Frans Reisema en die Tempel

Vanmiddag is Frans by die Tempel.

Dis ‘n ou Tempel.

Een van die oudstes in die omgewing.

Eeue gelede, nog in Qing Dinastie, het mense van Beijing en Tianjin ver gereis om hier te kom bid.

Die ‘Emperor’ het hier, teen die mooi berghange vir homself ‘n tydelike paleis gebou en die monnike het ‘n massiewe pot uit koper beslaan, waarin ‘pap’, of wat westerlinge ‘sop’ sou noem, vir 1000 mense voorberei kon word.

Die pot staan nog hier.

Die ‘duisend-monde-pot’ word dit nou genoem en daar word vertel, pelgrims het geglo as jy uit die pot sop ge-eet het dan sou dit nie net jou honger stil nie, dit sal jou algemene gesondheid goed maak en selfs ligte krankhede genees.

Miskien is daar waarheid in?

Dat mense wat hierheen gekom het, ‘n groter welstand ontdek het, nie soseer omdat die sop in die pot betowerd was nie, maar omdat hulle ‘n reis onderneem het, vir ‘n oomblik uit hulle sisteem geklim het, die geskarrel van elke dag agter gelaat het en kom fokus het op iets anders?

Frans is nie hier om te bid nie.

Nie dat hy ongelowig is nie.

Geloof het nog altyd in Frans gelewe.

Vandat hy kan onthou het hy geleef met ‘n wete, ‘n oortuiging dat God is.

Lank voor sy Ma hom laat kniel het, hom toegewyd voorgegaan het en hom ‘help’ bid het “Jesus, maak my hartjie rein, vergewe my sonde, en neem my lewe, laat dit U gewy wees”, het Frans op sy eie gebid.

Hy onthou die dag.

Vandag weer.

Terwyl hy dink aan die dowee spieel waarin ons kyk.

Sy sussie was ‘n babatjie, miskien ‘n paar maande oud.

En hy’t met haar gespeel.

Sy was sy geskenk.

‘n Geskenk vir baie ander.

Maar syne ook.

Want hy’t gehoor van die God wat vir Abraham ‘n seun gegee het.

En vir Dawid gehelp het om Goliat met ‘n klein wit klippie en sy eie reuse swaard te verslaan.

En vir Moses die plae laat bring het.

En manna uit die Hemel.

Die God wat ‘n See oopgekloof het en water uit ‘n klip laat kom het en vir Daniel in die leeu kuil en die vuur oond beskerm het.

En die God het hy gevra vir ‘n sussie, onwetend dat wat hy vra ook is vir ‘n ma om eers van klier kanker genees te word en ouers wat nie meer kinders wou he nie te bring op ‘n plek waar hulle ‘n dogtertjie met oop arms ontvang.

Sy was so tussen kruip en loop.

Al miskien 7 of 8 maande saam met hom.

En hy’t haar opgetel.

Met sy 5 jarige seuntjies arms.

Die gang af gedra na waar hy speelgoed neergesit het om haar mee te vermaak.

By die punt van die gang het hy gegly op ‘n teelepel wat op die mat gele het.

Hy’t geval.

Met haar in sy arms.

Hy’t seergekry.

Sy kop gestamp teen ‘n arm leuning van een van die stoele in die TV kamer.

Hy’t gebloei.

Hy onthou die bloed.

Die bloed.

Sy’t ook seergekry.

Hy’t gedink dis haar bloed.

En dit was vir hom erger.

Want hy was lief vir sy sussie.

Van voor sy gebore is.

Sy’t gehuil.

Hart stogtelik.

Soos net ‘n baba dogtertjie van nog nie 9 maande nie kan huil.

En hy’t gehuil.

Oor die stamp teen die kop.

En oor die onvermoe.

Oor die goeie bedoelinge wat skeef loop.

In sy lewe sou Frans nog baie daaroor huil.

Hy was nie ‘stout’ nie.

Hy’t dit geweet.

Maar op ‘n manier is dit wat in die oomblik kom sit het en sy Ma het die Evangeliese oomblik uitgekoop, midde in die storm van 2 huilende kinders, om vir hom te verduidelik dat ons baie verkeerde dinge sal doen en ons enigste hoop, ons enigste troos, is dat Jesus ons vergewe en ons help aan die lewe.

Frans is dankbaar vir sy Ma.

Nes hy het sy ook maar net kon kyk in ‘n dowwe spieel.

Haar spieel was die Evangelies Gereformeerde Blye Boodskap wat in die NG Kerk van die sestiger en die sewentiger opgehou is.

Dit was deur beskikking haar spieel.

Want as daar ‘n God is dan’t God tog sekerlik beskik dat sy aan die Suid punt van Afrika gebore is, die eerste dogter van Andries Daniel Faber en Catherine Dorothy Verster, wie sou groot word om te trou met die seun van ‘n Franse vlugteling en ‘n Ierse Katoliek wat sy lewe sou gee aan bediening van die Evangelie en sakramente en bevestiging van huwelike en hou van begrafnisse?

Beskikking.

As daar ‘n God is, dan was die God tog sekerlik nie afwesig, 1000 jaar gelede, hier by die ‘Tempel van die Wolk Woning’ in die Jishing Berge, waar ‘n duisend mense op een slag sop ge eet het uit ‘n enkele pot nie?

Frans en sy dogtertjie stap die Tempel deur.

Van wierook bak na wierook bak.

Op teen die trappies.

Die eerste bid plek is vir gewone goed soos kos en klere.

Hulle elkeen steek 3 wierook stokkies aan en plant dit langs ander wierook stokkies buite die kamer waar die beelde van Bhuddas wag.

Binne, voor die groot beeld van ‘n effe oorgewig, vriendelike man wat kruisbene sit, is daar bordjies met vrugte en gebak.

Helder kleurige lappe hang van die ongelooflike mooi geverfde plafon tot omtrent ‘n meter bo die grond.

Die geel en groen en rooi en blou soos verf wat drup uit gedetaileerde krulletjies en versiering.

Nee, meer soos toue waarmee opgeklim kan word in ‘n skool saal wat dubbel diens doen as Gymnasium vir die Standerd 2 klas se LO periode.

Mooier.

Maar net so ‘daunting’ soos daai toue.

Want niemand kan klim nie.

Op teen die trappe, by die volgende bid plek is daar ‘n beeld waar gebid word vir gesondheid.

Terwyl Frans en sy dogtertjie se twee maal drie wierook stokkies die koue vroee winter lug geur, dink hy daaraan dat ons almal tog op ‘n manier dieselfde is.

In wat ons hoop.

En wat ons besef.

Ons almal hoop om genoeg te he.

Genoeg om van te lewe.

Om vir ons gesin te kan sorg.

Skuiling teen hitte en koue.

Klere.

Kos.

En ons almal hoop om gesond te wees.

Niemamd van ons, of ons nou deur beskikking in die Weste van Europa gebore is, of die Verre vreemde Ooste of die wilde onbekende Suidpunt van Afrika, ons wil nie leef onder die las van siekte nie.

En op ‘n manier weet ons almal dat, op die ou einde, na al ons pogings, die uitkomste van hierdie dinge nie regtig in ons eie hande vasgehou word nie.

Dat daar ‘n Ander is.

Uit Wie ons lewe tot ons kom.

‘n Entjie verder op, by die volgende bid-plek, word daar gesmag na krag.

Vermoe.

Om te kan.

Want hierdie lewe vra van ons almal deursettingsvermoe.

Om te kan aanhou.

Want dit is meedoenloos.

In die ritme van verloor en wen en weer verloor.

Frans en sy dogtertjie steek elkeen weer 3 wierook stokkies aan.

Hulle bid nie.

Of miskien bid hulle tog?

Want in hulle elkeen se harte is daar hoop.

“I made a wish, Daddy”, se sy dogtertjie vir hom in Afrikaans en Engels en Chinees gemeng.

Want dis haar taal.

Hierdie dogtertjie wat ook deur beskikking tot lewe gekom het.

En deur beskikking so anders lewe as haar twee ouer Sussies en Ouboet.

So anders groot word.

“Wat het jy gewens, my Poppie?” vra Frans, nuuskierig om te weet wat lewe in haar hartjie.

“I wished that we will be happy. Dat ek die Kindergarten ding sal regkry. En ha-ou Ren sal wees.”

Haar wereld.

Haar hart.

En dan as hulle binne kom, in die saaltjie waar die groot beeld van ‘n sterk man met ‘n swaard in die hand en ‘n voet op die kop van ‘n roofdier, die spasie domineer, dan vra sy:”Ta shu shy?”

“Wie is hy?”

En Frans verduidelik dat hy ‘n voorstelling van vermoe is.

Frans weet ook nie regtig nie.

Hy ken nie Bhudisme nie.

Hy’t nog net fragmente daaroor gelees en by homself gedink dis heeltemal te ‘n ingewikkelde sisteem van denke om mee sin te maak van die lewe.

“Hy’s sterk”, verklaar sy dogtertjie.

“Hy lyk so”, stem Frans saam.

En dan mik hulle weer boontoe.

Nog ‘n stel trappe op teen die berg, deur die Tempel Kompleks met sy ongelooflike tuine en verstommende argitektuur wat skuins teen die berghange opklim, boontoe.

Die volgende bid plek is vir Wysheid.

Kos, klere, skuiling.

Gesondheid.

Vermoe.

Wysheid.

“Sonder wysheid maak ons dit nie, my Pop”, verduidelik Frans, meer vir homself, as vir sy 4 en ‘n halfjarige dogtertjie wat styf teen hom staan.

“Wat is wysheid, Daddy?”

“Miskien om te weet?

“Om te weet hoe om ‘n Pappa vir jou dogtertjie te wees?

“Om te weet, as jy ‘n Pappa is, hoe om Man vir daai dogtertjie se Mamma te wees?

“Om te weet wat is goed en reg?

“Wat is belangrik.

“Wat is die beste om te doen en die beste redes om dit te doen.

“Miskien is wysheid om te weet hoe om te lewe, midde in die verloor en wen en weer verloor, op so ‘n manier dat jy nie ander seermaak nie, maar help?”

“Wa sijangjou wysheid, Daddy.”

“Ek wil he, wysheid, Pappa.”

“Dan het jy dit al, my Pops, want om dit te wil he, en te weet dat jy dit nodig het, dit is miskien die grootste wysheid.”

“En jy, Daddy. Nie jou hou. Jy’t dit ook”, verklaar sy.

En hulle steek elkeen hulle 3 wierook stokkies aan.

Staan ‘n oomblik in die skoon berg lug.

Steek die stokkies, langs mekaar sin, in die wierook bak, by baie ander wierook stokkies wat die lug versier.

Hulle harte hoopvol.

Saam.

Vol verlange.

Dat wysheid hulle sin sal wees.

Dat hulle sal weet.

Hoe.

Om te lewe.

Nou stap hulle Suid en Noord.

Kante toe.

‘n Onderbreking in hulle boontoe mik van wierook bak tot wierook bak.

Hier, op hierdie vlak van die Tempel is daar ‘Pagodas’.

Een aan die Noorde kant.

Opgerig in die 1600’s.

Om belangrike dokumente en instrumente te bewaar.

13 meter hoog.

Uit klip en teels gebou.

Ook, om te onthou.

‘n Man wat voor daardie jare baie beteken het vir die mense wat hier geleef het en gekom het.

Aan die suidekant staan die ouer ‘Pagodas’.

Wat nooit verwoes was deur oorloe teen Japanese of tyd of weer nie.

‘n Grote wat hoog die hemel in toring.

Omring deur vier kleintjies.

En dan ‘n entjie verder Suid, 3 soortgelyke ‘Pagodas’ wat bekend staan as ‘The Three Abots’, waar 3 manne begrawe is.

3 manne wat kort op mekaar se hakke hard gewerk het om hierdie Tempel te vestig.

En die werk te doen, wat hulle gedoen het.

Die Tempel, ‘Yunju Tempel’, soos dit in Chinees bekend is, was ‘n plek waar tekste geskep en bewaar is.

Vir die 1ste 6 of 700 jaar van die Tempel se geskiedenis is ure en ure en dae en maande gewy daaraan om Sutras in Chinees te vertaal en op klip tafels en hout tablette en papier te verewig.

Iewers langs die stroom van tyd het almal vergeet van die werk wat gedoen is en eers weer in die laat 1940’s is die klippe en tablette in grotte, hoer op teen berg, ontdek.

En uitgehaal.

En skoongemaak.

En is nie net antieke Sutras gevind nie, maar geskiedenis van hierdie mense en wat hulle gesien het en gedink het en beleef het.

Frans wonder of die drie ‘Abbots’ ooit gedroom het dat wat hulle doen, nog ‘n duisend jaar later daar sal wees?

En of hulle van mekaar geweet het?

Of hulle beplan het om een na die ander die werk te doen en diep spore te trap wat nie deur die wind toegewaai sal word nie.

En hy wonder oor sy eie lewe, terwyl sy dogtertjie in haar bloedrooi winter baadjie tussen torings hardloop.

Hy wonder nie of hy diep spore getrap het nie.

Want om spore te trap is nie deel van die begeertes van sy hart nie.

Lig loop.

Dis eerder waarvoor hy hoop.

So, dat selfs al sou sy voete vir ‘n oomblik in druk op die sand waar hy tree, die Wind spoedig sal kom sodat tekens van sy teenwoordigheid spoedig spoorloos sal verdwyn.

Hy weet sy vinger merke sit.

Op sy kinders.

En hier, vandag, so tussen die torings wat die ‘Abbots’ onthou, bid hy weer: “bewaar hulle van my bose, sodat hulle ongeskonde kom by groot mens wees en kan wees, sonder huiwering, alles wat hulle geskep is om te wees, en kan leef, sonder vrees, uit alles wat in hulle geplant is van nog voor ek en sy kon hoop of droom om Pa en Ma vir hulle te wees.”

En Wind ritsel deur die herfsblare.

En die strome van water vloei verby in die voor.

Berg af.

Rivier toe.

En sy dogtertjie vat sy hand.

En saam klim hulle die laaste trappies van hierdie Tempel.

Tot by die wierook bak wat staan en wag voor die beeld van die vrou met ontelbare hande.

In elke hand hou sy iets vas.

‘n Vis in hierdie een.

‘n Borsel in daardie een.

Iets wat lyk soos wind of donderweer in ‘n ander een.

‘n Mandjie in nog een.

‘n Gerf koring are.

‘n Swaard.

‘n Sirkeltjie met ‘n vierkantige gaatjie in die middel.

Wolke.

Reis.

‘n Wa.

‘n Dak.

‘n Boek.

‘n Boekrol.

‘n Hemp of rok of kledingstuk.

Kruie.

Te veel hande met te veel dinge.

Alles.

So verduidelik die brons plaatjie in ongemaklike Engels die betekenis van die beeld.

Sy hou in haar ontelbare hande alles vas.

En sy wil vir ons gee, alles wat ons nodig sou he.

Die enigste vrou tussen al hierdie beelde.

Die enigste een by wie daar spesifiek verduidelik word dat sy angstig is, ywerig om te gee.

Alles.

En Frans wonder oor die dowwe spieel.

Of hier, in hierdie uitbeelding, nie miskien weergegee word, ‘n oogwink nie?

Van wat uit die hoek van die oog gesien is, terwyl met opregte bedoeling gekyk en gekyk is in die dowwe spieel wat vir hierdie mense beskik is nie?

‘n “Glimpse”?

Van Hulle van Wie ons kom?

Die Een Wie gretig is om te gee, al die goeie gawes, ingeweef in verlies en wen en weer verloor?

“Ons almal sien, soos in ‘n dowwe spieel, in ‘n raaisel”, verduidelik Frans vir sy dogtertjie. “En hier, miskien, as hulle hierdie beeld gemaak het, het hulle iets gesien van ons Bron en Lewe? Van Hulle Liefde vir ons wat deur Hulle hand en Woord en Wind tot lewe kom en gekom het en sal kom? Miskien het hulle iets gesien van ons Oorsprong se Gewer-wees, van Self en Wees en Lewe? En dit vertaal in hierdie kunswerk van ‘n vrou met ontelbare hande, waarin sy nie net vashou ‘alles’ wat ons sou mag nodig he om te lewe nie, maar ‘Alles’ wat is en was en sal wees, omdat uit ons Oorsprong alles is en tot ons Oorsprong alles weer kom?”

Miskien.

Soos daardie beeld wat die ou op die plein gesien het, waarvan die Handelinge van die Apostels vertel, wat gemaak is van die ‘Onbekende God’ van Wie hy hulle vertel het?

Hulle steek hulle twee stelle van drie stokkies wierook aan.

Plant dit in die wierook bak.

Nie omdat hulle dink dit het betekenis nie, enigsins, verder as om net die oomblik hier saam te merk nie.

Frans se hart merk ook die oomblik.

Met dankbaarheid.

Want al is die spieel dof, is daar tog genoeg te sien.

Nie net in tekste en boeke en briewe en geskrifte of beelde nie, maar in lewe.

In ‘n Sussie gebore, tot ‘n onskuldige klein seuntjie.

In ‘n groot word, met min vinger merke en nie eens die stank van rook op klere nie.

In ‘n maat wat gekies het om die lewe te deel, ongeag van die verlies en wins en weer verloor wat so noodwendig meedoenloos oor ons spoel.

In 4 kinders, geskenk in ‘n skoot wat, al is sy reip en vrugbaar, nie hierdie skeppende wonder sou kon ken nie, bloot omdat sy gekies het om die lewe te deel, ongeag van die verlies en wins en weer verloor.

En tog die wen daarvan beleef het.

En nou die verlies van kinders wat groot word, om spasie te maak vir ‘n ander wen, van lewe deel met vier uitsonderlike wesens wie self sal wees, soveel meer as wat Frans ooit was, omdat daar ontelbare genade hande is wat keer en dra en onderneem.

In ‘n betowerde lewe.

Vol.

Selfs miskien betekenis vol, ten spyte van die onbeholpenheid en onbelangrikheid waarmee gestrompel is van een verjaarsdag na die volgende.

In Die Weg van die Geskenk wat gee, sonder voorbehoud, Lewe in Oorvloed.

Die volgende oggend staan Frans en wag vir bus 835.

Hy’s oppad Ambasade toe.

Hy sukkel om sy kinders se ‘unabridged’ geboorte sertifikate te kry.

Al lank.

3 jaar.

Hy’t dit nodig.

Hulle wil reis.

En visas moet hernu word.

En beedigde verklarings werk net so lank.

Dis koud.

Hy steek sy hande in sy swart leer baadjie se sakke.

Hy voel iets.

Vat vas en haal uit.

Dis ‘n gevlegde rooi toutjie.

Hulle het dit gister vir hom gegee by die Tempel.

Toe hy die wierook gekoop het.

‘n Armbandjie van soorte.

Miskien om te wys jy was by die Tempel.

Of om te herhinner.

En soos hy opklim.

En sit.

En begin vertel, alles wat maal in sy hart, terwyl die bus sy pad vind na die middestad, weet hy nogsteeds, hy’t nie nodig om ‘n Tempel te besoek om sy God te sien nie.

Hy’t nie nodig om wierook te brand of ‘n pelgrims tog te onderneem nie.

Ons Oorsprong is.

En was.

En sal wees.

1000 jaar gelede en verder, by daardie 3 ‘Abbots’ teen die hange van die berg.

En 45 jaar gelede in die hospitaaltjie op George in Afrika.

En elke oomblik, wat ons beleef, in ons stomp kronologie.

Met ons.

Of ons selfs eens weet of daar ‘n dowwe spieel is om in te kyk, of nie.

En Frans se nog ‘n keer dankie.

Hierdie keer tussen ‘n skare oppad.

Want om te lewe is geskenk en om te Leef.

En alles is, soos dit moet wees, want ons is nie aan onsself oorgelewer nie en ons is nie uitgelewer aan tyd en omstandighede nie.

En iewers, diep in sy hart, waar hy selde kom of kyk, weerkaats ‘n hoop, vaal onder die stof, dat tog, op ‘n manier, in sy wees en leef, die spieel vir ‘n ander dalk net effe minder dof sal wees.

Miskien.

Tog.

Uit die Hand van Hulle wat nie laat vaar die werke van Hulle hande nie?

Frans Reisema en die Spieel

Dis ‘n ou storie wat in Frans se kop maal vanaand.

Hy staan hy Liuliqiao Oos Stasie.

Hy wag vir die bus.

Dit reen saggies.

Almal soek skuiling onder die effense dakkie van die lang silwer bus stop.

Hier en daar staan ‘n haastige een, sambreel in die hand, in die pad.

Kyk links of die bus nie al aankom nie.

Dis nie in hierdie oomblik dat die verhaal skielik by Frans kom spook nie.

Al heeldag draai dit om en om.

Maar in hierdie oomblik val dit skielik in plek.

Ons vertel ons kinders van ‘n dogtertjie met ‘n bose stiefma.

Daar’s ‘n paar sprokies waarin stiefmas die antagonis speel.

Hansie en Grietjie het mos ook ‘n selfsugtige stiefma wat hulle houtkapper Pa oortuig om die kinders in die woud te los?

In die vertelling wat Frans hier by die bus stop onthou, is die prentjies van ‘n dogtertjie en dwergies.

Sy Ma het die storie vir hom gelees.

Dikwels.

By slaaptyd.

Na gebid en Bybel gelees is.

Maar die prentjies in Frans se kop is die van die Walt Disney Film wat hy saam met sy boetie gaan kyk het by Kine 500 in Newton Park.

Hulle het bus gevat.

50c betaal vir die fliek.

Pouse tyd het hulle ‘n roomys gekry en Wine Gums gekoop.

En toe, na Spieel Internasioneel, kom die hoof vertoning op die skerm, nadat die diep rooi gordyne dramaties oopgetrek is.

Happy.

Dis die dwergie wat op Frans die grootste indruk gemaak het.

Of miskien het hulle hom Dopey genoem in daai film.

Mens onthou nie altyd so mooi nie.

Die stiefma kyk in die spieel en vra met groot gedoente: spieeltjie, spieeltjie aan die hand, wie is die mooiste in die land?

Sy wil natuurlik hoor dat sy die mooiste is.

Ons almal wil dit hoor.

Net mooi.

Maar die spieel jok nie.

Nooit nie.

En die res ken jy.

Want eerder as om tot vrede te kom met wat sy sien, vaar sy uit op ‘n verwoestende veldtog om van Sneeu Witjie ontslae te raak.

Sneeu Witjie is natuurlik nie net fisies mooi nie.

Sy is onskuldig.

En goed.

Terwyl haar stiefma, in kontras, in die spieel haar eie boosheid sien.

Soos Frans.

Die dat die fabel flatter in sy gedagtes.

Want hy kyk in sy eie spieel.

Nie met die vraag “wie’s die mooiste” nie.

Bloot, “wie’s ek”?

En, asof die Lig helderder val, sien Frans iets anders.

Iets wat hy nog nooit te vore opgelet het nie.

Hy sien sy lewe.

Sy wees oor 45 jaar heen.

En in die wees ingeweef, ‘n donker draad.

Gal swart.

Met spatsels gif grys.

En as hy vra, “wat is dit?”, dan kom ‘n antwoord wat vir hom netso swaar is om te hoor as die antwoord van die spieel van die storie van baie lank gelede.

“Al jou ‘liefde’, jou ‘goedheid’ en ‘goed doen’ is besoedel. Jy’t mooi geleef. Maar in jou doen is ingemeng die toksiese hartseer van angstige selfsug. Van hoop, dat in jou doen en late, daar wins sl wees. Van wederkerigheid. En om lief te he, sodat jy liefgehe kan word, is geen liefde nie.”

Frans se spieel is ongenaakbaar.

Wreed.

In al sy eerlikheid.

Want as die waarheid skyn oor 45 jaar, dan is daar niks.

Wat na iets gelyk het, bloot skaduwees, verdryf deur Son wat skyn op wees wat nooit was nie.

En as die skaduwees verdwyn, in twaalf uur Lig, dan is die werklikheid onhoudbaar.

Want wie wil dan na amper 5 dekades kaalgat staan met leed hande?

Lank gelede het Fras geleer dat goed en dinge en goedters sonder betekenis is.

Dat al wat waarde het, liefde is.

En in sy dae en maande het hy probeer.

Om goed te doen.

Goed wat meer is.

Nie groot nie.

Dieper.

Wyer.

Wat raak en help en meer maak.

Maar nou …

Nou wys die spieel ‘n ander storie.

Een wat Frans dompel in ‘n oorweldigende hartseer.

Bedrenk met teleurstelling.

Selfs hierdie lewe, opsetlik gekies, so leeg soos …

Soos ‘n pakkie sigarette op ‘n laat Vrydagaand.

Soos ‘n yskas na weke sonder inkopies.

Soos ‘n botteltjie bier op ‘n warm dag.

Dol leeg.

En lee goed word weggegooi.

Of soms vol gemaak.

‘n Skat in kleipotte.

Iewers het Frans iets daarvan gehoor.

Miskien is daar skatte?

Miskien is daar ‘n ander manier?

Maar op hierdie oomblik, as bus 835 uiteindelik sy opwagting maak en mense die reen in storm om 1ste op te klim om ‘n sitplek in plaas van ‘n staan plek te kry … op hierdie oomblik verblind die Lig.

Dalk het ons nodig om weer gebore te word?

Weer en weer en weer en nog ‘n keer?

Om van nuuts af te begin?

Die swart gif en grys gal van gister dalk die kompos waarin nuwe wees kan word?

Frans weet nie.

Op 45 weet hy min.

Hy wonder net.

En hoop.

Moontlik?

Miskien kan iets blom?

Frans en die Eensame Graf

Elke dag ry Frans by die graf verby.

Op sy fiets.

Oppad bus stop toe.

In die laat oggend.

En dan weer in die aand, netso skuins voor 9.

Oppad huistoe.

Elke dag dink Frans daaraan dat hy nog ‘n dag by die graf verby hou.

En meeste dae is Frans dankbaar.

Vir nog ‘n dag.

Want ons dae is getel.

En niemand weet of more weer sal kom nie.

Vandag verpoos Frans ‘n oomblik by die graf.

Die laaste paar dae wonder hy of die uiteinde nie dalk beter is as die ontduik van die onvermydelike nie?

Vandag tel Frans.

Sy dae.

Vol gemaak met verlies en wins en weer verlies.

Hy dink aan verwerping.

Mooi skilderye word opgehang in opgesmukte kamers.

Ou karre, selfs al is hulle vervalle, word gevind en weer gerestoreer.

Verlepte huise word gesloop.

En vuil stink lappies word weggegooi.

Hoe baie word ons weggegooi?

Vir Frans is geld nie eintlik belangrik nie.

Was nog nooit.

En hoe ouer hy word, hoe minder prominent is dit in sy lewe.

Jy kan dit sien.

Want hy’t nie veel daarvan opgegaar in store en skure nie.

En dit pla hom nie.

Hy’t genoeg.

Nog altyd.

Selfs toe hy te min gehad het, het hy genoeg gehad.

Verhoudinge is vir Frans belangrik.

Liefde.

Vrede.

Getrouheid.

Die verlies wat aan Frans knaag het niks met geld te doen nie.

Dit het te doen met gedeelde lewe.

En op hierdie oomblik, so dink Frans, is lewe maar altyd half gedeel.

Lank terug het ‘n jong outjie wat Koning sou word, sy God gevra: ‘ondersoek my hart, suiwer my, reining my …’

En dit doen Frans baie.

Want dis maklkik om te blameer.

Dis moeilik om eerlik jou self te sien.

Om te kyk, sonder vooroordeel, na jou eie wese en te sien wat is goed en wat is stukkend en wat het salf nodig en wat is kosbaar.

Om een of ander rede is ons self ondersoek altyd uit balans.

Of arrogant.

Of vernietigend.

Selde skoon.

Van die gebrokenheid waarmee ons belas leef in hierdie werklikheid.

Miskien is dit hoekom priesters en predikante en pastore in eeue gelede so belangrim was en sielkundiges en raadgewers so belangrik geword het?

Iemand wat buite staan.

En kan sien, waarvoor my eie oe blind is.

Die goed en die sleg.

Die heel en die stukkend.

Die stukkend verteer Frans die laaste rukkie.

Miskien omdat sy kinders groot word.

Sy seun is fort.

Om sy eie volwasse lewe te begin.

Sy dogters is kort op sy hakke.

En dis goed.

Objektief weet Frans dat dit goed is.

Dis hoe dit hoort.

Dis waarvoor hulle groot gemaak is.

Om volwasse man en vrouens te wees, wat onafhanklik en verantwoordelik kan lewe.

Sy jongste is Kindergarten toe.

En sy ‘vriende’ is stil.

En sy familie is grootliks afwesig.

Ja, dit le ook nog rou in Frans se wese.

Daar is iets spesiaal daaraan om deur jou eie bloed ontken te word.

“As jy nie goed genoeg is … as jy nie aanvaarbaar is vir jou eie bloed nie … hoe kan jy aanvaarbaar wees vir enige iemand anders?” vra Frans die verweerde wit klip bo-op die effense hopie grond.

En die stilte gee geen antwoord nie.

En Frans klim op sy fiets, want busse wag vir niemand nie.

En minute gaan altyd verby.

Hierdie oomblik net nou vir ‘n oomblik.

En hy hou verby die graf.

Tog dankbaar.

Want dalk is dit nie soveel oor liefgehe word nie?

Dalk is dit meer oor lief wees.

Oor liefde gee?

En wie dit neem, neem dit.

En wie dit nie wil he nie, nou ja, daaraan kan niks gedoen word nie.

Want ons kies net vir onsself.

En selfs ‘n gesloopte huis het ‘n paar bakstene wat herwin kan word.

En ‘n vuil stink lappie kan vrot en die aarde voer om weer iets anders voort te bring.

En dalk is ons waarde nie op gesluit in wie ons om-arm nie?

Dalk is ons waarde sommer net.

Omdat ons is.

En omdat ons is, kan ons om-arm.

Of dit geneem word of nie?

So dink Frans as die bus die snelweg slaan.

Hy dink dit.

Dalk, oor ‘n paar dae sal hy dit kan glo?

En dan sal hy weer dankbaar wees vir die dag wat hy by die graf verby gehou het.

Miskien.

Frans Reisema en die Verdoeseling

En hy was sy hare.

Met geurige kokosneut sjampoo.

Sy lyf met laventel stort jel.

Hy skeer sy gesig en versier sy baard.

Trek ‘n mooi donker blou nuwe denim aan.

‘n Kleurvolle hemp en Adidas Skoene.

Hy spuit parfuum bo oor onder arm.

En hy hoop, met al die moeite, dat hy sal kan wegsteek die donker duisternis, die stukkend en boosheid wat skuil in die kamers van sy hart.

Terwyl hy weet.

In al die jare.

Het al sy pogings.

Gekom tot niks.

Want waar hy kom.

Verwyl vir ‘n oomblik.

Uiteindelik breek die stank deur die roosmaryn en vlug hulle van die pyn.

Frans Reisema en die Vlug

Vandag het Frans gevlieg.

Miskien vlug hy nog sy hele lewe.

Maar vandag het hy gevlieg.

Agteruit.

So 3 meter.

So 40 cm bo die grond.

Hy was oppad huistoe.

Dis ‘n Donderdagaand.

Eers moltrein tot by Liuliqiao Oos Moltrein Stasie.

Dan bus 835 tot by Sili Stasie.

Die bus is vollerig.

Nie soos Vrydagaande nie.

Maar vol genoeg dat Frans moet staan, so met sy boud teen ‘n stoel se rugleuning.

Tablet in die hand.

Hy kyk ‘Modern Family’ vir ‘n bietjie ‘comic relief’ en om die 35 minute tot by Doudian ‘n rapsie vinniger te laat gaan.

Die drywer het remme aangeslaan.

Hard.

Skielik.

En Frans het gevlieg.

Sy skouers druk teen die bestuurder se konsole.

Sy tablet le op die 2de trappie van die bus se voordeur.

Die draadjie van die oorfone soos ‘n naelstring uitgestrek oor die vloer tot by Frans se linker oor.

Daar is ‘n stilte in die bus.

Frans weet nie of dit hyself is wat ‘n oomblik katswink is en of dit geskokte stilte van pasasiers is nie.

Hy rol op sy maag.

Strek sy regter arm teen die trappies af en tel sy tablet op.

Kom tot op sy kniee.

En dan hoor hy ‘n paar stemme wat ‘n koor word, wat angstig vra of hy ‘okay’ is.

En hy staan op.

Sy kop het ‘n knop.

Sy ego ‘n diep blou kneusplek.

En op ‘n manier het hy terug gevlieg in tyd.

In sy siel.

In sy wese.

En sonder dat hy dit weet op die oomblik, het die skielike rem en die dramatiese vlug, hom terug geneem.

Na goed in hom wat nog nie afgehandel is nie.

Ons het almal goed in ons wat nog nie afgehandel is nie.

By Sili Stasie, soos die bus die stop nader, bekyk die drywer Frans vraend.

Hy wil seker mak Frans is nie kwaad nie.

Dit sien Frans in sy oe.

Hy’s seker bang Frans sal kak maak.

Iewers gaan kla.

Frans glimlag.

Se vir hom dankie vir die rit.

En klim af.

Gaan haal sy fiets om die 2 kilometer tot by die huis te trap.

Terwyl hy ry in laat herfs koue, lag hy klip hard.

Hy sien homself trek deur die lug en die stom geslaande pasasiers.

En dan ry hy by die graf verby.

Elke dag ry hy by die graf verby.

‘n Eensame graf, in ‘n verslete veldjie, agter die Beijing Nationalities University.

Elke dag dink hy dis nog ‘n dag wat hy by die graf verby hou.

Elke dag weet hy, dit sal nie vir altyd aanhou nie.

Iewers sal daar ‘n dag wees dat hy nie by die graf verby ry nie.

En niemand sal daarvan weet nie.

Dit sal maar net nog ‘n dag wees.

En die graf sal eensaam staan en wag, vir die volgendes om te kom.

En dan ontketting ‘n reeks gebeure.

Van die oomblik dat Frans by sy huis instap.

Asof sy vlug hom deur ‘n portaal geneem het, na ‘n plek waar hy nie anders kan as om sy eie monsteragtige siel te sien nie.

Die stukkend.

Die ‘ugly’ wat hy so bekwaam versteek tussen glimlag en verfynde vriendelikheid.

Sy vrou en kinders onskuldige bystanders in die verwoestende spoor van vernietiging.

Vir 7 dae en 7 nagte worstel Frans.

Stoei met almal om hom.

Terwyl hy eintlik stoei met homself.

Met sy gebroke verstoteling skap.

Wat sy werklikheid is.

Vandat hy kan onthou.

En sy werklikheid word, met elke tree wat hy gee.

“Miskien is dit beter om eerlik te wees”, mompel Frans, terwyl hy fanaties aan sy huisie se vloere en mure skrop, in ‘n poging om beheer oor iets te kry, want hy het nie beheer oor sy lewe nie.

Of miskien is dit nie dat hy nie beheer oor sy lewe het nie.

Niemand het ‘beheer’ oor sy lewe nie.

Meegesleur is elkeen van ons, deur tyd en omstandighede, waaraan ons niks kan verander nie.

Miskien is dit eerder dat Frans skrop, want anders moet hy eerlik wees met homself.

Oor sy patalogie.

“Nog altyd. Nog altyd was dit maklik vir mense om weg te stap. Van my af.”

Hy sit, met ‘n vuil lappie, plat op die vloer.

Beijing se stof, swart en taai op die teel vloer, ingemeng met sy jongste dogtertjie se lekkergoed en kos, waar sy dikwels speel.

Sy vuil siel in sy borskas.

Sy eensame vuil siel.

Sy bang eensame vuil siel.

Liedjies maal in sy hart terwyl sy hande ritmies vryf om vuil te probeer weg was.

“Enkeling. Verstoteling. Dag na dag …

“Weerlose, weerlose mense …

“Wat ek is, is net genade …”

“Verdomde genade”, antwoord hy die lied.

“Want ek is nie veel nie.”

Of Frans sy pad gaan vind, sal ons nie weet nie.

Of daar ‘n pad is, weet ons nie.

“Niks anders as enige iemand anders nie”, herhinner hy homself, terwyl hy die swart water uit die rooi emmer in die toilet afgooi, voor hy nuwe water tap om nog vuil mee te skrop.

“Alleen strompel ons deur die lewe.

“Elkeen op ons eie pad.

“Die illusie van verhoudinge en vriendskap en liefde.

“‘n Bitter sousie wat ons oor alles gooi, om die dis meer eetbaar te maak.

“Maar wat is, is.

“Op die ou einde.

“Na alles.

“Is ons verdwaal.

“Ek.”

En Frans gaan slaap.

En Frans staan op.

En Frans werk.

En Frans lees.

En Frans betaal.

En Frans ry verby die graf.

Weer en weer en nog ‘n keer.

En hy wonder of die grond en die wurms ‘n warm tuiskoms is.

En hy glimlag.

En hy help.

En hy ondersteun.

En hy bewys goedheid en guns.

Terwyl sy siel huil.

Groot vet onsigbare krokodil trane.

Tot die reservoir van smart ook opdroog.

Frans Reisema en sy Ma

Vanaand frommel Frans  ou fotos tussens sy vingers.

Hy bedink vergange se dae.

Dae wat sin gehad het, maar wat, soos sy vriend uit die Vrystaat hom herhinner, nie sin kan gee aan hierdie dae nie.

Dis sy ma se skuld dat hy so in gedagtes verdwaal.

Sy is in die vertreksaal.

Of miskien het sy reeds.

Miskien is ons almal in die vertreksaal, sonder dat ons dit besef, en ons leef asof ons nie weerlose mense op reis van peron tot peron is nie?

Maar, daar kom ‘n tyd wanneer die laaste afkondigging gemaak word.

En hulle jou naam roep, want die vliegtuig wil opstyg en hulle wag net vir jou om jou ‘boarding pass’ in te gee.

Frans haak vas by die vuilngevatte swart en wit foto, wat in die dubbelgevoude A5 pamflet gedruk is.

Voorop.

Hy onthou toe die foto geneem is.

Dit was die sewentigerjare in ‘n ander Suid Afrika.

Sy Pa is bevestig as predikant by ‘n nuwe gemeente, en daardie dae was dit nogal ‘n gedoente.

Heel naweek se besigheid, met weke vooraf se voorbereiding, waarvan hy natuurlik salig onbewus was.

Vyfjarige seuntjies steur hulle nie aan opgetofde gedoentes nie.

Hy was gelukkig daardie tyd.

Sy Sus was bykans pas gebore.

Hy’t ‘n  teroriste pak en speelgoed masjien geweer gehad, wat hom dae lank in Salvia Singel se werf besig gehou het.

Vrydagaande was Kentucky Fried Chicken en Coke op die spyskaart.

Met ‘n vroegaand Somer swem by St Georges Park se Ooenbare swembad en roomys op ‘n stokkie vir nagereg.

Saterdae het sy Pa vleisgebraai en roosterkoeke.

Sondae was Kerk en Sondagskool.

En Oupa en Ouma en Oom en Tannie en Niggies.

Soms sommer net daar in Westering.

Ander kere in sy Oupa se spoorweg huis wat uitkyk oor die hawe.

En partykeer op Uitenhage, waar sy Oom altyd die tafel tennis tafel sal opslaan en hulle eers met sy linkerhand sal wys dat hulle nog baie het om te leer.

Vir Frans was dit onbewustelike dae.

Onbewus van baie goed.

Onskuldige dae.

As jy vyf is glo jy sonder skroom wat die groot mense vir jou se.

Dis eers later dat mens jou eie gedagtes vorm.

Frans onthou hoe sy Ma met hom vroegoggend in die sandpit gespeel het.

Terwyl sy boeties en sussie en Pa nog bietjie slaap.

En hoe hy in haar werk kamer rond gehang het.

Terwyl sy ywerig naaldwerk doen om klere aan hulle lyf te sit.

Altyd aan die gesels.

Op ‘n manier, eerlik.

Met die veronderstelling en verwagting dat hy sal verstaan.

Met ‘n oop oor wat luister.

Haar gesels altyd met ‘n wag voor haar mond.

Want sy het geleef uit lojaliteit.

En as mens leef uit lojaliteit, dan’t mens soms botsende lojaliteite, wat dit moeilik maak om alles bloot te le.

Frans onthou hoe sy Ma met hom Tuba klasse toe gery het.

In die vaal-wit Kewertjie.

Haastig deur Port Elizabeth se strate.

Hy onthou koekies bak voor Somer vakansie op Kenton on Sea.

Blikke en blikke vol.

En stap langs die hoofstrand, met sy Pa wat die bal vir hulle 3 seuns gooi.

Hoog in die lug.

En sy Ma wat hulle almal wit smeer uit sulke blou ‘lotion’ botteltjies met ‘n vyf op, dat die son hulle nie verbrand nie.

Frans onthou aandetes op weeksaande.

Altyd met ‘n nagereg, al was dit dan nou net pienk mousse uit ‘n pakkie opgeklits.

En Bybellees, na nagereg.

En hande vat vir gebede.

Sy Ma bid eerste.

Dan sy ouboet.

Dan sy ander ouer broer.

Dan hy.

En toe sy Sussie oud genoeg is, sy na hom, want sy is die jongste.

En laaste sy Pa.

Met ‘n plegtige gebed.

Vir hulle elkeen en vir hulle as gesin en vir die gemeente waar hulle werk.

Later in die aand, met slaaptyd, dan was daar weer Bybel lees.

En bid.

Die keer lees sy Ma.

Van Dawid en Goliat.

Van Moses en biesies mandjies en slawedrywers en plae en oopngekloofde see, van strydwaens en Manna en kwartels, van ‘n slang op ‘n stok en ‘n beloofde land en seuns weggevoer in balingskap, en ‘n leeukuil en ‘n vuuroond.

In sy Ma se lees hoor hy opregte geloof.

Toewyding.

Na die lees kniel hulle langs die bed.

Sy Ma tussen hom en sy boetie.

Want hulle deel kamer.

En hulle bid weer.

Die keer eerliker.

Vir die mense agter die yster en bamboes gordyn.

In lande waarvan Frans niks geweet het nie.

En vir vergiffenis.

Dat Jesus sy hartjie skoon sal wees.

Elke aand oor-en-oor, asof Jesus nie klaar gewas kry nie, of Frans net te morsig is om skoon te bly.

Daai tyd het Frans nie geweet nie, maar hy het gebid.

En hy’t geluister as sy Ma bid.

Vir hom en hulle.

Dankbare gebede.

Wat in Frans die oortuiging wakker gemaak het dat ons leef uit God se hand.

En dat ons ‘wees’ kosbaar is.

Wat van al die gebede geword het, weet Frans nie.

Dalk, deur dekades heen, het hulle tot as verbrand in die wierook bak vooor God se troon?

Dalk, brand hulle nog, daar in die troonsaal, in ‘n ewigheid ongeaffekteer deur tyd en kronologie.

Nou leef Frans agter die bamboes gordyn, en gee Engels vir die kinders en kleinkinders van die mense wat ook kinders was, toe hy kind was en vroom langs sy Ma gekniel het.

En in hom brand nogsteeds ‘n oortuiging.

Dat God is.

Miskien ‘n oortuiging in hom aan die brand gesteek deur sy Ma?

Hoe dit ookal sy – hierdie oortuiging het hom gedra, en dra hom, terwyl hy voort strompel in die kort gangetjie van die toonbank waar die bagasie geweeg word tot by die ‘boarding gate’.

Sy Ma het hom geleer dat hy kan.

Om hom te staal teen die lewe, miskien te veel, dat niks onmoontlik is met harde werk en deursettings vermoe nie.

En sy’t hom geleer om te luister.

Hoeveel dae het Frans onder die ronde stinkhout tafeltjie met sy groen sybokhaar tafeldoek gele?

In die sitkamer.

Gele en luister.

Terwyl sy Ma luister.

Na vrou op vrou, wat hart kom oopmaak.

Frans onthou nie regtig wat alles vertel is in die sitkamer nie.

Maar hy onthou sy Ma se oor.

En haar versigtige raad gee.

En haar ywerige gebede bedrup met liefde.

Daar is te veel om te onthou.

Die dringendheid wat oor haar gekom het toe sy met kanker gediagnoseer is.

En wat in haar vasgesteek het vir dekades na die dokters haar vertrek voorspel het.

Dis nogal iets om in jou dertigs te hoor jy’t miskien ‘n jaar oor en dan dit te maak tot by oud wees en beroerte kry en heup vervanging en gedagtes verloor.

Dis geskenk.

Geskenk met las en verlies.

Frans dink vanaand aan sy Ma se onkreukbare lojaliteit aan sy Pa.

Tot haar eie skade.

Deur alles.

Dis beautiful.

Hy het, soos die ou gese het, ‘n geskenk gekry wat baie meer werd is as goud of silwer.

Sy sou ‘n goeie dokter kon wees.

Sy sou ‘n ’empire’ gebou het as sy die kans gehad het om haar alles in ‘n besigheid in te sink.

Sy sou skoolhoof en inspekteur geword het, as sy aanhou skoolgee het, verby hulle geboorte en die Kerk en die dien.

Sy het besluit om niks van daai goed te wees nie.

Om vrou te wees vir haar man.

Heel eerste.

Altyd fyn versorg, vir hom.

Altyd nederig onderworpe aan sy wil, al het sy geweet of gedink, daar is dalk ‘n ander pad.

Altyd in diens van sy roeping.

En van ons, haar kinders.

Besig om ons te leer.

En te klee.

En te voer.

Besig om, tussen bid ure en vrouediens en kinderkrans en bazaar en jeug-byeenkomste en Pinkster dienste en Sondag tee en Kerkraadsvergaderings heen, iets bymekaar te maak.

Om vir musieklesse te betaal.

Of ‘n skool toer.

Of ‘n ekstra ietsie om te help met Universiteits gelde.

Altyd.

In diens.

Van ander.

Dis laat as Frans die gevrommelde pamflet wegsit by die paar herhinnering goedjies wat hy soms uithaal om te onthou.

Sy Ma was nie Moeder Teresa nie.

Dit weet hy goed.

En dat daar kamers in haar hart was wat hy nooit geken het nie, dit kan nie betwyfel word nie.

En dat daar verwydering gekom het.

Tussen hom en haar.

Toe hy destyds nie meer ook nog in haar man se diens wou staan nie.

Dit is.

Maar miskien, as alles gese en gedoen is, dan kan daar nie verwydering kom tussen ‘n Ma en haar kind nie.

Want sy plant iets.

Iets van haar self.

Baie meer as wat ‘n Pa kan, belas met ambisie en werk.

En wat sy geplant het word bome.

Ten goede en kwade.

Dit word woude.

Woude wat nooit verwoes kan word nie.

En miskien is die beste wat Frans kan doen, om sy Ma en al haar liefdesdiens te eer, om sy eie vrou lief te he, en haar nooit te besit nie, maar aan te spoor om alles te wees wat haar hart begeer, in vryheid.

En om vir sy kinders ‘n oor te he wat luister.

En by hulle in te haak.

En wanneer hy onder die ou neut boom sit, op sy plankies bankie, om die wierook bak in die troonsaal vol te hou.

Met die lieflike geur van dankbaarheid.

Ook vir haar.

En dit wat sy is en was en sal wees.

3 jaar terug het Frans haar gaan groet.

Haar styf teen hom vasgedruk, daar op die stoep voor hulle strandhuisie en haar herhinner dat hy haar lief het.

Dalk het sy geweet dis sy laaste groet.

Dalk het sy gehoop dit is nie.

As hy agteroor le, in die warm Beijing Somers aand, se hy vir oulaas: Koebaai, Ubi. Dankie.  Well done. Ek sien uit om weer te sien, as ons weer lewe, sonder die stukkend. Jy’t goed gedoen. Vir ons almal.

Frans Reisema en die Evangelie Lied

image

Frans is ‘n ‘hummer’.

Altyd aan die neurie.

Een of ander wysie sonder woorde.

Wat later woorde kry.

Soms is die melodie die van ‘n ou Afrikaanse Volksliedjie.

Ander kere betrek die klanke van Kerkorrel of Koos du Plessis sy hart.

Party keer is dit Brenda Carlysle of Jeniffer Rush wat by hom besoek afle, uit die tagtiger jare van sy tiener dae.

En elke liedjie kom met herhinnering.

Of idee wat maal.

Wat vorm kry op die ritme van vergange dae se klankbaan.

“Nou moet jy regtig vir jouself ‘n ander wysie soek”, se Frans se vrou vir hom toe sy vroegoggend in die kombuis inkom en hom by die tafeltjie met ‘n koppie koffie kry.

En Frans besef die wysie draai nou waarskynlik al ‘n hele paar dae op die draaitafel van sy wese.

En hy wonder hoekom.

Dis nooit ‘n volledige liedjie wat op die ‘playlist’ is nie.

Altyd net so stukkie.

“Kry die lewe sin en vind ek rus in Hom.” speel dit oor-en-oor.

“Toe ek opstaan en nog vermoeid my hand in Syne sit, kry die lewe sin en vind ek rus in Hom.”

Die res van die lied is verlore op die slagveld van die lewe.

Maar hierdie woorde draai.

En Frans weet nienhoekom nie.

Want hy is nie ‘vermoeid’ nie.

En die sogenaamde Teologie van die Evangelie Lied is vir Frans maar redelik bedenklik.

Maar so is dit.

Die goed wat ons oor en oor hoor en weer en weer sing, soos die dae en weke plek maak vir maande en jare en ons groei van kleuter tot tiener, dit steek iewers vas en kom altyd weer by ons op.

‘Sin’.

Dat die lewe ‘sin’ kan he en ons siele ‘rus’ kan he, dit is miskien die vishoek wat Frans se wese vang?

Want ‘sin’ is vir hom belangrik.

En om met ‘n siel in be-‘rus’-ting te lewe is waarvoor Frans elke dag hoop.

Dalk is dit omdat Frans homself teen soveel ‘vermoeide’ mense vasloop?

Mense wat moeg is.

Moeg vir die lewe.

Moeg vir die stukkend en die seer.

Die teleurstelling.

Dalk is dit hoekom die kinderjare kerklied so vasteek in sy stem?

“Dit is in ons Oorsprong dat ons ‘sin’ en ‘rus’ vind”, verduidelik Frans vir sy vrou, in ‘n poging om dit wat tot vervelens toe en tot irritasie van almal om hom so oor en oor die stilte versteur waar Frans homself bevind.

“Maar dis ‘n bietjie oppervlakkig”, se hy, “die liedjie”.

“Dis nie sommer net vir opstaan en my handjie in Jesus se handjie sit nie.”

Dalk was dit die gesprek om die aandete tafel wat die ding in Frans wakker gemaak het?

By die wees-huis het hulle ‘n Amerikaanse gesin ontmoet.

‘n Man.

Sy vrou.

Hulle dogter van 12 en seuntjie van 9.

Hulle reis.

Die gesin.

En neem foto’s en videos.

Vir ‘humanitarian organizations’.

“Om iets goeds, iets ‘sin’-vol te probeer doen”, verduidelik die man in Frans-hulle se werfie, langs die oop vuur waar stukkies hoender op vlou kole wag om gaar te word.

En dan gesels die vrou oor die Verre Oostelik Land waar hulle is.

En oor Godsdiens.

En hulle eie soeke na ‘n eenvoudiger lewe.

En sy maak die stelling:”It seems, as long as you don’t try to Evangelize anyone, you won’t get in trouble for your religion.”

En Frans se dogter vra heel onskuldig:”Wat is ‘Evangelize’?”

En Frans glimlag verlee, want sy kinders wat gebore is as kinders van ‘n NG Kerk Predikant, blyk heel onbeholpe te wees in die sake van Kerk en Godsdienstigheid.

Onkundig eintlik.

En Frans verduidelik vir haar:”Dis wanneer jy vir iemand vra of hy ‘Jesus’ ken en probeer om hom te ‘bekeer’.”

En dan besef hy die taal wat hy gebruik is onvoldoende, want van ‘bekeer’ en ‘Jesus ken’ weet die kind nie eintlik iets nie.

Sy ken God en Christus.

Sy bid.

En sy leef met ‘n wete dat ons lewens geskenk is.

Geskenk uit die hand van die Een uit Wie ons kom.

Maar sy’t nog nooit nodig gehad om ‘n ‘sondaars-gebed te bid nie.

Sy’t nog nooit behoefte gevoel om weg te draai van ‘n lewe wat gewoon saam met haar Skepper geleef word nie.

“Party mense glo dat God net sommige mense lief het”, probeer Frans verder in sy onbeholpenheid voort strompel.

“Hulle is van die oortuiging dat mense God moet kies, voordat God ‘n verbintenis met hulle maak en hulle red.”

“Maar waarvan moet hulle ge-‘red’ word?” vra sy.

“Nee, dit weet ek nie my Meisiekind.

“Miskien van die verwoesting wat ons almal oorval.

“Miskien van die onbeholpenheid waarmee ons deur die lewe voetter.

“Dalk van onsself.

“Ons stukkend, waarin ons gebore word en waarmee ons omring word, elke dag van ons bestaan, vandat ons aanmekaar geweef word in ons Ma se skoot.

Frans sien die twee Amerikaners en hulle kinders se fronse.

Hy besef hulle is nou ongemaklik.

Hier loop hulle, hulleself vas teen ‘n gesin wat bra stomp is in die dinge van Evangelisasie en heel duidelik buite die ruimte van aanvaarbare godsdienstigheid lewe.

“Dis God wat ons kies”, se Frans vir sy vrou terwyl hy rustig die dompelpompie uitspoel om ‘n vars pot koffie aanmekaar te slaan.

Een pot koffie is nie genoeg vir die twee van hulle in die oggend nie.

Lekker vars moer koffie.

Dis ‘n luukse waaroor Frans dankbaar is.

Toe hulle net in China aangekom het was die kontant min en die koffie kits.

Vir die beste deel van ‘n jaar.

Maar so leef ons deur alles.

En of ons nou kits koffie drink en of ons die voorreg van moer koffie het, in alles is ons dankbaar.

Want ons ontvang.

Elke dag.

Elke oomblik.

Elke bord kos.

Elke stukkie lewe, uit die hand van die Een wat ons almal tot lewe gebring het, en tot lewe bring en tot lewe behou.

“Daar is nie ‘n manier dat ons God kan kies nie,” hou Frans sy noot of nood, terwyl die twee leppeltjies moer in die vlekvrye staal potjie val.

“God maak ons.

“En God draai nie Sy rug op dit wat Hy gemaaknhet nie.

“Nie op een deel of een stukkie of een iemand van dit wat Hy geskepnhet nie.”

“Dis alles goed en wel, my man,” staan Frans se vrou hom teen, terwyl amper kookwater die moer tot geur roep in die sagte vloei van stoom en skuim.

“Wat van almal wat so stoei?

“Almal wat so sukkel?

“Wat leef, aan hulleself uitgelewer?”

“Yip”, stem Frans in.

“Dit is so.

“Beslis.

“Daar is ‘n verdomde oorweldigende massa vermoeides.

“En verkragtes.

“En vernietigdes.

“Bedruktes.

“En beswaardes.

“En befoeterdes.

“Daar is ‘n ontelbare skare wat voort strompel deur die lewe.

“Hulle lewens regeer deur die stukkend, van alles wat hulle beleef het, en alles wat hulle is.

“Alles wat ons is.

“En ek weet nie hoekom nie.

“Want ek het geen twyfel dat God die mensdom is ons totaliteit lief het nie.

“Selfs dit is ‘n argaiese idee.

“Dit weet ek ook.

“Dat daar ‘n God is Wie ons Oorsprong is en in Wie ons lewe vind.

“Dat ons almal heel toevallig uit ‘n een sel blob ontwikkel het

“Dis meer intelektueel.

“Maar waar daai blob vandaan kom of hoe daai blob totstand gekom het kan die slim ouens ook nie se nie.

“So iewers glo ons almal iets.

“Of vat ons ‘n raam wat ons om ons lewens hang.

“I can’t accept your frame”, se die meisietjie nou die aand in moegheid en moedeloosheid vir Frans.  “I’m not you.  I can’t look at life the way you do.  Sometimes I’m tired and fed up and life is crappy and I don’t like myself and everything is shit.  I don’t want your fucking frame.  It is a load of bull.”

Hy was so bietjie uit die veld geslaan.

Frans.

So vir ‘n oomblik.

Want dis nie asof hy mense loop en ‘Evangeliseer’ met sy raampie nie.

Hy lewe maar net.

En as mense hom vra, dan vertel hy hoe dit vir hom lyk.

Deur sy oe.

Op daardie oomblik.

En dit lyk vir hom mooi.

In al die wins en verlies.

In alles wat soveel minder is as die perfekte foutloosheid van sukses en wit hout heinings en uitgekamde lang haar honde wat vrolik bons op netjies gemanikuurde groen grasperke.

Maar hy besef, sy ‘happiness’, wat die teenoorgestelde van ‘vermoeidheid’ en ‘verslaenheid’ is, kan waarskynlyk netso irriterend wees soos sy ‘incessant humming’ vir die mense wat dit die heeltyd moet aanhoor.

Maar netsoos die wysies wat oor en oor op sy stembande kom sit, is die ‘happiness’ nie iets wat hy met moeite kies nie.

Dit is net daar.

Sonder dat hy dit besef.

En dit maak die spasie vol, waar hy homself bevind.

Meeste van die tyd.

Netsoos ‘crappy’ en ‘shitty’ en ‘disappointment’ die spasie in sy vriendinnetjie se hart die meeste van die tyd sonder moeite vol maak.

En hy wonder, Frans, hoe’t dit gekom?

Hierdie ‘sin’ en ‘rus’ en ‘general sense of well-being’ wat in sy hart leef, wat mense so af ‘piss’?

Miskien is dit Waarheid?

‘Truth’?

Miskien is dit dat hy die moed ontvang het om die Waarheid te sien?

Of iets van die Waarheid, nie as ‘n objek nie, maar as ‘n Iemand.

Miskien is dit dat die Waarheid hom oorweldig het.

“Maar God is nie ‘n boelie nie”, spring sy gedagtes tot woorde wat arm aan ‘n gedagtegang is en wat vir sy vrou redelik uit die bloute kom, terwyl hulle drink aan donker swart koffie.

“God dwing ons nie om Hom of Hulle te sien nie.

“Paulus se ‘self-beheersing’ is deel van die vrug, die resultaat van God se Gees in ons”, onthou Frans na-lees werk wat hy dekades gelede vir ‘n preek in die Kalahari gedoen het.

In ‘n tyd toe hy nie eens gedroom het dat hy en sy gesin ooit in hierdie vreemde wereld sou wees nie.

“Self-beheersing.   As ek reg onthou, verduidelik die een ou die Griekse woord so:’the ability to make free choices, because of a truthful knowledge of self and God’.

“Ek dink dis die Waarheid.

“Die Waarheid wat ons oorval.

“En ons die vermoe gee om ‘op te staan’ en ons ‘vermoeide hand’ na God uit te strek.

“En dis nie iets wat ons voor kan vra nie.

“Nie sonder dat ons dit ontvang nie.

“Maar as ons dit ontvang, dan is dit anders.

“As ons die Waarheid kan sien.

“Oor waar ons vandaan kom.

“In ‘n groot Oorsprong-sin en in ‘n klein tyd en plek gebonde sin, dan verander dit ons.

“Dan maak dit ons ‘vry’.

“Of ‘red’ ons.

“Miskien het ons nodig om gered te word van die teleurstelling en die hartser en die stukkend en die misplaaste verwagtinge en die verwronge idees waarmee ons volgemaak word van die oomblik wat ons tot bestaan kom?

“Miskien is dit waarvan ons ge-‘red’ moet word?”, dink Frans nou, vanoggend, moes hy dalk vir sy dogter verduidelik het.

“Ek weet net dit”, se hy jou vir sy vrou, “in alles is dit ons Oorsprong,  die Een uit Wie ons kom, Wie ‘sin’ en ‘rus’ in ons lewens bring.

“Maar dit moet ge-‘bring’ word, dit kan nie ge-‘haal’ word nie.”

Die kombuis is stil.

Behalwe vir ‘n paar vuurwerke wat ver in die afstand skiet.

Vuurwerke.

Daar’s altyd iemand wat iewers hier in die wereld ‘n bleddie vuurwerk aansteek.

“Ons kan nie onsself bekeer nie.

“Ons kan nie regtig ons ‘hand’ in ‘Syne’ sit nie.

“Maar o, donner, ons het nodig om oorweldig te word deur die genade van Waarheid.

“Om te sien wie ons is en was.

“En te sien wie ons geskep is om te wees.

“En te sien dat ons nodig het om inge-ent te word op Hulle.

“Dat ons nodig het om ge-ent te word op die Bron van alle lewe.

“Dis die Evangelie, my meisiekind,” se Frans dit te laat, terwyl sy dogter nog slaap, dae na die Amerikaners klaar gesmul het aan die stukkies hoender wat ook uiteindelik gaar gekom het.

“Dat daar Een Oorsprong is van alles wat is en was en sal wees.

“Dat Hulle skep, in liefde.

“Dat Hulle nie tot niet laat gaan of vernietig enige van dit wat Hulle tot stand gebring het nie.

“En dat ons die beste af is, wanneer ons inge-ent saam met Hulle lewe.

“Dat ons dan, dan eers, loskom van die stukkend wat in hierdie werklikheid gekom het.

“En lewe.

“In rus.

“En met sin.

“Gelukkig.

“Te midde van die wins en verlies wat noodwendig deelmis van die orde waarbinne ons onsself bevind.

“Die stukkend.

“Dis baie.

“Dis te veel.

“Nie net in kinders wat sonder sig gebore word en deur ouers weggegooi word nie.

“In oorlog.

“In moord in stad en op plaas.

“In honger.

“So honger dat ek steel.

“In Ma’s wat so koeg is dat hulle nie omgee om hulle dogters te offer nie.

“En Pa’s wat die offers verslind, sonder gedagte aan kore, en sonder herhinnering as more kom.

“In trek arbeid.

“In Politieke sisteme.

“In vernietigende ekonomie.

“In onversadigbare honger wat gekweek word deur bottels en ‘daycare’ en afwesige ouers.

“Fokkit!

“Die stukkend is om ons en by ons en in ons.

“Ek wonder hoeveel my stukkend my kinders vernietig?

Dis die een gebed wat Frans oor-en-oor bid.

“Verlos my kinders van jy Boosheid.  Maak dit vir hulle, asof niks daarvan is nie.  Sodat hulle ten minste kan lewe, nie met ‘n agterstand nie, maar met ‘n skoon vel.  Waarop geteken kan word, sonder die vuil uitvee merke wat die meeste van ons eers moet maak.”

En die dag begin.

En die liedjie is weg.

Maar die wete dwaal.

En die hoop.

Dat Hulle uit Wie ons kom, in al Hul Goedheid en Guns, Wasrheid sal skyn.

Op Frans.

En in Frans.

En op sy huis.

Sy kinders.

En sy vriende.

En die paar blinde kindertjies met wie hy van tyd tot tyd speel.

En die mense wat gekies het om hulle te versorg.

Want Waarheid is onveranderlik.

Maar dit is nie ons nie.

En ons het altyd weer nodig om die lig daarvan op ons siel te voel.

Soos die son op die groen blare van die Wilger Boom.

Sodat ons kan groei en meer word.

En so kry Frans se lewe sin en vind hy rus in Hom.

Frans Reisema en die Bootjie

image

Frans sit by Jishuitan se meer.

Hy eet Chao Mie Jen. 

‘Fried Noodles’.

Niks soos die Chaomein wat hy by die Sjienese Restaurant in sy tuisdorp gekoop het nie.

Hierdie is lekker.

En om te staan en kyk hoe die ou in die klein winkeltjie dit aanmekaar wikkel is ‘n belewenis van vlamme en geure wat jy nie op TV of in ‘n tydskrif kan kry nie.

Die meer is Frans se eet plek op ‘n dag soos vandag.

Klasdag.

Heeldag.

Behalwe vir die 60 minute tussen 12h30 en 13h30.

Dan stap hy rustig meer se kant toe.

Koop eers ‘n Coke by die Moslem vroutjie se stalletjie.

En dan die noodles by die ou net langsaan, voor hy verder stap, deur die smal straatjies met hulle outydse grys Chinese baksteen huisies, tot by die meer waar die antieke hout tempel staan en uitloer oor die water vir eeue en eeue.

Frans was nog nie in die tempel nie.

Die is toe vir ‘renovations’.

Baie goed in China word ge-‘renovate’.

En wat nie ge-‘renovate’ word nie, word plat geslaan en oorgebou, of vervang met iets nuuts.

Die meer is ‘n oase in ‘n massiewe stad.

Wilgers met hulle treurige groen blare wat afgroei waterkant toe, oral op die oewer.

En restaurante.

Waar Frans nie waag om te eet nie, want hy sal liewer die 10¥ Chao Mie Jen kap en bietjie geduldig wees en dan dalk eendag saam met sy span by een van die restaurante gaan eet.

In elk geval.

Hierdie is goed vir hom.

Hy hou hiervan.

Sit op ‘n klip.

Eet sy vleislose dis met ‘chopstick’ uit die karton bakkie en kyk vir die Oompie wat ‘n vis probeer vang, en die Ouma met haar kleinkind baba wat angstig die mannetjie probeer skoon hou en weg van die water wat net te aanloklik is.

Dan trek ‘n skuit weg by een van die restaurante.

Nie ‘n nuwe gesig nie.

Frans het dit al gesien.

Besoekers klim op die antieke skuit met sy krulletjie dak en vaar uit op die meer.

So 15 minute later vertrek ‘n klein elektriese bootjie stil en ongesiens met ‘drinks’ en ‘snacks’, en net voor Frans terug mik klas toe, dan is die partytjie verby en die gaste klim oogewonde weer aan land.

Vandag, net so rukkie na die skuit begin uit vaar, kom daar ‘n wind op.

Nie ‘n ‘perfect storm’ of iets nie, maar ‘n wind waarvoor die ou Chinese Plesier Skuit nie gebou is nie en die jong lat wat aan die roer is, nie opgelei is nie.

Dan spring ‘n outjie op ‘n net so oud platboom roei bootjie.

Begin roei asof sy lewe daarvan afhang.

Op die oewer staan ‘n ry oersoneel met tou in die hand.

Frans besef dis ‘n reddings poging.

Die tou is vasgemaak aan die platboom roei bootjie.

En die outjie roei na die skuit, sodat die skuit ingesleep kan word, want die wind druk hom te ver, en die outjie aan die roer kom nie die mas op nie.

Die petalje hou so 15 minute aan.

As Frans die laaste happie Chao Mie Jen vat is die tou aan die skuit vasgemaak en die personeel aan wal begin trek met alles wat hulle het.

Die skuit word ingesleep.

Die gaste is veilig.

Drink liewer ‘n drankie op die restaurant se beskutte stoep.

En dan sien Frans hom.

Die outjie in die roei bootjie.

Stadig.

Teen die wind.

Besig om sy pad terug te maak.

Te roei.

Stukkie vir stukkie.

En Frans besef, dis hoe dit is in die lewe.

Soms.

Dan klim jy op ‘n klein roei bootjie, om ouens in hulle groot ‘fancy’ skuit te gaan help.

En lank na die ouens veilig is, dan is jy nog alleen in jou booitjie en jy moet roei dat dit klap om maar jouself weer aan land te bring.

‘Dis okay’, dink Frans.

Die outjie het iets goeds gedoen vandag.

Die waarde daarvan le nie in die mense wat hy gehelp het se dankbaarheid of erkenning nie.

Dit le in hom.

En al moet hy maar op sy eie terug neuk land toe, en al vat dit lank, en al is dit moeilik en eensaam, dis die moeite werd, want hy het gedoen wat goed is.

En om te doen wat goed is, is altyd die moeite werd.

Ons werp ons brood op die water.

Wat daarvan sal word weet niemand nie.

Maak nie saak nie.

Om te werp is goed.

Frans Reisema en Rooi Kappie

image

Vanoggend is Frans die nare Wolf.

Sy kleinste is Rooi Kappie.

Hulle speel in ‘n woudjie so 5 minute per fiets uit die ‘village’ wat sy ken as huis.

Die kind.

Sy was skaars 18 maande oud toe Frans en Kie opgepak het daar in Afrika, en net met ‘n tas in die hand geklim het, om ver op reis te gaan.

Sy’t nou al meer verjaarsdae in Ooste gehad, as wat sy gegun was onder Afrika se son.

Oppad woud toe staan sy agter Frans op die driewiel fiets bakkie ding se raam en die onderwerp van bespreking is Renosters.

“Ek sal graag ‘n Renoster wil he”, se sy.  “Hoekom is hier nie Renosters nie?”

Aai, die vrae.  Frans weet selde hoe om antwoorde te gee op al haar naspeur werk en wonderry.

“Ek hou ook van Renosters”, antwoord Frans, sonder om te antwoord.

“Ek wil een he”, dring sy aan.

“Maar Renosters het baie plek nodig”, verduidelik Frans.

“Dan net ‘n baba Renostertjie”, hou sy vol.

En Frans glimlag, want sy Poppertjie het baie planne.  Laas week wou sy ‘n baba olifantjie gehad het.  ‘n “Siaoda Dasiing” het sy van gepraat, want op 4 weet sy nie lekker van 3 tale wat haar omring nie, en is sy salig onbewus dat daar mense is, soos haar Pa en Ma, wat nie ‘n idee het waarvan sy praat as sy sonder besef oorslaan na Chinees nie.  “Wa siangjo-ou siado dasiing.  Wa ai ta.”   En nog meer, wat Frans nie seker is of dit Chinees is, of Engels of Afrikaans of AfrEngChees nie.

Nous hulle in die woud.

Sy Poppertjie het ‘n mandjie in die hand met twee appels, twee koekies en ‘n botteltjie Pepsi daarin.

Frans staan non challant teen ‘n boom, terwyl sy al singende in die smal woud paaidjie afgestap kom.

En dan se hy:”Hallo daar”, in die slinkste Wolferigge stem wat hy kan uitkry.

En sy is verras, asof sy onbewus was van sy teenwoordigheid.

“Hallo”, antwoord sy vriendelik.

“Wat is jou naam?” vra die Wolf.

“Ek is Rooi Kappie”, bied sy maklik die inligting aan, “ek is oppad na my Ouma, sy is siek, ek het vir haar appels en koekies en medisyne”.

Sy ken die draaiboek van die storie.

“Jitte, maar jy’s ‘n gawe klein dogtertjie”, maak die Wolf praatjies.  En dan die na-vraag:”Waar bly jou Ouma?”

En sy Poppertjie lag.  “Ek gaan nie vir jou se nie!  Jy’s ‘n nare Wolf en as ek jou se waar my Ouma bly dan gaan jy vinnig soontoe hardloop, haar op-eet en probeer om my ook op te eet!”

En sy spring om, gooi haar mandjie neer en storm die woud in, die Wolf kort op haar hakke, met ‘n woeste grom.

“O, so!  Jy probeer wegkom ne!  Dan sal ek JOU maar moet op eet!”

En Frans gryp haar.

En sy se:”Pappa!  Kom ons hou piekniek.”

En Frans is nie meer Wolf nie, maar die blou kombersie word op die woud blare vloer oopgegooi en die appels en die koeikies en Pepsi word bedien.  Die grootste ‘breakfast’-feesmaal wat Frans in ‘n lang tyd gehad het.

“Jy’s ‘n goeie Wolf, Pappa.  Ek was bang vir jou”, se sy terwyl sy aan haar appel kou.

En dan gaan haal sy takke onder die bome, want sy wil ‘n huis bou.

En Frans help haar.

Die pratery is eers op ‘n einde.

Sy Poppertjie konsentreer op die beste langste takke vind, om ‘n goeie huis te bou.

“Geen Wolf gaan my huis omblaas nie”, verklaar sy met die optel en soek saam.

En Frans dink aan die Wolwe van die lewe.

Daars altyd ‘n verdomde Wolf wat alles wil opfok.

As hy nie vir Rooi Kappie en haar Ouma wil verskeur nie, dan wil hy die 3 klein varkies se huise omblaas en die 3 boeties vir aandete eet.

Of jou eers in die strik van skuld vang, en dan met die galgtou om die nek jou wurg en wurg tot jy nie meer kan nie.

Of jou woonbuurt bitter gallig maak met ‘n konstante gesanik oor heinings en honde en opritte en geraas.

Of jou uitmergel by die kantoor, met ‘petty competitiveness’.

Of iets.

Miskien is dit hoekom ons die stories vir ons kinders vertel en Rooi Kappie in die woud speel?

Sodat hulle weet van die Wolwe.

En soos sy Poppertjie ten minste die ‘savvy’ het om om te spring en op die vlug te slaan met die eerste kans wat sy kry.

Al help die vlug nie altyd nie.

Dalk is daar ‘vindication’ in nie jouself offer as ‘n slagskaap nie?

En dan bou hulle huis.

Leuen die takke wat sy bymekaar gemaak het sorgvuldig teen ‘n boom, tot daar iets staan wat soos ‘n bos skuiling lyk.

Sy Poppertjie vat ‘n bossie en vee haar huis se vloer.  “Die gaste gaan nou-nou hier wees.”

Dis vir Frans ongelooflik om tyd saam met hierdie mens te he.

Elke oomblik is ‘n les en ‘n stukkie lewens kommentaar, in-een-gerol met liefde en onskuld.

Iemand vra hom nou die dag:”Wat maak jy in elk geval daar in China?”

En hy sou baie antwoorde kon gee.

“Ek probeer studeer.”

“Ek reis maar ‘n bietjie.”

“Ek staan ‘n bietjie terug.  Na 20 jaar se aspirasie en woeker.  Ander ouens het die luukse van ‘sabaticals’.  Eknhet skoolgee in China.”

Die waarste antwoord, op hierdie oomblik, is egter:”Ek speel Rooi Kappie en die Wolf, met my Poppertjie, op ‘n Lente oggend, in ‘n semi-verlate woudjie.”

Hierdie oomblik.

Dit is …

Wat is dit?

Frans weet nie.

Betekenisvol?

Miskien.

Miskien is betekenisvol die verkeerde woord.

Miskien is dit eg.

More, netsoos alles waaraan Frans die afgelope 20 jaar gewy het, sal die hout huisie nie meer staan nie.

Maar dit sal nie saak maak nie.

Want dit gaan nie oor die huisie nie.

Dit gaan oor die oomblik.

Die wees.

Saam.

Hier op ‘n plek wat niemand anders ken nie.

Besig met iets wat nie regtig saak maak nie.

Wat nie bedoel is om ‘n verskil te maak of wins te skep of toekoms, of wat ookal nie.

Wat sommer net is.

Vir die lekker daarvan.

Nie deel van ‘n groot plan nie, alhoewel dit deel was van sy Poppertjie se planne.

En dis ‘okay’.

Miskien is dit hoe God ook met ons omgaan.

Help ons bymekaar maak aan stokkies en help ons bou aan ons huisies, wat vir ons so geweldig belangrik is, al sal dit nie staan nie?

“Ek weet nie.” se Frans hardop.

“Wat weet jy nie, Pappa?” Vang sy Poppertjie hom in sy gedagte dwaal.

“Ek weet nie of hierdie huis sal bly staan teen die Wolf se ge-‘huff’ en ge-‘puff’ nie?” antwoord Frans te vinnig.

“Maar gaan roep hom”, se sy.

En Frans stap ‘n paar tree weg die woud in.

En die Wolf kom baie naar en kwaai aangestap na die huisie.

“Kom uit klein varkie.  Ek wil joumop-eet.”

“O, nee jou nare Wolf!  Vir my gaan jy nie eet nie.  Ek en jy Pappa het ‘n stewige huisie gebou.”

“Dan sal ek maar hyg en blaas en blaas, tot ek jou huisie onderstebo blaas”, se die Wolf.

En hy hyg en blaas en hyg en blaas, maar die huisie staan.

“Sien jy Pappa!” se sy met n bree glimlag.  “Jy’s verniet bekommerd.  Die Wolf sal ons nooit kan vang nie.”

Verniet.

Bekommerd.

Want miskien is die Wolf wat ons so dreig maar net ‘n storie?

“So what, as ek nie orals kan by-kom nie en nie ‘n baba Renoster of Olifantjie kan aanhou nie?  So what as ek nie die rykdom van Bransons en Zumas kan vergaar nie en nie die aanstellerige faam van ryk  hoer middelklas mense met hulle klein townships in duur woonbuurte kan bekostig nie?  Wat maak dit alles saak?  Wat van dit staan tog op die ou einde?”

Nou die aand bak Frans se vrou koek vir hulle Poppertjie se verjaarsdag.

Nie uit ‘n resepte boek nie.

Sommer so uit haar kop en hart, met al die ondervinding van 33 ander koeke wat te vore gebak is.

En Frans dink daaraan, dat al is ons tasse in die hand lig en leeg, is ons tasse vol.

Met kennis.

En ervaring.

Met belewenis.

En ontdek.

Met ondervindinge van ‘n klomp goed wat aangepak is en geleer is op ‘n interesante lewenspad.

En geen doane en aksyns offisier kan mens dwing om die tas uit te pak nie.

Wat ingepak is, is in.

En altyd weer reg om uitgehaal te word op die tyd wat dit nodig is.

Asof iemand gehelp pak het.

Iemand anders.

Iemand Wie geweet het wat in die tas moet kom, vir volgende bestemmings wat altyd raaisels bly in hierdie oomblik.

Oppad huistoe se Frans se Poppertjie vir hom:”Dit was lekker, Pappa.  Ek hou daarvan om by jou te wees.”

En Frans wonder oor wat alles in haar tassie gepak word.

En of hy kans gaan kry om te sien wat sy eendag uithaal.

En hy wonder oor die ander ‘privilege’ wat ons almal het.

Om gelukkig te lewe.

In ‘n wereld wat moeg gestoei is.

En hy glimlag terwyl sy Poppertjie bloeisels pluk van appelkoos en peer en perske bome, soos die lendelam drie wiel fiets bakkie ding die kronkel paadjie huistoe vind.

Want sy lewe is vol.

En die geskenke wat hy elke dag oopmaak is ‘beautiful’.

Raar en kosbaar.

Frans Reisema en die ‘White Privilege’

image

Frans voel nie vanaand baie ‘privileged’ nie.

Dis Vrydag  skuins voor 10.

Deur die moltrein se vensters sien hy die liggies van Fangshan, Beijing.

Hierdie moltrein-lyn se laaste stukkie is nie onder die grond nie.

Hoog bo snelwee, kronkel sy spoor na die buitewyke van ‘n massiewe stad wat meedoenloos uitwaarts kring met hoe hyskrane wat dapper meer en meer geboue hemel toe trek.

Frans sit op sy kamp stoeltjie.

Die’t hy vir 15¥ by die mark gekoop, want die moltreine is vol, selfs nou, die tyd van die aand is daar dalk sitplek vir ‘n derde van die pasasiers en om 2 ure herwaarts en 2 ure derwaarts te staan is ‘okay’ so elke nou en dan, maar om dit dag in en dag uit te doen maak Frans moeg.

So hy sit op sy eie opvou stoeltjie wat hy afslaan en in sy rugsak steek, by die rekenaar en boeke en kragkabels wat hy elke dag saam met hom sleep.

‘n Kruier, soos miljoene ander kruiers wat eentonig heen-en-weer pendel.

Opstaan.

Eet.

Stap.

Bus.

Stap.

Fangshan-lyn.

Stap.

Lyn 9.

Stap.

Lyn 4.

Darem net twee stoppe tot by Xhizimen.

Stap.

Lyn 2.

Tot by Jishuitan.

Stap.

Klasgee.

Voorberei.

En dan van vooraf.

Huiswaarts.

Na die village.

Hy is ‘privileged’.

Dit weet Frans.

Maar hy voel dit nie vanaand nie.

Om ‘privileged’ te wees beteken seker om te he wat baie ander nie het nie.

En met ‘privilege’ kom ‘responsibility’.

Of so was dit, of kon dit gewees het, miskien, in eeue wat lankal verby gegaan het.

Maar nou?

“Miskien is ek net moeg vanaand”, probeer Frans die donkerte wat nader kruip eenkant toe stoot.

Die verdomde donkerte.

Soos nag wil dit altyd weer die dag oorweldig.

As Frans nie ‘privileged’ was nie, sou hy nie nou op die moltrein gesit het nie.

Dis ‘n leeftyd van ‘privilege’ wat hom tot hier gebring het.

Gebore in ‘n Staats Hospitaal, wat destyds, in die vroee sewentigs die eweknie van enige hedendaagse privaat hospitaal was.

Geskool in Staats Skole, in die middel sewentigerjare, met Swembaddens en Sport Velde en Gimnasiums en Biblioteke wat meeding met die beste wat duur privaat-skole tans adverteer en verkoop.

R5.

As hy reg onthou was dit die skoolgeld wat sy Pa-hulle vir hom betaal het.

R5 per kwartaal.

R20 ‘n jaar.

En dit het musiek-lesse en Drama Klasse en Sport Afrigting en Voortrekkers en Volkspele ingesluit.

Soos almal anders,  al die ander Sub A-seuntjies, was hy onbewus dat daar ook iets anders is.

Hy’t nie eens gedink aan ander nie.

Kinders van 6 of 7 dink nie aan baie meer as hulle self nie, wat nog te praat van bewus wees dat daar dalk, net oor die bult, kinders kan wees wat nie toegang het tot ‘n tiende van dit wat op hom oordadig bedien word nie.

Uit hoe kwaliteit primere en sekondere onderrig is Frans Universiteit toe.

Dit was nie ‘n vraag, ooit, of hy Universiteit toe sal gaan nie.

Nie soos in baie ander huise wat hy later sou ontdek nie.

Dit was bloot ‘n vraag wat hy sou studeer.

Nie dat sy bevoorregte ouers geld gehad het om te betaal vir sy klasgelde nie, maar sy ‘privilege’ het hom toegang gegee, tot meer as Universiteit.

Tot beurse.

Tot lenings.

Tot werk.

En na sewe jaar op Universiteit kon Frans hoogs geskool en sonder skuld die lewe ingaan.

Sy plek inneem in ‘n samelewing wat teen daai tyd al begin verander het, maar waar hy nietemin nog ‘privilege’ kon ‘claim’.

Predikant in die Nederduitse Gereformeerde Kerk.

Oombliklik, as gevolg van sy ‘privilege’, op 26, ‘n Gemeenskapsleier met invloed in Kerk en Skool en Sake-Wereld.

Wat advies bedien en uitkomste beinvloed, soos ‘n ‘Earl’ of ‘n ‘Count’ van ouds.

Sy ‘privilege’ het hom nie gehelp om rykdom te vergaar nie.

Daarvoor sou hy Dokter of Prokureur of Dosent moes word.

Miskien Ingeneur.

Of dalk sou hy Loopbaan Offisier in die Vloot moes wees, in plaas van om net die diensplig af te handel.

Hoe dit ookal sy, selfs met die opdroog van invloed, nadat hy weggestap het van Kerk en Christelik-Nasionaal en krimpende Afrikaner-(King)-Dom, het sy ‘privilege’ hom bly agtervolg, soos ‘n roofdier wat nie kan afsien van sy prooi se reuk nie.

Sy geskooldheid en ondervinding het geleenthede vir hom oopgemaak, dit het mense vertroue in hom gegee, vertroue wat hy uiteindelik agter gekom het meestal misplaas was.

Tog, dit het hom instaat gestel om ‘n betowerde lewe te lei.

Van Kerk na Media en Sosiale Aktivisme, sonder teenspoed.

‘n Lewe, vol, met ryk belewenisse.

En voorregte.

Wat hy na sy kinders kon aangee.

Woon in welgestelde buurtes, besig met die dinge wat welgesteldes besig hou.

Konserte.

Kultuur.

Reis.

Eksklusiewe naweke by eksklusiewe bestemmings.

Kuns uitstallings.

Intelektuele praatjies en invloedryke gesprekke met invloedrykes wat die omgewing waarin hulle geleef het geraak het.

Nie meer eerstehandse invloed nie, maar die meer koloniale agter die skerms invloed van Imperiale Nasies wat ‘new territories’ oorwin en ontgin.

Niks van dit het ooit vir Frans veel waarde gehad nie.

Of liewer, hy’t nie eintlik waarde geheg aan invloed en status nie.

Nie sy eie nie.

En ook nie die van die mense met wie hy omring was nie.

Inteendeel, hy’t altyd gedink dis bietjie aanstellerig en oordrewe.

Miskien omdat hy naief was.

Of is.

Eers nou, nou dat hy bietjie buitekant staan, sien hy werklik die effek van al die voorreg en invloed.

En die vernietiging van dit alles.

Nie net uit die hand van die wat dit bedien nie, maar tot die hand van die wat dit bedien.

Sonder dat hulle dit eens weet.

“Hulle”, dink hy vanaand, terwyl hy tussen al die ander kruiers op die moltrein sit.  “Dankie tog dis nou ‘hulle’ en nie meer ‘ons’ nie, want watter vokkin goed kan tog kom van al die waansin”.

Maar ten spyte van sy verligting, is Frans verniet verlig.

Sy ‘privilege’ agtervolg hom, soos die Tokkelossie in die Baviaans.

Dit het hy weer gesien toe hy sy nuwe werk begin het, wat hom nou dag in en dag uit op die moltrein laat kruip.

Hy’t, op die vleuels van sy grade, wat hy op die wind van sy ‘privilege’ versamel het, werk gekry by ‘n Universiteit in Haidian-Distrik in Beijing.

‘n Goeie werk wat mettertyd vir hom sal help om van al die skuld wat hy opgegaar het, so met die roer van sy septer, in ‘n lewe wat ‘n leeftyd gelede was, ontslae te raak.

“Mens raak nie in ‘n rukkie ontslae van dekades se skuld nie, netsoos mens nie in ‘n week aan die anderkant van jare se emosionele kak kom nie.”

Frans was nog altyd, ten spyte van sy naiwiteit, ‘n bietjie van ‘n realis.

In elk geval, sy ‘privilege’ het hom die werk gekry.

Saam met ‘n ander Suid Afrikaner het hy opleiding begin.

In ‘n week is hy deur die proses.

Met vleuende vaandels.

Ses weke later is Bongani Mvubu nog hard aan die probeer

Bongani, die kosprys van Frans se ‘privilege’.

“Die outjie kan nie krities dink nie.  En hy kan nie ‘n groter prentjie sien nie.  Hy’t grade soos ek, maar sy onderrig was nie hoer nie.” deel Frans sy opinie, een aand, met sy vrou, in die privaatheid van hulle kombuis.  “Hy’s slim.  Hy’t taal-vaardigheid.  Maar hy’t iets gemis in sy onderwys.  En ek weet nie hoe hy dit ooit gaan opvang nie?  Dis goed wat jy moet kry as jy klein is.  Goed wat jy mis as jou Pa ‘n ‘migrant-worker’-myner is wat maande op ‘n slag weg van die huis is en jou ma ‘n huis bediende wat moet inslaap en net Sondag vir die dag huistoe kom, oor ‘n ver afstand, om 11 uur by die huis te kom, om 4 uur weer aanstaltes te maak, want die Miesies se kinders se kosblikke moet reggesit word vir more se skool, en jy is aangewese op die sorg en aandag van ‘n ou Ouma wat nie meer kans sien nie.  Kolonialisme en Imperialisme en Industrialisasie het kosbare mense verarm.  In hulle gees en hart en wese en verstand.  En dit het my verryk.  En daar is nie ‘n manier wat al die BBEEE of Nasionalisering dit ooit sal kan regstel nie.  Nie vir die ouens wat al grootmense is nie.  Miskien is daar hoop vir hulle kinders, of hulle klein kinders, as … as ons iets kan doen om ‘n stukkie van die ‘privilege’ wat ons gehad het te kan ont-‘privilege’.  As ons dit ‘common’ kan maak en hulle kinders en klein kinders ‘propperse’ onderwys kan gee … miskien dan sal daar iets anders wees in ‘n wereld van more, maar die wil, die intensie, ontbreek.  Dit bestaan nie in ‘n land of wereld wat eintlik maar nogsteeds regeer word en gerig word deur Kapitaliste vir wie mense vir altyd net ‘n manipuleerbare bron in ‘n bree spyskaart van bronne is wat benut moet word om maksimum wins en voorreg te skep en verseker vir ‘n 1% wat al hoe minder word, soos die wereld populasie en armoede en ongeleterdheid en daarmee saam konserwatisme en fundementalisme en godsdienstigheid toeneem.”

Sy vrou luister maar.

Sy’t al agtergekom, as Frans so aan die praat raak gaan dit nie oor gesprek nie.

Dis sommer net gedagtes op gedagtes wat opgekook en verbrand is, wat uitgekrap en weggegooi moet word, en daar is nerens anders vir die swart aanbrandsel om uitgekrap te word nie.

“Ek en jy!   Ons het die ‘privilege’.  Ek en jy en ons soort.  En ons en ons soort voel so verontreg oor hulle nie meer aan bewind is nie, hulle is verblind deur hulle verlies.  Ons is verblind.  Ja, ons het nie gevra vir die ‘privilege’ nie.  Dis vir ons gegee.  Dit is so.  Dis nie asof ek aansoek gedoen het om toegang daartoe te kry nie.  En ons was ook maar net ‘tools’ in ‘n ander man se gereedskaps-kis.  Miskien moet ons dit eerder raaksien en ‘acknowledge’, dat ons ‘loss’ en ontnugtering nie soveel te doen het met die ‘loss of power’ as wat dit te doen het met die onbewustelike besef dat ons nie so slim en ‘smart’ was of is, as wat ons gedink het nie.  Die besef dat ons dienaars, eerder as Konings was, en is.  Bediendes in ‘fancy klere’ tot diens van Anglo-Amerika en al sy monsteragtige ‘subsidiaries’.  Daai vet president met sy klomp vrouens en rondawel paleis.  Hy’s ook net ‘n bediende.  Hy bedien dieselfde Meester wat Verwoerd en Vorster en Botha en De Klerk gedien het.  Miskien was Mandela en Mbeki nie bediendes nie?  Ek sou graag so wou hoop, maar as ek eerlik moet wees, dan weet ek die hele fokkin spul was nog altyd die ‘Maids of Imperialism’.  ‘White’ in ‘White Privilege’ het lankal nie meer te doen met die kleur van iemand se vel nie.  Ook nie kleur van iemand se vlag of party nie.  22 jaar in die pad af is dit kleurloos, die ‘privilege’ en uitsluiting gekoop en gereserveer, met geld wat nie verdien is nie, by privaat-skole en orivaat hospitale en privaat klubs en duur winkels en ryk woonbuurtes.  Ons het die ‘privilege’ geleef.  Ek en jy.  En ons gaan nog lank die prys daarvoor betaal.  Maar nie net ek en jy en ons klasmaats nie.  ‘White Privilege’ is nou die ‘burden’ van ‘n hele nuwe generasie mense.

“Rhodes!”, spring Frans se gedagtes oenskynlik. “Sy fokkin beursies is krummels van die oorvloed wat hy geroof het.  Dis goed dat sy bleddie beeldjie geval het.  Hy’t nie net bronne geroof nie.  Hy en sy kamerade.  Hulle het ons siel geroof.  Myne.  En joune.  En die siel van elke ander kind van Afrika se grond.  Met ‘social-manipulation’ en ‘engineering’ op ‘n skaal wat nie een van ons besef nie.  En hulle nasate het nog nie opgehou nie.  Hulle roof ons nogsteeds.  En die ‘sun set’ nogsteeds nie op die ‘Empire’ nie.  En die beste wat my en jou soort kan doen, wit en swart en bruin en geel, is ‘bitch’.  ‘Bitch’ en jag.  ‘Bitch’ oor ons verlies.  ‘Bitch’ oor mekaar.  En jag.  Jag vir geld.  Soveel as moontlik geld, want dis verdomp al wat oorgebly het vir mense wat kaalgat staan in ‘n siele-wereld waar liefde en vreugde en vrede nog altyd die nuutste mode was.”

En dan drink Frans stadig aan sy goedkoop Chinese bier.

Want miskien is die swart aanbrandsels uitgekrap?

Vir eers.

“Dis alles goed en wel”, se sy vrou deur die stilte, van ver, want Frans se gedagtes is nie in die kombuis nie.

Dis die geneuk met 2 ure herwaarts en derwaarts op die moltrein karwei – jou gedagtes dwaal, al probeer jy lees en sinvol besig wees, jou gedagtes dwaal na allerhande plekke en allerhande goetters en jy stop nie sommer dwalende gedagtes in sy spoor nie.

“Maar wat staan ons te doen?” hou sy vol.

Dis die gedagte wat vanaand, hier skuins voor 10 met Frans stoei, hier op die moltrein tussen Haidian en Fangshan.

“Die duiwel alleen weet”, prewel Frans in sy binneste.  “Miskien.  Miskien is dit maar die orde van dinge.  Afrika vir altyd uitgelewer aan die ou wereld en haar Konings.  En materialisme die enigste pyn-stiller in ‘n wereld wat nie eintlik hoop het nie.  ‘n Wereld in die greep van Meesters wat nie ‘n saak het met enige iemand of iets wat nie tot diens gebring kan word nie.”

Maar dit kan nie wees nie.

Hoe kan dit wees?

Hoe kan dit die uiteinde wees van alles?

Ja, voor die groot wit Konings met hulle groot beseilde skepe geland het was daar ander konings in Afrika.

Hulle agter klein kinders nou self deel van die ‘White Privilege-Servants-Corpse’ wat diens doen aan Konings en Koningine van Eeue gelede.

Voor die Portugeuse en Hollanders en Engelse kom Boesmans jag het in die Karoo, was daar Xhosas en Zulus wat hulle eie jagwerk gedoen het en hulle eie oorloe gevoer het.

Biskruit en Tegnologie het net gewen.

Sodat een Meester buig voor ‘n groter Meester.

“Maar voor wie sal die Meesters van hierdie aarde buig?”

“Miskien”, kom die gedagte by Frans op sy rooi opvou stoeltjie, in die oorlaaide moltrein, soos dit nader trek aan Suzhuang Stasie, ‘The Terminal of the Train’, “miskien is daar hoop in die prysgee van alles wat geinstitusionaliseerd is?  ‘Anarchy’?  Dis sekerlik wat mens dit noem?  Maar hoe anders breek mens die houvas van Meesters wie hulle-self oor eeue heen ingegrawe het in Heerskappy?  Hoe anders as om alles wat deur hulle geskep is te vernietig en oor te begin.  Oor-spronklik?”

Frans skud sy kop, want dis een geweldige gedagte wat selfs hierdie dwaal trein van gedagtes nie kan verwerk nie.

“Hoe’t ek hierby gekom?” vra hy homself.

“Miskien sal ons net vry kom, as ons Staat en Kerk en Ekonomie in totaliteit vernietig?  Hoe anders maak mens jou los van ‘n sisteem wat ingeweef is in die wese van samelewing op samelewing?”

En dan lag Frans.

Klip hard.

Soveel so dat die mede-pasasiers, wie al gewoond geraak het aan die wit-mens op sy opvou stoeltjie, aan die agterkant van die moltrein-wa, opkyk van hulle fone en boeke en sepies, ten spyte van hulle oorfone wat religieus gedra word.

Maar Frans gee nie om nie.

“Hoe ‘stupid’ kan mens wees?  Dis sy ma wat altyd gese het net ‘n donkie stamp sy kop twee keer op dieselfde plek.  Het jy nie probeer om die sisteem te verander nie, Fransie?  Destyds?  Toe jy toga gedra het?  Wat het dit jou in die sak gebring?”, vra hy homself.

En dan antwoord hy sommer hardop, die moegheid van ‘n lang dag se klasgee, en ure se pendel te veel:”Ja. Niks.  Skuld.  Maar skuld is nie iets nie.  Dis eintlik minder as iets.  Die teenwoordigheid van minus iets.”

En as die dametjie in fyn Engels aankondig “This train is arriving at Suzhuang Station, the terminal of the train.  All passengers,  please prepare to get off.  Make sure you have all your belongings with you.  Thank you for using Beijing Subway”, dan kom Frans tot sy sinne.

“Niks nie, ‘my love’.  Daar is niks wat ons kan doen nie.  Ons kan ons skuld getrou betaal.  Ons kan werk, sodat ons ons kinders kan voer en klee en vir hulle die beste onderwys kan koop wat ons kan bekostig.  En ons kan vir hulle leer dat die ‘privilege’ wat so ewe in hulle skoot geval het werklik is.  En dat dit met ‘n verantwoordelikheid kom.  ‘n Verantwoordelikheid wat maklik afgeskud kan word en veruil kan word vir die blink lee blik van goedters wat nooit goed is nie.  En ons kan liefhe, waar ons is.  En ons kan omgee, vir wie in ons pad kom.  Maar dis dit.  Ons kan nie anargie bring nie.  En ons kan nie Afrika red uit die greep van haar Konings van die afgelope eeue nie.”

En sedertdien loop Frans in stilte.

Van huis tot klas tot huis.

Dwaal hy van kamer tot kamer.

Want nog ‘n stukkie van sy onskuld het tot sterwe gekom.

En miskien daarmee saam ‘n stukkie van homself.