet se nie, wanneer sal hy dit se?

Want wie weet of more kom?

En dalk, al is dit misplaas, hierdie ywer van hom, dalk tog iewers later in die lewe is daar ‘n oomblik dat sy of hulle dit onthou en dit haar of hulle help om aan die anderkant van moeilike goed te kom, of sin te maak van seer, of gelukkig te wees, midde in die meedoenlose ritme van verlies en wins en weer verlies wat hierdie lewe merk.

“Onthou dat jou waarde in jou wees is.

“Omdat jy kom van Hulle Wie ons Oorsprong en Bron is.

“Hulle, Wie op ‘n dag, toe die vraag gevra is ‘maar Wie moet ek se stuur my?’, geantwoord het: ‘Ek is’.

“Jy is.”

“Beautiful.”

“Amazing.”

“Die perfekte inmekaar geweefdheid van grond en Wind.  Aarde en Gees.

“Moenie vergeet dat jy grond en Wind is nie.

“Daar is, netsoos daar baie mense en gelowe is wat vir jou wil vertel dat jou waarde in jou produksie sit, netsoveel wat vir jou wil wys maak dat jy net gees is, of net aarde.

“Hulle almal probeer sin maak.

“En dit moet ons hulle toegee.

“Ten minste probeer hulle sin maak en dwaal nie gedagteloos deur die lewe nie.

“Maar hulle gedagte is half.

“As hulle vir jou wil se jy is half.

“As hulle vir jou wil vertel dat die een ‘deel’ belangriker as die ander ‘deel’ is, of dat jy ‘dele’ het.

“Jy is nie twee of drie of vier dele nie.

“Jy is.

“In al jou volheid, een.

“Grond en Wind inmekaar geweef.

“Om te eet, om lekker te eet, is netso belangrik as om te lees.

“Om te dink, diep en lank te kou aan moeilike gedagtes, is netso belangrik as om te slaap.

“Ter loops.

“As jy gelukkig wil wees.  Sorg altyd, so goed jy kan, dat jy genoeg eet, genoeg slaap, en ‘n bietjie stap.

“En sorg dat jy genoeg lees, en luister, met ‘n oop gemoed, na baie.

“Jy sal weet wat waar is en wat strooi is.

“Die Wind waai altyd strooi weg.”

Soms.

Dink Frans by homself.

Want as dit ‘altyd’ was, dan sou daar nie soveel mense gewees het wat ongelukkig deur die lewe gegaan het, en gestoei het om sin of betekenis te vind nie.

“Die Wind waai altyd strooi weg, as ons dit ontvang om dapper genoeg te wees, om in die Wind te staan.

“Dis ‘n geskenk, soos meeste mooi en swaar, om dapper genoeg te wees om in die Wind te staan.

“En elke geskenk, elke wins, kom met sy eie verlies.

Frans wil, as daar niks anders is wat hy wil nie, dan wil hy dat sy kinders sal weet dat ons lewe ontvang, uit die hand van die Lewe.

Vir hom het dit ‘n lang tyd gevat om te leer.

Hy’t groot geword in ‘n wereld waar die sterkstes alleen gestaan het en prestasie die geldeenheid was waarmee aanvaarding gekoop is, in die afwesigheid van liefde wat gegee is.

“Dat jy is, is geskenk.

“En elke oomblik van jou wees, is geskenk.

“En elke oomblik van jou wees, van hierdie dag verder, is geskenk.

“Ons Oorsprong is nie ‘n boelie nie.

“Ons Oorsprong is nie ‘n slawe-eienaar nie.

“Ons Oorsprong gee ons wil.

“Ons Oorsprong gee ons die wil om te wees, alles wat ons tot lewe geroep is om te wees.

“Jy weet wie jy is.

“En as ek een ding vir jou kon bid of wens of waarmaak, dan sou dit wees dat jy met elke dag beter sal weet wie jy is, en in pas met jou self, met jou eie wees sal kan lewe.

“Maar ek kan dit nie vir jou waarmaak nie.

“Dis in jou hande.

“En in ons Oorsprong se hand.

“Sien jou eie hart.

“Sien jou eie wese.

“Omarm dit.

“He dit lief.

“Wees trots daarop.

“En leef daaruit.

“Leef in pas daarmee.

“Moet dit nooit ontken nie.

“Moet dit nooit probeer wegsteek nie.

“Wees.

“Wees wie jy is, in elke oomblik.

“Dit is so.  Ons verander.  Ons word ouer.  Ons beleef nog.  Ons ontdek nog.  Soms word ons teleurgestel.  Soms kry ons seer.  Soms gee ons moed op.  Soms begin ons oor.  Soms word ons getemper.

“Mik om altyd meer te word.

“Meer van jouself.

“Sonder enige verskonings.

“Onbeskaamd.

“Al kos dit iets.

“Al is die prys duur.

“Al verstaan nie een enkeling nie.

“Wees alles wat jy is, soveel soos jy kan, in elke oomblik wat jy ontvang.”

Frans weet nie of dit goeie advies is nie.  Hy weet nie eens of hy regtig een is om advies te gee nie.  Maar dis al wat Frans ken.  Terwyl hy met al die emosie wat hy kan bymekaar skraap en al die geordendheid van gedagtes wat hy kan skep, met sy tweede dogter en sy ander drie kinders en sy vrou en sy suster en sy niggie, sy klein gehoor, praat, onthou hy die tye toe hy probeer het om homself te verskans.

Moeg vir die geveg om te wees.

Seer van die stryd om ten spyte van geen goedkeuring vol te hou.

Eerlik te lewe.

“Dis om Eerlik te lewe.

“En enigiets wat nie eerlik is nie, is nie lewe nie.”

Vir ‘n oomblik is Frans van sy storie af.

Die drade van al sy gedagtes oopgevlek om dalk nie weer bymekaar te kom nie.

Hy weet dis moeilike pad.

Vol swaar waardeur vasgebyt moet word.

Hy wonder of dit goed is om sy kinders aan te moedig om hierdie pad te stap?

Of dit regtig die beste is?

En dan sien hy hulle.

In sy geestes oog.

Elkeen besig met die lewe.

Gelukkig, ten spyte van en te midde van.

Vol.

Hulle lewens geraam met liefde en vrede.

Hy sien nie gesinne of uitblink of so iets nie.

Hy sien hulle.

Hulle wees.

Rustig, in ‘n onrustige wereld.

Leef.

Met eerlikheid en integriteit.

In takt.

Ongefragmenteerd.

Sy gehoor wag geduldig.

Miskien vir net ‘n oomblik, want gedagtes het ‘n manier om eensklaps en oorweldigend deur Frans se hart te dwaal.

“Om ‘n lewe te he wat geraam is met liefde en vrede, dit is om te lewe.

“En as jy jou wese prysgee,  dan is daar geen liefde nie.

“Om ander lief te kan he, moet jy jouself ken en wees en liefhe.

“Om vrede te bring, waar jy ookal kom, en moenie dink vrede lyk nie soms ontstuimig nie – om vrede te bring, waar jy ookal kom, is onmoontlik as jy nie tot vrede met jou self gekom het nie.

En Frans weet, wat hy se, is onmoontlik.

Want hoe kom mens tot vrede met jou self?

Hoe het jy lief, al jou eie stukkend en wees?

Die kos is besig om koud te word.

Die oomblik besig om verby te gaan.

Daar is nog baie wat Frans vir sy dogter sal wil se.

Om te vergewe.

Haarself.

En die mense om haar.

Soveel soos nodig is.

Om nie toe te gee aan woede nie.

Want woede kan gif word wat jou siel stadig doodmaak.

Maar vanaand is nie die geleentheid nie.

En miskien moet ons self ook mettertyd dinge vir onsself uitpluis.

En dalk is daar iewers nog ‘n dag, om nog te praat.

Vir nou, dink hy, is dit genoeg.

“Elke dag haal ek diep asem.  Soek ‘n oomblik.  Ek maak my oe toe en onthou dat ons nie toevallig is nie.  Dat ons noukeurig aanmekaar geweef is met hande wat nie gesien kan word nie.

“In daardie oomblik onthou ek dat ons tot-een-wees gebring is met ons Oorsprong.

“Elkeen van ons, in tyd, en voor tyd, en aan die anderkant van tyd.

“In daardie oomblik begeer ek.

“Om vol te wees.

“Vol van liefde en vreugde en vrede.

“Vol van geduld en vriendelikheid en goedhartigheid.

“Vol van getrouheid en nederigheid en selfbeheersing.

“En op een of ander manier, in elke dag, soms meer en soms minder, word hierdie begeerte van my hart vervul.

“Dis my begeerte vir jou.

Nou praat Frans met sy dogter wie se verjaarsdag gevier word.

Maar hy kan nie net met haar praat nie.

Want dis nie net van haar waar nie.

“Dis my begeerte vir elkeen van julle.

“Dat jy vol sal wees.

“Met liefde en vreugde en vrede.

“Nie die common oppervlakkig kak wat aan ons verkoop word deur religie en vooraanstaandes nie.

“Liefde.

“Vreugde.

“Vrede.

“Die ware Jakob.

“Die egte ding.

“Langs ‘n vars waterstroom staan ‘n boom.  Die boom het lower groen blare, elke somer, die mooiste bloeisels in Lente en sappige soet vrugte.

“Die boom gee koelte aan almal wat daar verby kom.

“Die boom gee kos, aan elkeen wat wil pluk.

“Die boom gee skuiling teen die son en die reen.

“En as dit winter is, ryk die boom se kaal takke na die hemel, met hier en daar ‘n nes van ‘n voel wat nie kans gesien het om ver te vlieg vir ‘n ewige somer nie.

“Ek bid dat jy die boom sal wees.

“Ek bid dat ons die boom sal wees.

“Onthou die lewe is nie gemaak om alleen gelewe te word nie.

“Soos ons oorsprong, is ons ook ‘ons’.

“Partykeer het ons iemand nodig om by ons in te haak.

“Partykeer het ons nodig om in te haak by iemand.

“Dis die goeie van die lewe.

“Die saam.

“Die ons.

“En ‘ons’ het jou lief, sonder voorwaardes, vir altyd en altyd, maak nie saak wat gebeur nie.

“Die lewe is vol en ryk met ‘loss’ en ‘gain’ en ‘loss again’.

“Dis okay.

“Want ons kom van ons Oorsprong en ons leef uit ons Bron.

“Ons het elkeen van julle so lief.

“Sonder voorwaardes.

“Vir altyd en altyd.

“Maak nie saak wat gebeur nie.

“Lewe.

“Gelukkig.

“Geraam met liefde en vrede.

En toe eet hulle.

En hulle drink.

En hulle lag.

En niemand het iets gese oor Frans se toespraak nie.

Ten minste was die oomblik gemerk.

In Frans se hart.

Want hierdie oomblik, dit is al wat ons het.

Frans Reisema en die Parkie

image

Dis ‘n ou plank, wat Frans teen die muur gekry het, opgehang in ‘n kaal boom wat staan in ‘n klein stukkie grond.

Die tou het 10¥ gekos by die plaaslike mark.

Frans en sy seun het gate in die plank geboor met ‘n boor wat hulle geleen het by die ‘Landlord’.

En omdat die enigste tak wat sterk genoeg gelyk het effe krom en skeef is, swaai die swaai effe krom en skeef.

Vir haar is dit ‘n Parkie.

“Kom ons gaan speel in my Parkie, Pappa!” nooi sy hom.

Elke dag wat die son skyn.

“Dis die lekkerste parkie in die hele wye wereld!” verklaar sy, terwyl hy haar swaai en hulle saam grawe in die grondjie waar die hod vasgeketting gele het toe hulle op die eerste dag by die huisie in die ‘village’ op die buitewyke van Beijing aangekom het.

“Ek ken nie nog ‘n dogtertjie wie se Pappa vir haar, haar eie Parkie gebou het nie.”

En Frans glimlag.

Want sy 3 en ‘n halfjarige dogtertjie, wat hy en sy vrou op hulle ou dag in die lewe in gevry het, se perspektief verstom hom.

En hy bid saggies.

Dat sy altyd hierdie perspektief sal hou.

Styf vas.

Die plank in die boom en die omgedolwe grond waarin ‘n stukkende rooi emmertjie en ‘n plastiek leppeltjie le, is die lekkerste Parkie in die hele wye wereld.

Dis ‘n geskenk, dink Frans, terwyl hy sy feetjie swaai.

Om met die oe, waarmee sy sien, te kan sien.

En daar sal blindes wees wat lag vir haar.

“Parkie?  Jy’t nie ‘n Parkie nie!  Jy’t ‘n verdomde weggooi plank wat in ‘n boom gehang is.”

Daar is altyd blindes.

Vir wie hierdie oomblik van hulle eie lewe onvoldoende is.

En wie daarom oordeel dis hulle reg om die onvoldoendenheid oor te dra op jou lewe ook.

En skielik is Frans ‘n Prins.

Wat saam met sy klein Prinsessie regeer oor die Parkie en die swaai en die ou mop wie nou ‘Geminy’, hulle onderdaan geword het.

En terwyl hulle onderdane hiet-en-gebied en heerlike maaltye, opgetower uit grond en ou herfs-blare, geniet, dink Frans dat dit dalk een van die sleutels is wat hy lankal met hom saamdra en waarmee hy telkens geluk oopsluit, waar die lewe hom ookal bring.

En hy wonder wie hom, en nou sy dogtertjie, hierdie sleutel in die hand gestop het?

En hy dink aan die tye toe hy die sleutel verle het.

En hy besluit om die sleutel met ‘n rooi lint om sy nek vas te maak, sodat hy dit nooit weer sal verloor nie.

En tot laat speel hy en sy Prinses in die lekkerste Parkie in die hele wye wereld, totdat die ‘Queen of Hearts’ hulle roep, omdat ‘the servants have prepared your bath’ en ‘the cook is almost ready with dinner’.

Frans en sy ‘Niks’

image

“Silwer en Goud het ek nie.”

Hierdie woorde maal in Frans se kop, vanmore.

Oor en oor.

Dit was ‘n rowwe nag.

Hulle was gister stad toe.

Met die bus.

Hulle het gaan speel.

Beijing is versmoor in ‘n donker grys wolk.

Spoke wat hang onder straatlampe wat heeltemal te vroeg aanskakel.

Busse met gemaskerde mense.

In die boogskiet-saal, naby Suzhuang se moltrein stasie, is die lug vars.

Meganies gefilter.

Sagte musiek speel.

Antieke, Chinese musiek.

Frans en sy span geniet die ritme van pyl in die boog sit, snaar styf span en skiet.

Oor en oor.

Gaan haal die pyle.

Skiet.

Dis ‘n lekker middag.

Nie ‘n raserige uitbundige middag nie.

Net ‘n lekker saam-wees middag.

Van iets anders deel.

As hulle buite kom is dit laat-aand donker.

Die horlosie in die oorvol bus wys dat dit skaars na vyf is.

Die kondukteur dring aan dat Frans met sy kleinste sit.

Op ‘n stoel wat sy leegmaak deur ‘n jong outjie op te jaag.

In die 20 minute huistoe raak sy in sy arms aan die slaap.

Ten spyte van die oorvol bus en die swaar grys wolk wat om alles hang is daar rustigheid in Frans se hart.

Hy luister na sy dogtertjie se ritmiese asemhaling.

Sy hart vol dankbaarheid met elke in en uit wat sy teen sy bors sug.

Sy is geskenk.

Uit die hand van ‘n onbegryplike Oorsprong.

Sy arms vou stywer om haar klein lyfie en sy sug te vrede.

Vryf haar wang in Frans se nek.

Dan is die bus in die ‘village’.

Frans staan op.

Sy kleintjie in sy arms.

Hulle skuur en stoot tussen al die mense uit, deur toe, uit die bus.

Twee tree.

Frans kyk om, om te sien of sy span almal veilig en betyds van die bus af is.

Draai huis se kant toe.

Tree vorentoe.

Sy dogtertjie vas aan die slaap.

Veilig in sy arms.

Hy tree.

Trap.

En tuimel aarde toe.

Sy regter voet in ‘n ou vuil ly-voor.

Sy dogter op die pad.

Agteroor.

Slap.

‘n Oomblik is hy verdwaas.

Uit die veld geslaan.

Dan sien hy haar.

Pap.

Hy strompel op sy kniee.

Gryp haar op.

Versigtig.

Hy weet nie hoe hard sy geval het nie.

Sy lyf is koud.

Sy dogtertjie reageer nie.

Haar armpies en koppie hang slap.

Sy mompel.

Hy dring aan.

Angstig.

“Vat my vinger!”

“Poppie!”

“Poppie!”

“Kyk vir my!”

“Kan jy my hoor!”

“Kan jy jou arms beweeg.”

Niks.

Frans se hart klop.

Sy asem is kort.

Hulle is in ‘n vreemde land.

Hulle is ver van ‘n dokter of ‘n hospitaal.

Sy maak haar ogies oop.

Flou.

En vir ‘n oomblik wil verligting sy opwagting maak.

Maar daar is niks.

Frans strompel die 500 meter huistoe.

Sy span om hom.

Hy sit sy dogtertjie se pap lyfie op die bed neer.

Sy se “Pappa”.

Lig haar armpie op.

Maak haar ogies oop.

Dan slaan hulle wit.

En terug.

Maar hulle sien nie.

Sy reageer nie.

Dan kom albei armpies op, om sy nek.

Hy tel haar op.

Hoopvol.

As sy haar arms kan beweeg kon haar rug nie seer gekry het nie, dink Frans.

Sy sit haar koppie op sy skouer.

En dan, die volgende oomblik gaan haar lyf slap.

Haar kopie gaan agteroor.

Wit waar oe behoort te wees.

En die warm van piepie loop teen Frans se lyf.

En die gal-brand van ou prente loop af teen Frans se siel.

Van Willie, ver in die ou Kalahari, in sy laaste laaste oomblik, met liggaams-vloeistowwe wat orals uitloop, soos lewe vertrek.

Van ‘n hondjie in die nag op ‘n koue badkamer vloer.

Wit om die mond.

Nat om die lyf.

Leweloos.

“Poppie!”

Sy hande gryp haar vas.

“Poppie!”

Hy druk haar teen hom.

“Poppie!”

En dan is daar weer krag in haar.

En skielik woorde op haar mondjie.

“Ek het gepiepie, Pappa.”

En Frans haal weer asem.

Almal is by.

Hulle trek haar droog aan.

Sy staan wankelrig.

Kyk.

Maar niemand weet of sy sien nie.

“Gaan haal geld”, se Frans vir een van die ander kinders.

“Kry ons baadjies en ons paspoorte”, se hy vir sy vrou.

En hy is uit by die deur.

Hy storm in by die bure.

Sy dogtertjie se lomp lyfie in sy arms.

Daar waar sy veronderstel is om veilig te wees.

“Bang-bang, Wa!” se hy angstig.  “Help my!  Jie-joe-hen.  Hospitaal. Asseblief.”

En dan is hulle in die swart Audi.

‘n Man wat hy nie ken nie agter die stuurwiel.

Sy vrou, hulle buurvrou en buurman agter in.

Die man jaag.

“Hazard-lights” wat oranje flits in swart “smog”.

Verkeersligte wat geignoreer word.

En al is hulle 10 minute later in die Liangxiang hospitaal voel dit soos ‘n ewigheid.

Sy dogtertjie styf teen sy bors.

Haar lyfie nie meer slap nie.

Haar asemhaling vlak.

Hulle bars deur die deure van die hospitaal.

Buurvrou voor.

Buurman en sy vrou op Frans e hakke.

Sy dogtertjie se geel beerdjie kombers wat wapper.

‘n Dokter kyk met ‘n liggie in haar oe.

Voel haar nek.

Haar skedel.

En dan is hulle in ‘n ambulans.

Al 5 van hulle saam met Nood Personeel wat plakkers op sy dogtertjie se lyf sit om haar hartklop te monitor.

Die piep-piep van lewe gemeng met die oorverdowende geloei van sirene, die klankbaan van hierdie vrees aanjaende oomblik.

Sy dogtertjie huil.

Hy troos.

Hy sit sy hand op haar lyf.

Hy bid.

Sonder woorde.

Hulle is oppad na die Beijing Kinder Hospitaal.

In die midde stad.

Niemand verduidelik nie.

Hulle kan nie.

Hulle praat nie genoeg van mekaar se taal nie.

Die buurvrou se hulle moet net vasbyt.

Dan is hulle by die volgende hospitaal.

Nog ‘n dokter.

Nog liggies in die oe.

Nog lomp verduidelik wat gebeur het.

Hoe se jy vir vreemde mense in ‘n vreemde land, in ‘n taal wat jy skaars kan praat, dat jy met jou dogtertjie geval het?  Dat haar lyfie in jou arms pap geword terwyl het terwyl haar piepie teen jou lyf afloop.

Die dokter se hulle moet ‘n CT Scan gaan doen.

Daar staan ‘n tou mense.

Elkeen met ‘n kleintjie in die arms.

Almal wag vir ‘n beurt om gescan te word.

Minute word ure.

En dan word sy dogtertjie wakkerder.

Se sy is dors.

Die buurman bring water.

Die buurvrou stoei met personeel.

Hierdie dogtertjie is goud.

Sy moet nou ge-scan word.

Maar hoe kies mens?

Hoe kry een kindjie prioriteit oor ‘n ander een.

En dan word sy gescan.

En dan wag hulle vir die uitslag.

Die bure by hulle.

Die heeltyd.

Frans verduidelik dat hulle moet huistoe gaan.

Hulle sal nou reg kom.

Dis laat.

Al na 12.

Die bure se nee.

Hulle is hier.

Hulle glo dat Frans hulle sal regkom, maar hulle is saam.

Bymekaar.

En die uitslag kom.

En die dokter se dis kwaai harsingskudding, maar die scan lyk goed.

Hulle moet haar 72 ure dophou.

As sy braak of stuip-trekkings kry, of kla van seer nek of kop, dan moet hulle dadelik kom.

Verligting oorweldig Frans.

En sy vrou.

En die bure.

Sy is okay.

Sy is okay.

Frans byt sy lip.

Sy siel is vol met goed wat hy nie kan se nie.

Hoe weerloos is ons.

Hoe uitgelewer.

Hoe, in een enkele oomblik, skeef kan dit loop.

Hoe ongelooflik is dit dat mense, mense vir wie jy niks kan doen nie, mense wat jou nie een enkele ding skuld nie, dat hulle vir jou kan omgee, vir jou, ‘n vreemdeling, kan help, asof jy familie is.

Sonder om ‘n oomblik te huiwer.

Sonder om twee keer te dink.

Sonder om klaar te wees by die eerste kans om uit te glip.

Sonder perk of gedagte aan ongerief.

En Frans wonder oor die kosbaarheid van sulke mense.

Waar kom hulle vandaan.

Hoe kan dit wees, dat hulle reg langs Frans en sy gesin bly.

Die buurman reel n taxi.

Die swart Audi is terug ‘village’ toe, saam met die man wat Frans nie ken nie.

Dis amper 2 uur.

Die strate is stil.

Die Gholf glip oor die swart strate, 34 kilometer sonder stop.

By die ornamentele ingangshek met sy gedraaide yster en goue blomme en krul dak groet die bure.

Frans en sy vrou se dankie.

En weer dankie.

Maar ‘dankie’ het nie genoeg betekenis nie.

Nie hiervoor nie.

Nie vir sulke mense nie.

“Silwer en goud het ek nie, maar dit wat ek het gee ek jou.”

Dis hoe die woorde loop.

Maar Frans het niks.

Niks om te gee nie.

Niks.

En sy hart huil.

Want in sy arms, sy lomp arms, is niemand veilig nie.

En sy hart juig.

Want, op een of ander manier, deur genade onbeskryflik groot, is hy omring deur mense wat aan liefde en goedhartigheid nuwe betekenis gee.

En sy dogtertjie lewe.

Ongeskonde.

Ten spyte van.

En hulle sit haar in die bed.

By hulle.

En hulle se dankie.

Daai blik dankie wat nie genoeg is nie.

Vir ‘n suster wat ‘n pak note in hulle hand gestop het oppad uit en na hulle kinders se harte omgesien het, terwyl hulle op ‘n jaagtog deur Beijing se besoedelde strate was.

Vir kinders wat bid en wag en lief het.

Vir vreemdelinge wat soos familie lief het.

Sonder skroom.

Vir nog ‘n oomblik.

Saam.

Midde in die weerloosheid in ‘n donker middernag sonder tyd of grens.

Frans en die Furnace

image

Party goed in die lewe is maklik.

Meeste is moeilik.

Soos die verdomde ‘furnace’ waarmee Frans vanaand bedrywig is.

Dis n bleddie gesukkel.

Maar dis koud in die ‘village’ en die huisie waarin Frans en sy gesin nes geskop het, hier in China,het dringend hitte nodig.

Die silwer pype sit in elke kamer, netjies agter hout panele weggesteek.

Koue pype wat nutteloos spasie opneem, as die ‘furnace’ vlamloos wag om gestook te word.

Die ‘weather app’ het koue voorspel.

Vroee koue vir ‘n omgewing wat gewoonlik eers in Desember na enkel syfer ºC toe mik.

Frans het besef, as hulle dit gerieflik wil maak, dan sal hy die verhitting aan die gang moet kry.

Sy kinders het soos ‘super heroes’ met kombers klede deur die huis begin dwaal.

Sy vrou, soos daai ou van die Matrix, met ‘n lang swart jas van kamer tot kombuis, tot sitkamer.

Dit sou seker gehelp het as daar warm water was.

Maar die word stadig maar seker op die gas stoof gemaak.

Ketel vir ketel.

Want die son-geyser het 3 weke laas son gesien en die deurvloei-water-verhitter wat hulle bestel het, het nog nie gekom nie.

Terwyl Frans noukeurig ‘n vuurtjie stook met hout wat hy op verskillende hope rondom die ‘village’ ge-‘scavange’ het, neurie hy.

Onbewus van woorde.

Om die steenkool aan die brand te kry, moet jy vuur maak.

Genoeg vuur om die steenkool tot rooi lewe te roep.

En die steenkool wat Frans gekoop het is onwillig.

Eers fyn houtjies.

Met kerswas en ‘n kersie brand gemaak.

Dan bietjie dikker houtjies.

Met elke stukkie boom en bas is die ritme van  ‘n Ou-ou liedjie die tempo.

Van ‘n land wat baie ver hiervandaan is.

” weerlose, weerlose mense
op reis van perron na perron
in ‘n middernagland
sonder grense of tyd
en ‘n ewigheid ver van die son,
van die son
en ‘n ewigheid ver van die son …”

As die fyn houtjies rooi begin vlam, terwyl hy effe dikker houtjies bo-op le maak, vind die wysie woorde.

Maar nog onbewustelik.

Soos ‘n gedagtelose mantra wat maal.

Oor.

En oor.

En dan, asof die liedjie Frans se diepste gedagtes vorentoe roep, so met die vuurstook saam en die rooi van vlamme, is die prentjie voor hom.

Van weerloosheid.

‘n Ou op die stasie, met sy verslete tas.

‘ n Dowwe lig wat middernag se donker probeer wegstoot.

‘n Kondukteur wat nader staan.

Seker omdat ‘n trein oppad is.

‘n Groot ronde horlosie, sonder arms, teen die stasie muur, sonder tyd, sonder aanduiding.

Kyk.

Sonder uitdrukking.

Uit ‘n vaal wit gesig, geraam met ‘n stowwerige swart sirkel.

En Frans sien sy eie weerloosheid.

In ‘n wereld vol weerloses.

Hyself, op reis van perron na perron.

Die middernag lank.

Sonder grens of tyd of klank.

‘n Ewighied.

Ver.

Van die warmte van die son.

Dis nie bedrukte gedagtes wat in Frans se hart maal nie.

Dalk is dit eerlike gedagtes?

Van ‘n besef.

Wat ‘n mens seker dalk kan bang maak.

Of, miskien, kan dit ‘n mens iets laat sien?

Die vuurtjie brand en Frans sit ‘n kleinerig stompie of twee bo-op.

Die vuurtjie is net die begin.

As dit brand, dan moet hy steenkool laai.

Eergister is hy met sy vrou se bakkie-fiets in die ‘village’ in, op soek na steenkool.

In sy gebroke Chinees het hy die bure gevra waar om te koop en hulle het verduidelik, of eerder beduie, so goed soos hulle kon, sonder Engels, en hy’t gemik na die mark se kant toe, waar hy al trokkies sien staan het.

Hy’t nie ‘n idee wat dit gaan kos nie.

En of daar gaan wees nie.

Hy’t nie ‘n idee van steenkool nie.

Is daar goeies en slegtes?

Is daar steenkool wat beter is as ander steenkool?

Maar terwyl hy die verslete furnissie, wat jare laas gebruik is, skoon gemaak het, het hy verstaan dat hierdie ‘n proses sal wees.

En hy was opgewonde.

Want dis iets nuuts die.

Hy’t groot geword met kaggels en buite vure waarop choppies braai.

Van furnisse en verhitting weet hy nie veel meer as om die olie-heater in te prop nie.

Hy’t ‘n vaal grys trokkie, swaar gelaai met swart klippe, opgespoor.

Met die man gepraat en onderhandel.

Hy’t 500 ¥ in sy sak.

Net 500 ¥ .

As dit meer kos, dan sal hy in die kosgeld moet in rysmier om hitte vir die huis te skep.

Die man beduie met sy hande 700 ¥.

Frans protesteer.

Hy dring aan op 500.

Dis al wat hy het.

Op die ou einde kom hulle ooreen op 600.

En met sy vrou se 3-wiel-bakkie-fiets ry hy voor die vaal-grys trokkie, die 2 kilometer huis se kant toe, wys die pad.

Help die man by die smal gangetjie in  tot voor die gat onder die stoep, waar die steenkool sal moet in na die Furnace kamer toe.

Nou haal die man ‘n blaai uit.

Begin nommers skryf.

600 x 2.2 = 1320

Eers verstaan Frans nie.

En toe snap hy.

Die prys waarop hy orreengekom het, is nie 600 ¥ vir die trokkie nie, dis 600 ¥ per ton en die trokkie, so beweer die man, het 2.2 ton op.

Frans skud kop.

Se, in sy beste Chinees:”nee-nee, dit kan nie. Ek het 600.  Wa jou-hou leeu-baai.  Ek kan nie 2.2 ton koop nie.  Ek kan jou nie betaal nie. Wa boe-maai liang gwar.”

Die man is ontsteld.

Praat ernstig.

Beduie na die trokke en die vrag en verduidelik hoe dit werk.

Frans leer.

Die huis sal moet koud bly.

Betaal dag is 7 dae ver.

Dan sal daar weer nog ietsie wees om by te sit.

“Doi boetsie”, se hy.  ” Skiestog.  Ek het nie besef nie.  Dis okay.  Meisher.  Gaan maar.  Zola.  Ek verstaan.  Wa chirtao.”

Die man skud kop.

Krap voor in die trokkie.

Kom met ‘n maatband uit.

Begin meet op die bak.

Kap ‘n pen in so net diskant die middel van die bak.

“Leeu-baai”, se hy.

En met die halwe woord verstaan Frans.

Om ‘n goeie begryper te wees, is handig in die ge-Ooste.

“Leeu-baai”, herhaal Frans.  “Hao.  See-see-a”.

Eerder as om met sy hele vrag terug te mik mark toe, laai die man, wat hy dink ‘n ton is af.

Frans betaal.

Bedank.

En begin om die ton steenkool in die furnis-kamer in te werk.

Een graaf, een kruiwa, op ‘n slag.

Ure later is dit binne.

‘n Week later verstaan Frans hoekom die man so gretig was om maar liewer ‘n ton af te laai.

Want die verdomde swart klippe wil nie brand nie.

En as dit uiteindelik brand, dan brand dit net ‘n rukkie.

En deur die nag, verloor dit hitte.

En more oggend is dit van voor af stook en van vooraf vuurmaak, dat Frans vir sy gesin se:”Nee, hel, so kan ons nie volhou nie.  Dis ‘n dag se werk om die stofie aan die gang te hou.”

En hulle bedank hom hartlik.

En hulle vra mooi en belowe om te help.

Want dis koud.

Dit het al gesneeu.

Dan een oggend, as Frans vroeg-vroeg kombuis toe skuifel, en voel aan die silwer pype of daar nog hitte is, brand hy sy hand.

Sovveel so dat ‘n freeslike woord by sy mond uitglip.

Gelukkig slaap die kinders nog.

Wel die kleinste ene.

Op 3 en ‘n 1/2 is sy soos ‘n band opnemer.

Praat alles na.

En doen alles na.

Stap so ewe kordaat die kombuis in, een middag, kondig aan:”dit fokken sneeu!”

Nie asof Frans en sy span met Fok en Donder deur die lewe gaan nie.

Hulle is sagte mense.

Maar nou ja, iewers skuur die vernis altyd af en dan kan almal sien watse hout onder die blink weggesteek word.

Die oggend slaap sy nog en sy hoor nie wat Frans alles oor die pyp te se het nie.

Maar hy is eintlik beindruk.

Want dis mos hoe verwarming moet wees.

Freeslik warm.

Hy dink by homself, ‘eindelik het ek die stofie baas geraak’, trek sy Alaska Bootse aan en wikkel af onder die huis in om te gaan kyk wat aangaan, dat hy ‘n nota kan maak en onthou om dit so aan te hou doen.

Maar sy teleurstelling is groot.

Die furnace-kamertjiemis onder water.

Die ‘presure gauge’ op die verslete stofie het geblaas en die laadte druppel water wat in die silwer pype ingetap is het uitgeloop.

In die kombuis, teen die muur, is daar so vierkantige plastiek bak.

Dis waar jy die pype volmaak.

Emmertjie vir emmertjie.

Frans gaan kyk.

Die bak is leeg.

Die ‘landlord’ kom.

Maak reg.

En Frans stook weer van vooraf.

Nog hout geroof op hope wat versigtig bymekaar gemaak is vir die winter, deur goeie mense wat geweet het winter kom.

En dan een Sondag besef Frans die steenkool raak op.

“Ons sal nou moet besluit of ons aanhou karring en of ons moed opgee”, kondig Frans oor aandete aan.

“Hierdie vraggie kole sal more of oormore op wees, en dan moet ons weer koop, of ons moet sien en kom klaar daarsonder.”

Die span gesels saam.

Niemand weet nie.

Maar almal is koud sonder die hitte en hoe se mens nou “ja” virmiets wat jy weet moeite is.

Miskien net as jy weet dis die moeite werd?

Maandag skrop Frans die furnis-kamertjie skoon.

Hy dra die as van baie nagte se vuur, sak vir sak uit na buite.

Laai op die kruiwa en stoot dit ashoop toe.

Kruiwa op kruiwa op kruiwa.

Dan vee hy.

En as die furnis-kamertjie opgeruim is, vat hy diemdrie-wiel-bakkie-fiets en mik markmse kant toe, waar daar nie meer trokkies met steenkool staan nie.

Dan mik hy anderkant van die dorp toe.

Na die stoor waar jy jou gas bottel kan omruil.

Niks.

Nie een bleddie stukkie steenkool nie.

Met lee hande kom hy bymdie huis aan.

Sy vrou maak koffie.

“Miskien moet ons vir Man-Man se mense vra of hulle weet waar om steenkool te kry?”, stel sy voor.

Man-man is ‘n dogtertjie.

Sy is so amper twee.

Haar Pa en Ma het die ‘pasta-shoppe’.

Dis wat Frans-hulle dit noem.

Dis eintlik ‘n ‘noodle’ winkel.

Hulle maak heerlike vars noodles en sulke groot pannekoeke wat amper soos ‘n Rhoutie is en sulke gestoomde mielie broodjies.

Hulle bly in ‘n kamertjie langs die winkel.

Dis hulle huis en wereld.

En elke middag laai Man-man se mamma haar op so elektriese weergawe van die drie-wiel- fiets en gaan lewer noodles en pannekoeke en broodjies af by al die winkeltjies in die naby ‘villages’.

Frans-hulle koop gedurig daar noodles.

3 ¥ koop genoeg vir 7 mense.

En sy dogter hou van die gestoomde mielie broodjies.

En sy hou van Man-man.

Gaan speel elke nou en dan daar, op besige tye as die mamma en pappa die laaste bestellings moet klaar kry en die dorp se mense kom noodles soek om op te kook vir aandete.

“Dzaainar wammen mai meitan?” vra Frans nadat gegroet is en Man-man begin speel en al die besoekers se vrae geantwoord is.

“Waar koop ons steenkool?”

Daar is altyd mense wat vra.

En jy moet maar geduldig antwoord.

Want jy is gas.

En jy is maar dankbaar as iemand jou vreemdelingskap met belangstelling ontvang.

Man-man se Pa en Ma help mooi.

Hulle bel.

Verduidelik dat iemand sal bring.

Dalk laat middag.

En Frans is verlig.

En dankbaar.

En laat middag lui die foon en Man-man se Ma verduidelik die aflewering sal eers more gedoen word.

En die nag is koud.

En die volhende oggend hang daar sulke wolkies voor almal se monde.

En die super hero klede wapper van kamer tot kamer.

En Frans weet hoe daar ookal gestoei word, dit is die moeite werd, want die winter het skaars begin en mens kan nie vir 3 maande sonder einde koud wees nie.

En dan kom die trokkie.

So bloue.

Met net 3 wiele.

Amper ‘n trekker, want die ding word met ‘n sleutel opgewen om fonk te kry wat sulke swart pof wolke uitblaas met duidelike ontploffings wat stadig spoed optel en oorverdowend in Frans-hulle se klein werfie weerklank teen al wat ‘n muur en venster is.

2.2 ton steenkool agterop.

Wat afgelaai word.

En dan graaf vir graaf en kruiwa vir kruiwa na die furnis-kamettjie geskuif word.

Hy’t skaars begin, dan val daar weer sneeu, en die donker swart steenkool word gesprinkel met versier suiker.

En Frans werk so al wat hy kan, tussen sy kleinste se sneuubal gooiery deur, want die steenkool moet binne kom.

En dan stook hy weer.

En diekeer het hy skaars ‘n plankie op die fyn houtjies en die steenkool gloei.

En die huis word weer warm.

En die furnissie brand, met baie minder moeite.

Nog moeite, want dis nie kinderspelletjies om 2.2 ton se steenkool heen en weer te skuif met ‘n graaf en kruiwa nie, maar baie minder, want die kole brand.

En dit brand lank.

En dit hou lewe.

En Frans besef sommige steenkool is beter as ander.

Soos dit maar met mense ook soms is.

En Frans hoor die liedjie.

Van weerlose mense.

Terwyl hy vol genoegdoening sy stofie bewonder.

En hy weet dit is so.

Ons is fokken weerloos.

Maar, in ons gemeenskaplikheid, in eenvoudige mense se omgee, is ons so bietjie minder weerloos.

En as hy weer gaan sit, op ‘n wit-gesneeude stoepie, onder ‘n kaal neut-boom, dan se hy dankie vir Man-man se mense, en mense soos hulle, wat is soos ‘n boom langs diepmvars water, met koelte en vrugte, sonder moeite.

En hy vra:mag ek ook so wees, soos hulle, in al my eenvoud, so bietjie koelte in ‘n middernag wat net te warm en lank kan word.

Frans Reisema en die ‘Spin’

image

“You believe the spin, Frans!”

Hierdie woorde, van Frans se vriend, maal die laaste week of wat in sy kop.

Soos ‘n kopseer wat nie eens deur drie Myprodols gestil kan word nie.

Frans het lanklaas hoofpyn gehad.

Op ‘n stadium het hy elke week sy pakkie Myprodols by die apteek opgetel, soos ander ouens bloedrukpille of cholesterol pille slaafs gaan haal, want kopseer was deel van sy lewe.

“You spin your life and now you believe it and you want me to believe it too.”

Sy vriend is ‘n sielkundige.

Hulle loop al ‘n entjie pad.

En die gesprek, daar in die effe beknopte Direksie Kamer, is ongemaklik.

Frans is besig om los te maak.

Wat nie maklik is nie.

As mens ‘n rukkie met iets besig is, dan het knope ‘n manier om styf vas te trek en losknoop is moeite.

Sy vriend, die een wat nou so kwaad vir hom is omdat hy die ‘spin’ glo, het hom baie geleer.

Van vrede maak met jou persoonlikheid.

Van die raam wat ‘n mens om jou werklikheid sit.

Of wat om jou werklikheid gesit word, deur andere, as jy nie self, met bedoeling daai raam aanmekaar kap en ophang nie.

Frans is ‘n bietjie uit die veld geslaan.

As hy terug dink aan daai dag, is dit die een ding wat hy mooi onthou en wat nou saam met die woorde oor en oor deur sy herhinnering dawer.

Sy uit die veld geslaan gevoel.

“What do you mean ‘spin’?” vra hy sy vriend in die Board Roompie, en hy hoor hoe styg die irritasie en ontsteltenis in sy eie stem en hy weet hierdie is nie ‘n gesprek waarin hy ontsteld moet raak nie, maar dis asof hy homself nie kan help nie.

“You’re spinning this thing, this leaving and all the reasons why you are leaving and that’s okay for the public and the face of the company, but you can’t believe your own bullshit.” verduidelik sy vriend in sy eie Engelse stem wat self al hoe driftiger raak.

En Frans wonder hoekom sy vriend so ontsteld is?

Wat maak dit saak of Frans losknoop, omdat hy wil studeer en reis en verbreed en of hy losknoop omdat daar nie ‘n ander keuse is nie?

Wat maak dit saak aan hierdie vriend van hom?

Dis sy lewe.

Sy en sy gesin se lewe, en watter ‘spin’ (soos sy vriend dit vandag so ‘eloquently’ noem) hy ookal op sy lewe wil sit, is mos sy saak?

Dit het mos niks te doen met sy vriend nie?

“Bullshit!?”

Jou verdomde bliksem, dink Frans in die hitte van die oomblik, en vandag, amper twee jaar later.

Wie de donner is jy om hoe ek my lewe sien “bullshit” te noem?

Frans haal diep asem.

Dis ‘n taai tyd.

Hy was sewe jaar by hierdie nie-wins-organisasie.

Vyf van die sewe jare in ‘n bestuurs-posisie.

Hy’t ‘n stuk van sy lewe hier bele.

En ‘n stuk van sy ‘word’ hier beleef.

Hy begeer met sy hele hart om met vrede hier klaar te maak.

Om die sewe jaar af te handel op ‘n goeie manier.

Hy werk die laaste drie maande daaraan, terwyl hy huurders vir sy huis soek, paspoorte reel en alles wat verkoop kan word verkoop, om genoeg geld bymekaar te skraap vir vliegtuig kaartjies om hom en sy gesin se nuwe avontuur ‘n begin te gee.

Hy’t darem al ‘n bestemming.

Twee weke gelede was dit nie waar nie.

Hy’t ‘n werk gekry wat hom ruimte sal gee om vir sy gesin blyplek te maak en kos te gee, terwyl hy ‘n paar ure los het om te studeer.

Filosofie.

Dis wat hy gaan studeer.

En hy’s opgewonde.

Dis iets wat hy geniet het.

Om te studeer.

Op ‘n manier het hy nog altyd studeer.

Maar altyd tussen deur die werk en ter wille van die werk, om te weet en te bemeester, dit wat sy hand gevind het om te doen.

En hy’t geleer.

Baie.

In die 15 jaar vandat hy sy laaste graad in die hand geneem het.

Maar dit was leer en doen en nog leer en doen, so alles inmekaar gemeng, sonder baie tyd om te verwerk of te verteer.

En skielik het die geleentheid gekom, en Frans het ‘n kans gekry om ‘n bietjie terug te staan, om asem te skep van al die probeer en doen, en te leer en te dink en te proseseer.

Doen sal weer kom.

Dit het Frans daai dag geweet.

Dit weet hy amper twee jaar later nog beter.

Doen kom altyd weer.

Maar hier het hy by die deur van ‘n geleentheid gestaan, wat vir hom die grootste verassing en geskenk was, en om deur die deur te gaan het beteken hy moes neersit en klaarmaak met die gedoente.

En daar was en is geen waarborge nie.

In sy agterkop het Frans geloop met spanning.

Sal my gesin dit maak deur die radikale verandering?

Sal die joppie wat ek gekry het vir ons kan sorg?

Sal die Defender en die paar stukkies erf-meubels se geldjie genoeg wees om ons daar te kry en aan die lewe te hou tot die joppie se eerste ‘paycheck’ in die bank is?

Sal die paspoorte betyds klaar wees?

Sal hulle ‘n huurder vir die huis kry?

Baie wonder oor baie goed wat maklik vir mens ‘n rowwe kopseer kan gee.

Miskien was dit al die wonder oor al die onsekerhede, wat Frans daai dag driftig gemaak het?

Dis ‘n ding om op te pak en oppad te wees na more en volgende maand, sonder ‘n idee van wat volgende maand is.

Dis nog ‘n groter ding, as jy ‘n vrou en vier kinders het.

Want wat jy kies affekteer nie net vir jou nie.

Dit het ‘n invloed op vyf ander mense se lewens.

En as dit skeef loop, dan is dit nie net een ou in Tamatie Straat nie.

“You’re a fucking asshole!” bars dit by Frans se mond uit en weergalm teen die kaal mure van die kamer, voor dit nesskop langs die trofee wat die ‘non-profit’ gewen het vir ‘promoting family and family values in Southern Africa’.

Die oomblik te groot.

Die woorde van sy vriend net te swaar vir sy gemoed.

Sy gemoed te wyd en styf gerek.

“I’ve been doing everything I possibly can to make this as easy as possible for the company, for you, for everyone involved & you have the gaul to call my life & how I see my life bullshit!?”

“Who the fuck do you think you are!?”

En as een ou bars, dan bars die bom gewoonlik, en so sit die goed daai dag, rigtingloos gespat, teen die ligblou mure van die Direksie Kamertjie.

“You’re a fucking failure, man!  You’re running away ’cause you can’t cope.  You’ve tried for seven years & what have you accomplished?  Doing whatever you can to make it easier?  Who the fuck do you think, YOU are!? You’re the asshole in this room!  Leave already!  You’re just standing in my way.  You’re obstructing me from doing what needs to be done.”

En Frans is stil.

Stom.

“Spin”.

Die raam wat sy vriend om sy lewe sit.

Effe anders as die raam wat hy aanmekaar gekap het, uit die ‘scrappies’ hout wat hy in die hande kon kry.

Miskien is dit die omwenteling van die afgelope 3 maande wat hierdie insident en sy vriend se woorde, die afgelope weke in sy kop laat maal?

“You believe the spin, Frans!  You spin your life and now you believe it and you want me to believe it too.  You’re spinning this thing, this leaving and all the reasons why you are leaving and that’s okay for the public and the face of the company, but you can’t believe your own bullshit.  You’re a fucking failure, man!  You’re running away ’cause you can’t cope.  You’ve tried for seven years & what have you accomplished?  Doing whatever you can to make it easier?  Who the fuck do you think, YOU are!? You’re the asshole in this room!  Leave already!  You’re just standing in my way.  You’re obstructing me from doing what needs to be done.”

Frans het toe.

Ge-‘leave’.

Uiteindelik.

Nie heeltemal soos hy wou nie, want hy was nie heeltemal genoeg nie.

Op oujaarsaand het hulle in ‘n toegesneeude stadjie aangekom en leplek gekry.

Alles het uitgewerk.

Vir hom en sy gesin.

Die geld van die opgeryde Defender en die lendelam erfgoed was genoeg.

Vir vliegtuigkaartjies.

En die eerste ses weke se leef.

En dik warm klere om die Siberiese koue te trotseer.

En hulle het ongelooflike goed beleef.

Geleer.

Verstommend baie.

En na 18 maande in die Noorde van China het hulle geskuif.

Na ‘n nuwe plek.

En die ontknoop was makliker.

Mooier.

Sy hoof het ‘n ete gereel in die stad se beste restaurant.

Hy’t maar net klas gegee.

Hy was niks belangrik by die instansie nie.

Hy’t nie ‘n bestuurspos gehad of ‘n geweldige impak op die organisasie gehad nie.

Maar by die ete het kollegas heildronke ingestel en toesprake gemaak.

Na ‘n kort 18 maande gepraat oor wat hulle by hom geleer het en hom bedank vir sy bydra.

Vir hom en sy gesin voorspoed toegewens.

Die hoop uitgespreek dat hulle vriende sal bly.

En Frans en sy gesin het die woonstel op die vyfde vloer met die uitsig oor ander woonstelle veruil vir ‘n huisie met ‘n werfie op die buite-wyke van Beijing.

En netsoos 18 maande te vore het alles glad verloop.

Die oppak.

Die reis.

Die in-burger.

Nie sonder probleme nie, maar glad.

En toe is daar die ding ket sy seun wat verdwaal en deur die polisie opgespoor word.

En die brand in die kombuis.

En die nuwe departements-hoof onder wie hy moet werk.

Die 24-jarige Engelse meisie met die oneerlikheid oor wat sy dink.

En vandag, vir ‘n oomblik, wonder Frans of sy vriend se raam nie dalk ‘n eerliker raam is nie.

“You’re a fucking failure man!”

Of dalk wonder hy dit al ‘n paar weke, terwyl hy raap en skraap om alles te hanteer wat met die skuif saam hanteer moet word.

“You’re running away ’cause you can’t cope.”

Is dit die waarheid?

Die eintlike waarheid?

Is hy eintlik maar ‘n lafhart?

‘n Lafhartige ‘failure’?

Wat sy gesin na die Verre Ooste toe gesleep het met ‘n ton Pinochio-stories van studeer en avontuur, terwyl hy eintlik maar probeer weghardloop het van sy onvermoe om te wees en te doen wat hy gehoop het om te wees en te doen?

Sy vriend was nie die eerste ou wat hierdie raampie vir hom aangegee het nie.

Dis ‘n raam wat lank om sy lewe gehang is.

Deur baie mense.

Destyds toe hy besluit het hy is nie ‘n dominee nie.

En voor dit, toe hy besluit het om nie sy kinders in skole te sit nie.

En nog voor dit, toe sy twee dogters hulle opwagting maak, kort op die hakke van sy seun en iemand naby aan hom vir hom se hy is nie ‘n “fokkin haas” wat net kan teel nie.

En nog voor dit, toe hy op 23 sy vrou afgervry het by ‘n ander klong en ses maande later met haar getrou het, en almal wat almal was met groot smaak gespekuleer het oor hulle soberheid van gewoontes en of dit ‘n seuntjiemof ‘n dogtertjie is wat hulle tot trou gebring het.

En nog voor dit, toe hy op eie stoom probeer studeer het.

Altyd die raam.

“You’re a fucking failure, man!”

Vir so lank as wat Frans kan onthou.

Selfs toe hy vier was en gebid het in sy Pa en Ma se slaapkamer in, sonder dat hy dit eens besef, omdat hy ‘n sussie wou he.

En daar mooi vir hom verduidelik is, God kan baie goed doen, maar God gaan nou nie die ding doen nie.

Nie vir hom nie.

Nie op hierdie stadium nie.

En dis ‘n snaakse ding, as jy daai raam ‘n halwe kans gee, dan hang hy homself naderhand om jou lewe.

Baie kranig.

Gewoonlik kyk Frans met ander oe na al die goed.

Hy’t vrede.

En liefde.

Vir homself en al die mense wat hulle self dit toe-eien om raam-makers in sy lewe te wees.

Maar die laaste paar weke is sy oe dof.

Hulle sien nie wat hy gewoonlik sien nie.

“Jy’s 44 en jy ry met ‘n fiets, soos ‘n bleddie tiener”, praat sy kop saam met al sy vriende en familie van 44 jaar.

“Jy’t geen plan nie.  Jy’s verdomp nerens heen oppad nie.”

“PhD!?  Wie dink jy flous jy? Jy?  Dink jy regtig jy van alle mense kan dit doen?  Wat probeer jy bewys?  En selfs al kry jy dit reg, dink jy regtig dit sal ‘n verskil maak?  Wat dan?  Dokter Frans.  So what!?  Dis nie asof jou filosofie enige bydra maak nie.  Dis net nog ‘n bleddie graad.  Nie eens nie.  Dis “spin”man.  En vir die goedkoop “spin” sleep jy jou gesin soos ‘n vuil lap agter jou aan deur al jou modderspore.  Failure!”

So word ons lewens geraam.

Ge-“spin”.

Deur onsself.

Of deur mense om ons.

En mettertyd bou ons die prentjie van wie ons is en wat ons doen en beleef.

En sit ons waarde daarop.

Of geen waarde nie.

Dis eers as Frans weer een oggend vroeg onder die okkerneut boom sit dat hy sy gedagtes gesorteer kry.

En kan besluit watter raam hy om sy lewe sit.

“Dis nie vir jou om rame om jou lewe te sit nie”, hoor hy dit diep binne in sy wese.

“Nie vir jou, of jou vriend, of jou familie nie.”

“Jou lewe is geraam.”

“Met liefde.”

“En vrede.”

“Dit was nie jou vernuftigheid wat jou en jou gesin dit laat maak het tot hier nie.”

“Dit was nie jy wat die geleentheid om weer te studeer gaan soek het nie.”

“Dit was nie jy wat besluit het dat sewe jaar by die ‘non-profit’ genoeg was nie.”

“Jy word liefgehe.”

“En omdat jy liefgehe word, is jy nie aan jouself uitgelewer nie.”

“Jou lewe is spesiaal.”

“Twintig jaar en julle twee is liewer vir mekaar en nader aan mekaar as wat jy ooit kon droom.”

“Vier beautiful kinders.”

“En julle het elke dag ‘n plek gehad om te bly.  En kos om te eet.  En klere om te dra.”

“Jy’t sewe jaar gestudeer en nie ‘n sent skuld daarop gehad nie.”

” Nou studeer jy weer en dit kos jou nie iets nie.”

“Jy’s 44 en jy’t tyd.”

“Tyd om saam met jou kinders te wees voor hulle die lewe invaar.”

“Tyd om te lees en te dink en te skryf.”

“Jy’s nie vasgepen in ‘n kantoor lewe en 16-uur dae en die spanning van begrotings wat nie klop nie.”

“Jy’s nie opgesuig in kar betaal en petrol ingooi en kaste vol klere opgaar om betaamlik te lyk vir al jou vergaderings en funksies en verantwoordelikhede nie.”

“En jy sien iets.”

“Jy’t oe in jou hart.”

“Om mee te sien, met perspektief, ‘n wereld, van ‘n ander oogpunt af.”

“Jy proe.”

“Jou siel se tong vol smaak.”

“Dink jy Josef het geweet waarheen hy oppad was toe sy broers hom in die put gegooi het?”

“Of Dawid, toe hy daai klippies bymekaar gemaak het?”

“Of Moses, toe hy vir 40 jaar dag-vir-dag ‘n ander man se skape veld toe gevat het?”

“Dink jy Jona of Job of Noag of Mara of Boas of Maria het ‘n 7-punt aksieplan gehad?”

“Hulle het ore gehad.”

“Ore wat die fluister diep in hulle wese kon hoor.”

En Frans se skouers trek op ‘n knop.

Hy skud sy kop.

Dis die soort gedagtes wat hom hier laat beland het.

“Dit is”, fluister dit.

“Want ek is.”

“Jou Oorsprong.”

“Wat!?”

“Lyk daai raam van jou vriende beter ”

“Is dit verteerbaar?”

“Is dit lewe?”

En Frans skud sy kop.

En hy weet nie of dit sommer sy eie gedagtes is, opgemaak uit baie ander gedagtes, wat so in hom fluister nie, want ons elkeen “spin” mos maar ons lewe om dit draaglik te maak.

Maar hy wil dink, dit is nie.

Nie syne nie.

En dan maak hy so oe oop.

Sien die strale van die son wat op die stoep val deur die herfsblare van die Okkerneutboom.

En in die strale sien hy die liefde en die vrede wat om sy lewe hang.

Van toe hy begin het hier, tot nou.

Hy sien in elke wins en elke verlies ‘n teenwoordigheid.

Hy sien dat ‘failure’ nie ‘n woord is met inhoud nie.

En wonder, hoekom dit so skeef in mens se krop kan sit.

In syne.

En wens, net vir ‘n oomblik, dat hy daai oomblik saam met sy vriend weer kon he.

En dalk vanuit die vrede en liefde wat om sy lewe hang kon deel daarin.

“Maar dis, okay”, fluister dit in hom.

“Want dis maklik om terug te kyk en anders te wil doen, maar dis daai oomblik wat jou help om hier te kom, en anders te wil doen.”

En Frans dink aan sy vriend.

En hy se dankie.

Vir daai oomblik.

En hierdie een.

Want daar is ‘n raam, of “spin”, maar dis nie Pinochio-stories nie.

Dis liefde.

Gegee.

In elke oomblik van wees.

Vir elke een van ons.

En soms sien ons dit.

En soms sien ons dit nie.

“Ek is geen sukses nie”  fluister Frans in die wind.

“Ek is geen mislukking nie”.

“Dis lee woorde daai.”

“Ek is.”

“Omvou met liefde en vrede”.

“Soveel so dat iemand my eenkeer ‘The Man of Peace’ genoem het.”

“Dis vrede ontvang.”

“Om my gegooi soos ‘n rooi kombers op ‘n koue wintersaand”.

“Ek is”.

“En my mense is saam met my.”

“En partykeer is dit moeiliker om te sien.”

“Deur die mis”.

“Maar dan ontva g ons weer sig”.

“In ‘n stiller oomblik op ‘n semment stoepie, ver van die grond waaruit jy gehaal is.”

“En geluk vlam op”.

“Want geluk is selde ver”.

“Dit het net suurstof nodig”.

“Asem”.

“Wind”.

Frans klim op sy fiets.

Maak sy pad stad toe.

Om klas te gaan gee.

En hy kom huistoe.

Laat aand.

Want huis is waar sy mense is.

En hulle gesels en drink bier en lag.

Want dis okay om ons Oorsprong se “Spin” op die lewe te glo.

“Nee, dis meer as okay.”

“Dis awesome”.

En met daai woorde op sy tong gaa nle hy met vrede agter sy vrou se blad.

En slaap.

Sonder inderbreking of nagmerrie.

Want hy is.

En Hy is.